Ramayana
Рама скорбит в первую ночь за пределами страны2.47.19-27
513 / 2464
Ramayana · 2.47.19-27
Devanāgarī

नूनं जात्यन्तरे कस्मिंः स्त्रियः पुत्रैर् वियोजिताः । जनन्या मम सौमित्रे तद् अप्य् एतद् उपस्थितम् ॥
मया हि चिरपुष्टेन दुःखसंवर्धितेन च । विप्रायुज्यत कौसल्या फलकाले धिग् अस्तु माम् ॥
मा स्म सीमन्तिनी का चिज् जनयेत् पुत्रम् ईदृशम् । सौमित्रे यो ऽहम् अम्बाया दद्मि शोकम् अनन्तकम् ॥
मन्ये प्रीतिविशिष्टा सा मत्तो लक्ष्मणसारिका । यस्यास् तच् छ्रूयते वाक्यं शुक पादम् अरेर् दश ॥
शोचन्त्याश् चाल्पभाग्याया न किं चिद् उपकुर्वता । पुर्त्रेण किम् अपुत्राया मया कार्यम् अरिंदम ॥
अल्पभाग्या हि मे माता कौसल्या रहिता मया । शेते परमदुःखार्ता पतिता शोकसागरे ॥
एको ह्य् अहम् अयोध्यां च पृथिवीं चापि लक्ष्मण । तरेयम् इषुभिः क्रुद्धो ननु वीर्यम् अकारणम् ॥
अधर्मभय भीतश् च परलोकस्य चानघ । तेन लक्ष्मण नाद्याहम् आत्मानम् अभिषेचये ॥
एतद् अन्यच् च करुणं विलप्य विजने बहु । अश्रुपूर्णमुखो रामो निशि तूष्णीम् उपाविशत् ॥

Transliteration (IAST)

