Ramayana
Погребальные обряды Дашаратхи2.70.13-23
623 / 2464
Ramayana · 2.70.13-23
Devanāgarī

ये त्व् अग्रतो नरेन्द्रस्य अग्न्य् अगाराद् बहिष्कृताः । ऋत्विग्भिर् याजकैश् चैव ते ह्रियन्ते यथाविधि ॥
शिबिलायाम् अथारोप्य राजानं गतचेतनम् । बाष्पकण्ठा विमनसस् तम् ऊहुः परिचारकाः ॥
हिरण्यं च सुवर्णं च वासांसि विविधानि च । प्रकिरन्तो जना मार्गं नृपतेर् अग्रतो ययुः ॥
चन्दनागुरुनिर्यासान् सरलं पद्मकं तथा । देवदारूणि चाहृत्य चितां चक्रुस् तथापरे ॥
गन्धान् उच्चावचांश् चान्यांस् तत्र दत्त्वाथ भूमिपम् । ततः संवेशयाम् आसुश् चितामध्ये तम् ऋत्विजः ॥
तथा हुताशनं हुत्वा जेपुस् तस्य तदर्त्विजः । जगुश् च ते यथाशास्त्रं तत्र सामानि सामगाः ॥
शिबिकाभिश् च यानैश् च यथार्हं तस्य योषितः । नगरान् निर्ययुस् तत्र वृद्धैः परिवृतास् तदा ॥
प्रसव्यं चापि तं चक्रुर् ऋत्विजो ऽग्निचितं नृपम् । स्त्रियश् च शोकसंतप्ताः कौसल्या प्रमुखास् तदा ॥
क्रौञ्चीनाम् इव नारीणां निनादस् तत्र शुश्रुवे । आर्तानां करुणं काले क्रोशन्तीनां सहस्रशः ॥
ततो रुदन्त्यो विवशा विलप्य च पुनः पुनः । यानेभ्यः सरयूतीरम् अवतेरुर् वराङ्गनाः ॥
कृतोदकं ते भरतेन सार्धं; नृपाङ्गना मन्त्रिपुरोहिताश् च । पुरं प्रविश्याश्रुपरीतनेत्रा; भूमौ दशाहं व्यनयन्त दुःखम् ॥

Transliteration (IAST)

