नारद उवाच
त्रिस्पृशाख्यं व्रतं ब्रूहि सर्वेश्वर विशेषतः । यच्छ्रुत्वा मुच्यते लोकः कर्मबन्धनतः क्षणात्
सर्वपापौघशमनं महादुःखविनाशनम् । शृणु कृष्णावतार त्वं त्रिस्पृशाख्यं महाव्रतम्
कामदं सस्पृहाणां तु निस्पृहाणां तु मोक्षदम् । त्रिस्पृशाख्यं व्रतं विप्र शृणुष्व गदतो मम
प्रत्यक्षमर्चितस्तेन कलिकाले च केशवः । त्रिस्पृशाकीर्तनं नित्यं यः करोति महामुने
न पुरश्चरणे चीर्णे सर्वपापक्षयो भवेत् । त्रिस्पृशानाममात्रेण क्षीयते नात्र संशयः
नागमैर्न पुराणाद्यैर्न मखैस्तीर्थकोटिभिः । बहुभिर्व्रतसङ्घैश्च पूजितैस्त्रिदशैरपि
मोक्षो भवति विप्रेन्द्र त्रिस्पृशा न कृता यदि । मोक्षार्थे देवदेवेन दृष्ट्वा वै वैष्णवी तिथिः
द्विजानां दुर्विदं साङ्ख्यं कलिकाले विशेषतः । अनिग्रहश्चेन्द्रियाणां स्थिरत्वं मनसो न हि
विषयैर्विप्रयुक्तानां ध्यानधारणवर्जिनाम् । कामभोगप्रसक्तानां त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी
मह्यं चैव पुरा प्रोक्ता चतुर्वक्त्रस्य सागरे । क्षीरोदे प्रणतानां तु मथ्यमाने तु चक्रिणा
त्रिस्पृशां ये करिष्यन्ति विषयैरपि संयुताः । तेषामपि मया दत्तो मोक्षः साङ्ख्यविवर्जिनाम्
कामभोगप्रसक्तानां त्रिस्पृशा मोक्षदायिनी । बहुभिर्मुनिसङ्घैश्च कृतेयं च महामुने
trispṛśākhyaṃ vrataṃ brūhi sarveśvara viśeṣataḥ | yacchrutvā mucyate lokaḥ karmabandhanataḥ kṣaṇāt
sarvapāpaughaśamanaṃ mahāduḥkhavināśanam | śṛṇu kṛṣṇāvatāra tvaṃ trispṛśākhyaṃ mahāvratam
kāmadaṃ saspṛhāṇāṃ tu nispṛhāṇāṃ tu mokṣadam | trispṛśākhyaṃ vrataṃ vipra śṛṇuṣva gadato mama
pratyakṣamarcitastena kalikāle ca keśavaḥ | trispṛśākīrtanaṃ nityaṃ yaḥ karoti mahāmune
na puraścaraṇe cīrṇe sarvapāpakṣayo bhavet | trispṛśānāmamātreṇa kṣīyate nātra saṃśayaḥ
nāgamairna purāṇādyairna makhaistīrthakoṭibhiḥ | bahubhirvratasaṅghaiśca pūjitaistridaśairapi
mokṣo bhavati viprendra trispṛśā na kṛtā yadi | mokṣārthe devadevena dṛṣṭvā vai vaiṣṇavī tithiḥ
dvijānāṃ durvidaṃ sāṅkhyaṃ kalikāle viśeṣataḥ | anigrahaścendriyāṇāṃ sthiratvaṃ manaso na hi
viṣayairviprayuktānāṃ dhyānadhāraṇavarjinām | kāmabhogaprasaktānāṃ trispṛśā mokṣadāyinī
mahyaṃ caiva purā proktā caturvaktrasya sāgare | kṣīrode praṇatānāṃ tu mathyamāne tu cakriṇā
trispṛśāṃ ye kariṣyanti viṣayairapi saṃyutāḥ | teṣāmapi mayā datto mokṣaḥ sāṅkhyavivarjinām
kāmabhogaprasaktānāṃ trispṛśā mokṣadāyinī | bahubhirmunisaṅghaiśca kṛteyaṃ ca mahāmune
«Поведай обет, именуемый триспришей, о владыка всего, подробно: услышав о нём, мир мгновенно освобождается от уз деяний». — «Утишающий поток всех грехов, уничтожающий великое страдание — слушай, о нисшедший как Кришна, этот великий обет, зовущийся триспришей: он даёт желаемое имеющим желания и освобождение — лишённым желаний. Слушай, о брахман, меня говорящего. Кто в век Кали постоянно совершает прославление трисприши, тем Кешава почтён воочию, о великий мудрец. Не бывает уничтожения всех грехов и при исполненной пурашчаране — а одним лишь именем трисприши оно истощается, в том нет сомнения. Ни агамами, ни пуранами и прочим, ни жертвами, ни десятками миллионов тиртх, ни многими собраниями обетов, ни даже почтёнными богами не бывает освобождения, о владыка брахманов, если не совершена трисприша. Ради освобождения богом богов усмотрена эта вайшнавская титхи. Дваждырождённым труднопостижима санкхья, особенно в век Кали: чувства не обузданы, и устойчивости ума нет. Для тех, кто разлучён с предметами чувств, кто лишён сосредоточения и удержания, и для тех, кто привязан к наслаждениям, трисприша даёт освобождение. Мне и было это поведано в древности четырёхликим, в Молочном океане, склонившимся при пахтании, Держащим диск: „Кто будет совершать триспришу, даже связанные предметами чувств, — и им дано мною освобождение, хотя они лишены санкхьи“. И многими сонмами мудрецов она совершена, о великий мудрец».
f0d6b36b6ff3 · published Sep 3, 2026, 4:13:53 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Обет предложен именно тем, кому обычные пути закрыты: у кого нет ни выучки в санкхье, ни устойчивости ума, ни власти над чувствами. Дважды подряд названы две противоположные крайности — разлучённые с предметами чувств и привязанные к наслаждениям, — и обеим обещано одно и то же. Смысл не в том, что обет отменяет труд подвижника, а в том, что дверь не закрывают перед человеком, у которого этого труда нет; и потому мера здесь не заслуга, а точно выбранный день.