Ramayana
Марича осуждает путь Раваны3.39.8-16
912 / 2464
Ramayana · 3.39.8-16
Devanāgarī

धर्मम् अर्थं च कामं च यशश् च जयतां वर । स्वामिप्रसादात् सचिवाः प्राप्नुवन्ति निशाचर ॥
विपर्यये तु तत् सर्वं व्यर्थं भवति रावण । व्यसनं स्वामिवैगुण्यात् प्राप्नुवन्तीतरे जनाः ॥
राजमूलो हि धर्मश् च जयश् च जयतां वर । तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासु रक्षितव्यो नराधिपः ॥
राज्यं पालयितुं शक्यं न तीक्ष्णेन निशाचर । न चापि प्रतिकूलेन नाविनीतेन राक्षस ॥
ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवा भज्यन्ते सह तेन वै । विषमेषु रथाः शीघ्रं मन्दसारथयो यथा ॥
बहवः साधवो लोके युक्तधर्मम् अनुष्ठिताः । परेषाम् अपराधेन विनष्टाः सपरिच्छदाः ॥
स्वामिना प्रतिकूलेन प्रजास् तीक्ष्णेन रावण । रक्ष्यमाणा न वर्धन्ते मेषा गोमायुना यथा ॥
अवश्यं विनशिष्यन्ति सर्वे रावणराक्षसाः । येषां त्वं कर्कशो राजा दुर्बुद्धिर् अजितेन्द्रियः ॥
तद् इदं काकतालीयं घोरम् आसादितं त्वया । अत्र किं शोभनं यत् त्वं ससैन्यो विनशिष्यसि ॥

Transliteration (IAST)

dharmam arthaṃ ca kāmaṃ ca yaśaś ca jayatāṃ vara | svāmiprasādāt sacivāḥ prāpnuvanti niśācara ||
viparyaye tu tat sarvaṃ vyarthaṃ bhavati rāvaṇa | vyasanaṃ svāmivaiguṇyāt prāpnuvantītare janāḥ ||
rājamūlo hi dharmaś ca jayaś ca jayatāṃ vara | tasmāt sarvāsv avasthāsu rakṣitavyo narādhipaḥ ||
rājyaṃ pālayituṃ śakyaṃ na tīkṣṇena niśācara | na cāpi pratikūlena nāvinītena rākṣasa ||
ye tīkṣṇamantrāḥ sacivā bhajyante saha tena vai | viṣameṣu rathāḥ śīghraṃ mandasārathayo yathā ||
bahavaḥ sādhavo loke yuktadharmam anuṣṭhitāḥ | pareṣām aparādhena vinaṣṭāḥ saparicchadāḥ ||
svāminā pratikūlena prajās tīkṣṇena rāvaṇa | rakṣyamāṇā na vardhante meṣā gomāyunā yathā ||
avaśyaṃ vinaśiṣyanti sarve rāvaṇarākṣasāḥ | yeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājā durbuddhir ajitendriyaḥ ||
tad idaṃ kākatālīyaṃ ghoram āsāditaṃ tvayā | atra kiṃ śobhanaṃ yat tvaṃ sasainyo vinaśiṣyasi ||