nūnaṃ jātyantare kasmiṃḥ striyaḥ putrair viyojitāḥ | jananyā mama saumitre tad apy etad upasthitam ||
mayā hi cirapuṣṭena duḥkhasaṃvardhitena ca | viprāyujyata kausalyā phalakāle dhig astu mām ||
mā sma sīmantinī kā cij janayet putram īdṛśam | saumitre yo 'ham ambāyā dadmi śokam anantakam ||
manye prītiviśiṣṭā sā matto lakṣmaṇasārikā | yasyās tac chrūyate vākyaṃ śuka pādam arer daśa ||
śocantyāś cālpabhāgyāyā na kiṃ cid upakurvatā | purtreṇa kim aputrāyā mayā kāryam ariṃdama ||
alpabhāgyā hi me mātā kausalyā rahitā mayā | śete paramaduḥkhārtā patitā śokasāgare ||
eko hy aham ayodhyāṃ ca pṛthivīṃ cāpi lakṣmaṇa | tareyam iṣubhiḥ kruddho nanu vīryam akāraṇam ||
adharmabhaya bhītaś ca paralokasya cānagha | tena lakṣmaṇa nādyāham ātmānam abhiṣecaye ||
etad anyac ca karuṇaṃ vilapya vijane bahu | aśrupūrṇamukho rāmo niśi tūṣṇīm upāviśat ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
नूनम्nūnamнесомненно; наверняка
जात्यन्तरेjātyantareв другом рождении; в прежнем существовании
कस्मिंःkasmiṃḥкаком-то; некоем
स्त्रियःstriyaḥженщины; матери
पुत्रैःputraiḥс сыновьями; детьми
वियोजिताःviyojitāḥбыли разлучены; лишены
जनन्याःjananyāḥматери; родительницы
ममmamaмоей; для меня
सौमित्रेsaumitreо Саумитри; сын Сумитры
तत् अपिtat apiи это; даже то
एतत् उपस्थितम्etat upasthitamтеперь наступило; пришло сюда
मया हिmayā hiведь мною; из-за меня
चिरपुष्टेनcirapuṣṭenaдолго взращённым; долго питаемым
दुःखसंवर्धितेन चduḥkhasaṃvardhitena caи выращенным через страдания; и взращённым в трудах
विप्रायुज्यतviprāyujyataразлучилась; была отделена
कौसल्याkausalyāКаусалья; царица Каусалья
फलकालेphalakāleво время плода; в пору результата
धिक् अस्तु माम्dhik astu māmпозор мне; горе мне
मा स्मmā smaпусть не; да не
सीमन्तिनीsīmantinīзамужняя женщина; женщина с пробором
का चित्kā citкакая-либо; ни одна
जनयेत्janayetродит; породит
पुत्रम् ईदृशम्putram īdṛśamтакого сына; подобного сына
सौमित्रेsaumitreо Саумитри; сын Сумитры
यः अहम्yaḥ ahamведь я; тот я, который
अम्बायाःambāyāḥматери; матушке
दद्मिdadmiдаю; приношу
शोकम् अनन्तकम्śokam anantakamбесконечное горе; безмерную скорбь
मन्येmanyeя думаю; полагаю
प्रीतिविशिष्टाprītiviśiṣṭāпревосходящая любовью; особенно любящая
साта; она
मत्तःmattaḥчем я; больше меня
लक्ष्मणसारिकाlakṣmaṇasārikāптица-сарика Лакшманы; ручная сарика Лакшманы
यस्याःyasyāḥчьё; у которой
तत्tatто; такое
श्रूयतेśrūyateслышится; раздаётся
वाक्यंvākyaṃслово; речь
शुकśukaпопугай; о попугай
पादम्pādamногу; стопу
अरेःareḥврага; недруга
दशdaśaкуси; укуси
शोचन्त्याः चśocantyāḥ caи скорбящей; плачущей же
अल्पभाग्यायाःalpabhāgyāyāḥнесчастной; малосчастливой
न किं चित्na kiṃ citничего; ни в чём
उपकुर्वताupakurvatāпомогающим; приносящим пользу
पुर्त्रेणpurtreṇaсыном; дитём
किम्kimчто; какая польза
अपुत्रायाःaputrāyāḥдля бездетной; словно лишённой сына
मयाmayāмною; таким как я
कार्यम्kāryamдело; польза
अरिंदमariṃdamaо покоритель врагов; сокрушитель недругов
अल्पभाग्या हिalpabhāgyā hiведь несчастна; поистине малосчастлива
मे माताme mātāмоя мать; родительница моя
कौसल्याkausalyāКаусалья; царица Каусалья
रहिता मयाrahitā mayāлишённая меня; без меня
शेतेśeteлежит; покоится
परमदुःखार्ताparamaduḥkhārtāмучимая высшим горем; терзаемая сильнейшим страданием
पतिताpatitāупавшая; погружённая
शोकसागरेśokasāgareв океан скорби; в море горя
एकः हि अहम्ekaḥ hi ahamведь я один; я же один
अयोध्यां चayodhyāṃ caи Айодхью; Айодхью же
पृथिवीं च अपिpṛthivīṃ ca apiи даже землю; и весь мир
लक्ष्मणlakṣmaṇaо Лакшмана; Лакшмана
तरेयम्tareyamмог бы преодолеть; мог бы завоевать
इषुभिःiṣubhiḥстрелами; своими стрелами
क्रुद्धःkruddhaḥразгневанный; во гневе
ननुnanuразве не; ведь
वीर्यम्vīryamсила; доблесть
अकारणम्akāraṇamбесполезна; без причины
अधर्मभय भीतः चadharmabhaya bhītaḥ caиспуганный страхом адхармы; боящийся неправедности
परलोकस्य चparalokasya caи будущего мира; и загробной участи
अनघanaghaо безупречный; о безгрешный
तेनtenaпоэтому; по этой причине
लक्ष्मणlakṣmaṇaо Лакшмана; Лакшмана
न अद्य अहम्na adya ahamне сегодня я; ныне я не
आत्मानम्ātmānamсебя; самого себя
अभिषेचयेabhiṣecayeпомазываю на царство; возвожу
एतत्etatэто; такое
अन्यत् चanyat caи другое; и прочее
करुणंkaruṇaṃжалостное; скорбное
विलप्यvilapyaоплакав; излив плач
विजनेvijaneв безлюдье; в уединении
बहुbahuмного; долго
अश्रुपूर्णमुखःaśrupūrṇamukhaḥс лицом, полным слёз; со слезами на лице
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
निशिniśiночью; в ночи
तूष्णीम्tūṣṇīmмолча; безмолвно
उपाविशत्upāviśatсел; присел
Translation

«Несомненно, о Саумитри, в каком-то прежнем рождении женщины были разлучены с сыновьями, и теперь это пришло к моей матери. Каусалья была разлучена со мной именно в пору плода: со мной, которого она долго растила и взращивала в страданиях. Позор мне! Пусть ни одна женщина не родит такого сына, как я, о Саумитри, ведь я приношу матери бесконечное горе. Думаю, та ручная сарика Лакшманы превосходит меня любовью: слышно, как она говорит: “Попугай, укуси врага за ногу”. Какая польза несчастной скорбящей матери от сына вроде меня, который ничем ей не помогает, о покоритель врагов? Она словно бездетна. Поистине несчастна моя мать Каусалья: лишённая меня, она лежит, терзаемая сильнейшим горем, погружённая в океан скорби. Один я, о Лакшмана, мог бы в гневе стрелами преодолеть и Айодхью, и весь мир. Но тогда разве доблесть не была бы бесполезна? Я боюсь адхармы и будущего мира, о безупречный; поэтому, Лакшмана, я не помазываю сегодня самого себя на царство». Излив в безлюдье этот и множество других жалостных плачей, Рама ночью сел безмолвно, с лицом, полным слёз.

Version

a3a3cb9d91da · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with