Ramayana
Матери видят Раму в ашраме2.96.6-12
729 / 2464
Ramayana · 2.96.6-12
Devanāgarī

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले । पितुर् इङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तम् आयतलोचना ॥
तं भूमौ पितुर् आर्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा । उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥
इदम् इक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः । राघवेण पितुर् दत्तं पश्यतैतद् यथाविधि ॥
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः । नैतद् औपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्र सदृशो भुवि । कथम् इङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥
अतो दुःखतरं लोके न किं चित् प्रतिभाति मा । यत्र रामः पितुर् दद्याद् इङ्गुदीक्षोदम् ऋद्धिमान् ॥
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर् दत्तं समीक्ष्य मे । कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥

Transliteration (IAST)

dakṣiṇāgreṣu darbheṣu sā dadarśa mahītale | pitur iṅgudipiṇyākaṃ nyastam āyatalocanā ||
taṃ bhūmau pitur ārtena nyastaṃ rāmeṇa vīkṣya sā | uvāca devī kausalyā sarvā daśarathastriyaḥ ||
idam ikṣvākunāthasya rāghavasya mahātmanaḥ | rāghaveṇa pitur dattaṃ paśyataitad yathāvidhi ||
tasya devasamānasya pārthivasya mahātmanaḥ | naitad aupayikaṃ manye bhuktabhogasya bhojanam ||
caturantāṃ mahīṃ bhuktvā mahendra sadṛśo bhuvi | katham iṅgudipiṇyākaṃ sa bhuṅkte vasudhādhipaḥ ||
ato duḥkhataraṃ loke na kiṃ cit pratibhāti mā | yatra rāmaḥ pitur dadyād iṅgudīkṣodam ṛddhimān ||
rāmeṇeṅgudipiṇyākaṃ pitur dattaṃ samīkṣya me | kathaṃ duḥkhena hṛdayaṃ na sphoṭati sahasradhā ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
दक्षिण-अग्रेषुdakṣiṇa-agreṣuс кончиками на юг; направленных южно
दर्भेषुdarbheṣuна травах дарбха; на дарбхе
साона; та
ददर्शdadarśaувидела; заметила
मही-तलेmahī-taleна земле; на поверхности земли
पितुःpituḥотцу; для отца
इङ्गुदि-पिण्याकंiṅgudi-piṇyākaṃжмых ингууди; выжимку плодов ингууди
न्यस्तम्nyastamположенный; оставленный
आयत-लोचनाāyata-locanāширокоокая; с большими глазами
तंtaṃего; то
भूमौbhūmauна земле; по земле
पितुःpituḥотцу; для отца
आर्तेनārtenaскорбящим; измученным
न्यस्तंnyastaṃположенное; размещённое
रामेणrāmeṇaРамой; через Раму
वीक्ष्यvīkṣyaувидев; рассмотрев
साона; та
उवाचuvācaсказала; произнесла
देवीdevīцарица; госпожа
कौसल्याkausalyāКаусалья; царица Каусалья
सर्वाःsarvāḥвсем; всем им
दशरथ-स्त्रियःdaśaratha-striyaḥжёнам Дашаратхи; женщинам Дашаратхи
इदम्idamэто; вот это
इक्ष्वाकु-नाथस्यikṣvāku-nāthasyaвладыки Икшваку; господина рода Икшваку
राघवस्यrāghavasyaРагхавы; Дашаратхи из рода Рагху
महात्मनःmahātmanaḥвеликодушного; великой души
राघवेणrāghaveṇaРагхавой; Рамой
पितुःpituḥотцу; для отца
दत्तंdattaṃданное; поднесённое
पश्यतpaśyataсмотрите; посмотрите
एतत्etatэто; вот это
यथा-विधिyathā-vidhiпо правилу; как предписано
तस्यtasyaтого; его
देव-समानस्यdeva-samānasyaравного богам; подобного божеству
पार्थिवस्यpārthivasyaцаря; земного владыки
महात्मनःmahātmanaḥвеликодушного; великой души
naне; никак не
एतत्etatэто; такое
औपयिकंaupayikaṃподходящее; соразмерное
मन्येmanyeсчитаю; думаю
भुक्त-भोगस्यbhukta-bhogasyaнасладившегося царскими благами; познавшего наслаждения
भोजनम्bhojanamпищей; едой
चतुर्-अन्तांcatur-antāṃдо четырёх пределов; четырёхкрайнюю
महींmahīṃземлю; всю землю
भुक्त्वाbhuktvāнасладившись; владев
महेन्द्र सदृशःmahendra sadṛśaḥподобный Махендре; равный Индре
भुविbhuviна земле; в мире
कथम्kathamкак; каким образом
इङ्गुदि-पिण्याकंiṅgudi-piṇyākaṃжмых ингууди; выжимку ингууди
सःsaḥон; тот
भुङ्क्तेbhuṅkteвкушает; принимает
वसुधा-अधिपःvasudhā-adhipaḥвладыка земли; господин мира
अतःataḥчем это; от этого
दुःख-तरंduḥkha-taraṃболее горькое; более мучительное
लोकेlokeв мире; среди людей
naне; никак не
किं चित्kiṃ citничто; что-либо
प्रतिभातिpratibhātiкажется; видится
माмне; для меня
यत्रyatraгде; когда
रामःrāmaḥРама; царевич Рама
पितुःpituḥотцу; для отца
दद्यात्dadyātдаёт; подносит
इङ्गुदी-क्षोदम्iṅgudī-kṣodamтолченую ингууди; раздробленную ингууди
ऋद्धिमान्ṛddhimānбогатый; достойный изобилия
रामेणrāmeṇaРамой; через Раму
इङ्गुदि-पिण्याकंiṅgudi-piṇyākaṃжмых ингууди; выжимку ингууди
पितुःpituḥотцу; для отца
दत्तंdattaṃданное; поднесённое
समीक्ष्यsamīkṣyaувидев; рассмотрев
मेmeмоё; у меня
कथंkathaṃкак; каким образом
दुःखेनduḥkhenaот горя; болью
हृदयंhṛdayaṃсердце; сердце моё
naне; никак не
स्फोटतिsphoṭatiразрывается; лопается
सहस्रधाsahasradhāна тысячу частей; тысячекратно
Translation

Широкоокая Каусалья увидела на земле, на травах дарбха, обращённых концами к югу, жмых ингууди, положенный отцу. Увидев, что скорбящий Рама положил это подношение Дашаратхе, царица сказала всем жёнам царя: «Посмотрите: вот то, что Рагхава по правилу поднёс своему отцу, великодушному владыке Икшваку. Я не считаю такую пищу подходящей для этого великодушного царя, равного богам, познавшего все царские блага. Как владыка земли, подобный Индре и владевший всей землёй до четырёх её пределов, может вкушать жмых ингууди? В мире для меня нет ничего горше, чем видеть, как богатый Рама подносит отцу толчёную ингууди. Как же моё сердце от боли не разрывается на тысячу частей, когда я вижу, что Рама поднёс отцу жмых ингууди?»

Version

fe22e149de9e · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with