ye tv agrato narendrasya agny agārād bahiṣkṛtāḥ | ṛtvigbhir yājakaiś caiva te hriyante yathāvidhi ||
śibilāyām athāropya rājānaṃ gatacetanam | bāṣpakaṇṭhā vimanasas tam ūhuḥ paricārakāḥ ||
hiraṇyaṃ ca suvarṇaṃ ca vāsāṃsi vividhāni ca | prakiranto janā mārgaṃ nṛpater agrato yayuḥ ||
candanāguruniryāsān saralaṃ padmakaṃ tathā | devadārūṇi cāhṛtya citāṃ cakrus tathāpare ||
gandhān uccāvacāṃś cānyāṃs tatra dattvātha bhūmipam | tataḥ saṃveśayām āsuś citāmadhye tam ṛtvijaḥ ||
tathā hutāśanaṃ hutvā jepus tasya tadartvijaḥ | jaguś ca te yathāśāstraṃ tatra sāmāni sāmagāḥ ||
śibikābhiś ca yānaiś ca yathārhaṃ tasya yoṣitaḥ | nagarān niryayus tatra vṛddhaiḥ parivṛtās tadā ||
prasavyaṃ cāpi taṃ cakrur ṛtvijo 'gnicitaṃ nṛpam | striyaś ca śokasaṃtaptāḥ kausalyā pramukhās tadā ||
krauñcīnām iva nārīṇāṃ ninādas tatra śuśruve | ārtānāṃ karuṇaṃ kāle krośantīnāṃ sahasraśaḥ ||
tato rudantyo vivaśā vilapya ca punaḥ punaḥ | yānebhyaḥ sarayūtīram avaterur varāṅganāḥ ||
kṛtodakaṃ te bharatena sārdhaṃ; nṛpāṅganā mantripurohitāś ca | puraṃ praviśyāśruparītanetrā; bhūmau daśāhaṃ vyanayanta duḥkham ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
ये तुye tuте же которые; которые же
अग्रतःagrataḥвпереди; перед
नरेन्द्रस्यnarendrasyaцаря людей; государя
अग्नि-अगारात्agni-agārātиз огненного дома; из помещения священного огня
बहिष्कृताःbahiṣkṛtāḥвынесены; выведены наружу
ऋत्विग्भिःṛtvigbhiḥритвиками; жрецами
याजकैः च एवyājakaiḥ ca evaи жертвователями также; и совершающими жертву
तेteони; те огни
ह्रियन्तेhriyanteнесутся; переносятся
यथाविधिyathāvidhiпо правилу; как предписано
शिबिलायाम्śibilāyāmна носилки; на погребальные носилки
अथathaзатем; после этого
आरोप्यāropyaподняв; положив
राजानंrājānaṃцаря; государя
गत-चेतनम्gata-cetanamлишённого сознания; безжизненного
बाष्प-कण्ठाःbāṣpa-kaṇṭhāḥс горлом, сдавленным слезами; плачущие
विमनसाःvimanasāḥунылые; подавленные
तम्tamего; того царя
ऊहुःūhuḥпонесли; несли
परिचारकाःparicārakāḥслуги; прислужники
हिरण्यं चhiraṇyaṃ caи золото; золотые вещи также
सुवर्णं चsuvarṇaṃ caи чистое золото; золото также
वासांसिvāsāṃsiодежды; ткани
विविधानि चvividhāni caи различные; разные также
प्रकिरन्तःprakirantaḥрассыпая; разбрасывая
जनाःjanāḥлюди; народ
मार्गंmārgaṃдорогу; путь
नृपतेःnṛpateḥцаря; владыки
अग्रतःagrataḥвпереди; перед ним
ययुःyayuḥшли; двигались
चन्दन-अगुरु-निर्यासान्candana-aguru-niryāsānсандал, алой и смолы; благовония сандала и агару
सरलंsaralaṃсаралу; сосновое дерево
पद्मकंpadmakaṃпадмаку; дерево падмака
तथाtathāтакже; и
देवदारूणि चdevadārūṇi caи деодаровые деревья; кедровую древесину также
आहृत्यāhṛtyaпринеся; доставив
चितांcitāṃпогребальный костёр; костёр
चक्रुःcakruḥсделали; сложили
तथा अपरेtathā apareтакже другие; а другие
गन्धान्gandhānблаговония; ароматы
उच्चावचान् चuccāvacān caи разные; высокие и низкие
अन्यान्anyānдругие; иные
तत्रtatraтам; в том месте
दत्त्वाdattvāположив; возложив
अथathaзатем; после этого
भूमिपम्bhūmipamцаря; владыку земли
ततःtataḥпосле этого; затем
संवेशयाम् आसुःsaṃveśayām āsuḥположили; поместили
चिता-मध्येcitā-madhyeпосреди костра; в середине погребального ложа
तम्tamего; того
ऋत्विजःṛtvijaḥритвики; жрецы
तथाtathāзатем; также
हुताशनंhutāśanaṃогонь; жертвенный огонь
हुत्वाhutvāвозлив; совершив возлияние
जेपुःjepuḥчитали; произносили мантры
तस्यtasyaего; для него
तत्tatтогда; это
ऋत्विजःṛtvijaḥритвики; жрецы
जगुः चjaguḥ caи пели; пели также
तेteони; те
यथाशास्त्रंyathāśāstraṃсогласно шастре; как предписано
तत्रtatraтам; в том месте
सामानिsāmāniсаманы; песнопения Сама-веды
