Padma Purāṇa
The Ṛṣi-pañcamī Vow6.77.12-22
3907 / 5781
LinuxTurn pages
Padma Purāṇa · 6.77.12-22

बलीवर्द उवाच

Devanāgarī

प्रदत्तं भोजनं तेन मिष्टान्नेन विशेषतः । विधिना च कृतं श्राद्धं पिण्डदानपूर्वकम्
ताम्बूलं दक्षिणां चैव वस्त्राणि विविधानि च । सर्वं ददौ द्विजेभ्यो वै पितृध्यानपरायणः
विप्रा विसर्जिताः सर्वे आशीर्वादपरायणाः । गोत्रिणां बान्धवानां च अन्येषां च बुभुक्षताम्
दत्तमन्नं तदा तेन भोजने विधिपूर्वकम् । निशायां तु कुटीद्वार उपविष्टो यदा तदा
ब्राह्मण्या वारि सङ्गृह्य पादप्रक्षालनं कृतम् । तदा शुनी बलीवर्दौ परस्परमभाषताम्
शृणु कान्त वचो मह्यं यादृक्कृतवती वधूः । तादृशं सम्प्रवक्ष्यामि नान्यथा प्रब्रवीम्यहम्
कदाचिद्दैवयोगेन गताहं पुत्रसद्मनि । तत्र स्थितं पयः पीतं वध्वा दृष्टं न तत्पुनः
पीतं पयस्तु सर्पेण तददृष्टं तु यया पुनः । पश्चात्पीतं मया सम्यग्दृष्टं वध्वा तदा पुनः
तेन सम्पर्कदोषेण कटिर्भग्ना च मे सदा । तेन दुःखेन भो स्वामिञ्जाताहं दुःखभागिनी ॥ भग्ना कटिश्च सञ्जाता ह्याहारो नैव रोचते
शृणु त्वं शुनि वक्ष्यामि मम दुःखस्य कारणम् । अस्मिन्वै दिवसे प्राप्ते ब्राह्मणानां तु भोजनम्
कारितं मम पुत्रेण मम चिन्ता तु नो कृता । नोदकं न तृणं चैव न दत्तं केनचित्क्वचित्

Transliteration (IAST)

pradattaṃ bhojanaṃ tena miṣṭānnena viśeṣataḥ | vidhinā ca kṛtaṃ śrāddhaṃ piṇḍadānapūrvakam
tāmbūlaṃ dakṣiṇāṃ caiva vastrāṇi vividhāni ca | sarvaṃ dadau dvijebhyo vai pitṛdhyānaparāyaṇaḥ
viprā visarjitāḥ sarve āśīrvādaparāyaṇāḥ | gotriṇāṃ bāndhavānāṃ ca anyeṣāṃ ca bubhukṣatām
dattamannaṃ tadā tena bhojane vidhipūrvakam | niśāyāṃ tu kuṭīdvāra upaviṣṭo yadā tadā
brāhmaṇyā vāri saṅgṛhya pādaprakṣālanaṃ kṛtam | tadā śunī balīvardau parasparamabhāṣatām
śṛṇu kānta vaco mahyaṃ yādṛkkṛtavatī vadhūḥ | tādṛśaṃ sampravakṣyāmi nānyathā prabravīmyaham
kadāciddaivayogena gatāhaṃ putrasadmani | tatra sthitaṃ payaḥ pītaṃ vadhvā dṛṣṭaṃ na tatpunaḥ
pītaṃ payastu sarpeṇa tadadṛṣṭaṃ tu yayā punaḥ | paścātpītaṃ mayā samyagdṛṣṭaṃ vadhvā tadā punaḥ
tena samparkadoṣeṇa kaṭirbhagnā ca me sadā | tena duḥkhena bho svāmiñjātāhaṃ duḥkhabhāginī || bhagnā kaṭiśca sañjātā hyāhāro naiva rocate
śṛṇu tvaṃ śuni vakṣyāmi mama duḥkhasya kāraṇam | asminvai divase prāpte brāhmaṇānāṃ tu bhojanam
kāritaṃ mama putreṇa mama cintā tu no kṛtā | nodakaṃ na tṛṇaṃ caiva na dattaṃ kenacitkvacit