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धर्मम् अर्थं च कामं चdharmam arthaṃ ca kāmaṃ caдхарму, пользу и желание
यशश् च जयतां वरyaśaś ca jayatāṃ varaи славу, лучший победителей
स्वामिप्रसादात् सचिवाःsvāmiprasādāt sacivāḥпо милости владыки советники
प्राप्नुवन्ति निशाचरprāpnuvanti niśācaraполучают, ночной странник
विपर्यये तु तत् सर्वंviparyaye tu tat sarvaṃпри обратном же всё это
व्यर्थं भवति रावणvyarthaṃ bhavati rāvaṇaнапрасным становится, Равана
व्यसनं स्वामिवैगुण्यात्vyasanaṃ svāmivaiguṇyātбеду из-за порока владыки
प्राप्नुवन्तीतरे जनाःprāpnuvantītare janāḥполучают прочие люди
राजमूलो हि धर्मश् चrājamūlo hi dharmaś caведь в царе коренится дхарма
जयश् च जयतां वरjayaś ca jayatāṃ varaи победа, лучший победителей
तस्मात् सर्वास्व् अवस्थासुtasmāt sarvāsv avasthāsuпоэтому во всех состояниях
रक्षितव्यो नराधिपःrakṣitavyo narādhipaḥдолжен быть защищён владыка людей
राज्यं पालयितुं शक्यंrājyaṃ pālayituṃ śakyaṃцарство управлять возможно
न तीक्ष्णेन निशाचरna tīkṣṇena niśācaraне свирепым, ночной странник
न चापि प्रतिकूलेनna cāpi pratikūlenaи не противоречащим
नाविनीतेन राक्षसnāvinītena rākṣasaи не невоспитанным, ракшас
ये तीक्ष्णमन्त्राः सचिवाye tīkṣṇamantrāḥ sacivāкакие резкосоветные советники
भज्यन्ते सह तेन वैbhajyante saha tena vaiломаются вместе с ним
विषमेषु रथाः शीघ्रंviṣameṣu rathāḥ śīghraṃна неровностях колесницы быстро
मन्दसारथयो यथाmandasārathayo yathāкак с плохими возницами
बहवः साधवो लोकेbahavaḥ sādhavo lokeмногие добрые в мире
युक्तधर्मम् अनुष्ठिताःyuktadharmam anuṣṭhitāḥследовавшие надлежащей дхарме
परेषाम् अपराधेनpareṣām aparādhenaиз-за проступка других
विनष्टाः सपरिच्छदाःvinaṣṭāḥ saparicchadāḥпогибли вместе с окружением
स्वामिना प्रतिकूलेनsvāminā pratikūlenaвладыкой противным
प्रजास् तीक्ष्णेन रावणprajās tīkṣṇena rāvaṇaподданные свирепым, Равана
रक्ष्यमाणा न वर्धन्तेrakṣyamāṇā na vardhanteохраняемые, не процветают
मेषा गोमायुना यथाmeṣā gomāyunā yathāкак овцы шакалом
अवश्यं विनशिष्यन्तिavaśyaṃ vinaśiṣyantiнеизбежно погибнут
सर्वे रावणराक्षसाःsarve rāvaṇarākṣasāḥвсе ракшасы Раваны
येषां त्वं कर्कशो राजाyeṣāṃ tvaṃ karkaśo rājāу которых ты грубый царь
दुर्बुद्धिर् अजितेन्द्रियःdurbuddhir ajitendriyaḥдурного ума, не победивший чувства
तद् इदं काकतालीयंtad idaṃ kākatālīyaṃтак это как случай вороны и пальмы
घोरम् आसादितं त्वयाghoram āsāditaṃ tvayāстрашное достигнуто тобой
अत्र किं शोभनंatra kiṃ śobhanaṃчто здесь прекрасного
यत् त्वं ससैन्यो विनशिष्यसिyat tvaṃ sasainyo vinaśiṣyasiчто ты с войском погибнешь
Translation

«О лучший победителей, советники получают дхарму, пользу, желание и славу по милости своего владыки. Но когда всё обращается наоборот, о Равана, всё это становится напрасным, и из-за порока владыки прочие люди достигают беды. В царе коренятся и дхарма, и победа, о лучший победителей; поэтому при всех обстоятельствах владыку людей следует защищать. О ночной странник, царством невозможно управлять с помощью свирепого, враждебного и невоспитанного человека. Советники с резкими, вредными решениями ломаются вместе с таким царём, как колесницы быстро ломаются на неровной дороге с плохими возницами. Многие добрые люди в мире, следовавшие должной дхарме, погибли вместе со своим окружением из-за чужого проступка. О Равана, подданные не процветают под защитой свирепого, противного им владыки, как овцы не процветают под охраной шакала. Все ракшасы Раваны неизбежно погибнут, если их царь — ты: грубый, дурного ума и не победивший чувства. Это страшное несчастье пришло к тебе как внезапное падение плода от вороны на пальму; что же здесь хорошего, если ты погибнешь вместе с войском?»

Version

9cd23853d0d0 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC

Available inRU

Page between verses with