सामगाःsāmagāḥпевцы Самы; знатоки Сама-веды
शिबिकाभिः चśibikābhiḥ caи на паланкинах; на носилках также
यानैः चyānaiḥ caи на повозках; средствами езды также
यथार्हंyathārhaṃкак подобает; по достоинству
तस्यtasyaего; царя
योषितःyoṣitaḥжёны; женщины
नगरात्nagarātиз города; из столицы
निर्ययुःniryayuḥвышли; отправились
तत्रtatraтуда; в то место
वृद्धैःvṛddhaiḥстарцами; пожилыми
परिवृताःparivṛtāḥокружённые; сопровождаемые
तदाtadāтогда; в тот час
प्रसव्यं च अपिprasavyaṃ ca apiи обход противосолонь; обрядовый левосторонний обход
तम्tamего; того царя
चक्रुःcakruḥсделали; совершили
ऋत्विजःṛtvijaḥритвики; жрецы
अग्नि-चितंagni-citaṃположенного на огонь; возложенного на костёр
नृपम्nṛpamцаря; государя
स्त्रियः चstriyaḥ caи женщины; жёны также
शोकसंतप्ताःśokasaṃtaptāḥсожжённые скорбью; измученные горем
कौसल्या-प्रमुखाःkausalyā-pramukhāḥс Каушальей во главе; возглавляемые Каушальей
तदाtadāтогда; в тот час
क्रौञ्चीनाम् इवkrauñcīnām ivaсловно журавлиц; как птиц краунчи
नारीणांnārīṇāṃженщин; цариц
निनादःninādaḥкрик; плач
तत्रtatraтам; в том месте
शुश्रुवेśuśruveслышался; был услышан
आर्तानांārtānāṃстрадающих; мучимых
करुणंkaruṇaṃжалобный; сострадательный
कालेkāleв тот час; в момент обряда
क्रोशन्तीनाम्krośantīnāmвопящих; кричащих
सहस्रशःsahasraśaḥтысячами; во множестве
ततःtataḥзатем; после этого
रुदन्त्यःrudantyaḥплачущие; рыдающие
विवशाःvivaśāḥбеспомощные; обессиленные
विलप्य चvilapya caи попричитав; оплакав
पुनः पुनःpunaḥ punaḥснова и снова; многократно
यानेभ्यःyānebhyaḥиз повозок; с носилок
सरयू-तीरम्sarayū-tīramна берег Сараю; к берегу реки Сараю
अवतेरुःavateruḥсошли; спустились
वराङ्गनाःvarāṅganāḥпрекрасные женщины; лучшие из женщин
कृत-उदकंkṛta-udakaṃсовершившие водный обряд; сделавшие возлияние воды
तेteони; те
भरतेन सार्धंbharatena sārdhaṃвместе с Бхаратой; с Бхаратой
नृप-अङ्गनाःnṛpa-aṅganāḥцарские женщины; жёны царя
मन्त्रि-पुरोहिताः चmantri-purohitāḥ caи министры с пурохитами; советники и священники
पुरंpuraṃв город; в столицу
प्रविश्यpraviśyaвойдя; вернувшись
अश्रु-परीत-नेत्राःaśru-parīta-netrāḥс глазами, полными слёз; со слезами в глазах
भूमौbhūmauна земле; на полу
दशाहंdaśāhaṃдесять дней; десятидневный срок
व्यनयन्तvyanayantaпровели; перенесли
दुःखम्duḥkhamгоре; страдание
Translation

Огни, вынесенные из огненного помещения перед царём, ритвики и совершающие жертву понесли по правилу. Затем безжизненного царя положили на носилки; слуги, сдавленные слезами и подавленные, понесли его. Люди шли впереди владыки, рассыпая по дороге золото, чистое золото и разные одежды. Другие принесли сандал, агару, смолы, саралу, падмаку и деодаровую древесину и сложили погребальный костёр. Возложив там разные благовония, ритвики положили владыку земли посреди костра. Затем, совершив возлияния в огонь, жрецы произносили для него мантры, а певцы Самы пели там саманы согласно шастре. Жёны царя, окружённые старцами, выехали из города на паланкинах и повозках, как подобало. Ритвики и женщины, измученные скорбью, с Каушальей во главе, совершили обрядовый левосторонний обход царя, возложенного на огонь. Там слышался жалобный крик тысяч страдающих женщин, вопящих словно журавлицы. Затем прекрасные женщины, беспомощные и рыдающие, снова и снова причитали и сошли с повозок на берег Сараю. Совершив водный обряд вместе с Бхаратой, царские женщины, министры и пурохиты вернулись в город со слезами в глазах и десять дней проводили горе на земле.

Version

9d1341232623 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with