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
प्रदत्तम्pradattamдана
भोजनम्bhojanamтрапеза
तेनtenaим
मिष्ट-अन्नेनmiṣṭa-annenaсладкою пищею
विशेषतःviśeṣataḥв особенности
विधिनाvidhināпо уставу
caи
कृतम्kṛtamсовершена
श्राद्धम्śrāddhamшраддха
पिण्ड-दान-पूर्वकम्piṇḍa-dāna-pūrvakamс приношением пинды
ताम्बूलम्tāmbūlamбетель
दक्षिणाम्dakṣiṇāmдары
चैवcaivaи
वस्त्राणिvastrāṇiодежды
विविधानिvividhāniразнообразные
सर्वम्sarvamвсё
ददौdadauдал
द्विजेभ्यःdvijebhyaḥдваждырождённым
वैvaiже
पितृ-ध्यान-परायणःpitṛ-dhyāna-parāyaṇaḥпогружённый в памятование об отце
विप्राःviprāḥбрахманы
विसर्जिताःvisarjitāḥотпущены
सर्वेsarveвсе
आशीर्-वाद-परायणाःāśīr-vāda-parāyaṇāḥпреисполненные благословений
गोत्रिणाम्gotriṇāmсородичам
बान्धवानाम्bāndhavānāmродне
अन्येषाम्anyeṣāmиным
बुभुक्षताम्bubhukṣatāmголодным
दत्तम्dattamдана
अन्नम्annamпища
तदाtadāтогда
भोजनेbhojaneпри трапезе
विधि-पूर्वकम्vidhi-pūrvakamпо уставу
निशायाम्niśāyāmночью
तुtuже
कुटी-द्वारेkuṭī-dvāreу двери хижины
उपविष्टःupaviṣṭaḥсевший
यदाyadāкогда
ब्राह्मण्याbrāhmaṇyāбрахманкой
वारिvāriводу
सङ्गृह्यsaṅgṛhyaвзяв
पाद-प्रक्षालनम्pāda-prakṣālanamомовение стоп
कृतम्kṛtamсовершено
शुनीśunīсобака
बलीवर्दौbalīvardauи бык
परस्-परम्paras-paramдруг с другом
अभाषताम्abhāṣatāmзаговорили
शृणुśṛṇuслушай
कान्तkāntaо супруг
वचःvacaḥслово
मह्यम्mahyamмоё
यादृक्yādṛkкаково
कृतवतीkṛtavatīсделала
वधूःvadhūḥневестка
तादृशम्tādṛśamтаково
सम्प्रवक्ष्यामिsampravakṣyāmiповедаю
naне
अन्यथाanyathāиначе
प्रब्रवीमिprabravīmiговорю
अहम्ahamя
कदाचित्kadācitоднажды
दैव-योगेनdaiva-yogenaпо воле рока
गताgatāпошла
पुत्र-सद्मनिputra-sadmaniв дом сына
तत्रtatraтам
स्थितम्sthitamстоявшее
पयःpayaḥмолоко
पीतम्pītamвыпито
वध्वाvadhvāневесткой
दृष्टम्dṛṣṭamувидено
तत्tatто
पुनःpunaḥже
सर्पेणsarpeṇaзмеёю
तत्tatто
अ-दृष्टम्a-dṛṣṭamне увидено
ययाyayāкоторою
पश्चात्paścātпотом
मयाmayāмною
सम्यक्samyakкак есть
तदाtadāтогда
सम्पर्क-दोषेणsamparka-doṣeṇaизъяном соприкосновения
कटिःkaṭiḥпоясница
भग्नाbhagnāперебита
मेmeу меня
सदाsadāнавсегда
दुःखेनduḥkhenaгорем
भोbhoо
स्वामिन्svāminгосподин
जाताjātāстала
दुःख-भागिनीduḥkha-bhāginīпричастной горю
सञ्जाताsañjātāсделалась
हिhiведь
आहारःāhāraḥпища
naне
एवevaвовсе
रोचतेrocateмила
शुनिśuniо собака
वक्ष्यामिvakṣyāmiскажу
ममmamaмоего
दुःखस्यduḥkhasyaгоря
कारणम्kāraṇamпричину
अस्मिन्asminв этот
दिवसेdivaseдень
प्राप्तेprāpteнаставший
ब्राह्मणानाम्brāhmaṇānāmбрахманов
कारितम्kāritamустроено
ममmamaмоим
पुत्रेणputreṇaсыном
चिन्ताcintāзабота
कृताkṛtāсделана
naне
उदकम्udakamводы
तृणम्tṛṇamтравы
दत्तम्dattamдано
केनचित्kenacitкем-либо
क्वचित्kvacitгде-либо
Translation

Дана была им трапеза, в особенности сладкою пищею; по уставу совершена шраддха с приношением пинды. Бетель, дары и разнообразные одежды — всё дал он дваждырождённым, погружённый в памятование об отце. Все брахманы были отпущены, преисполненные благословений; сородичам, родне и иным голодным дана была тогда по уставу пища при трапезе. А ночью, когда он сидел у двери хижины и брахманка, взяв воду, омыла ему стопы, — собака и бык заговорили друг с другом. «Слушай, о супруг, моё слово: каково сделала невестка, таково и поведаю, не иначе говорю я. Однажды по воле рока пошла я в дом сына; стоявшее там молоко было выпито мною и не увидено невесткою. А до того молоко то было испито змеёю и ею не увидено; потом уже я выпила его, как есть, и тогда невестка увидела. Изъяном того соприкосновения поясница у меня перебита навсегда. От того горя, о господин, стала я причастной горю: поясница переломлена, и пища мне вовсе не мила». — «Слушай, о собака, скажу и я причину моего горя. В этот наставший день устроено было моим сыном кормление брахманов, а обо мне заботы не сделано: ни воды, ни травы никем и нигде мне не дано».

Version

ed24e3bb4f0d · published Sep 3, 2026, 4:13:56 AM UTC

Available inRU

Page between verses with