हतान् मन्त्रिसुतान् बुद्ध्वा वानरेण महात्मना । रावणः संवृताकारश् चकार मतिम् उत्तमाम् ॥
स विरूपाक्षयूपाक्षौ दुर्धरं चैव राक्षसं । प्रघसं भासकर्णं च पञ्चसेनाग्रनायकान् ॥
संदिदेश दशग्रीवो वीरान् नयविशारदान् । हनूमद्ग्रहणे व्यग्रान् वायुवेगसमान् युधि ॥
यात सेनाग्रगाः सर्वे महाबलपरिग्रहाः । सवाजिरथमातङ्गाः स कपिः शास्यताम् इति ॥
यत् तैश् च खलु भाव्यं स्यात् तम् आसाद्य वनालयम् । कर्म चापि समाधेयं देशकालविरोधितम् ॥
न ह्य् अहं तं कपिं मन्ये कर्मणा प्रतितर्कयन् । सर्वथा तन् महद् भूतं महाबलपरिग्रहम् । भवेद् इन्द्रेण वा सृष्टम् अस्मदर्थं तपोबलात् ॥
सनागयक्षगन्धर्वा देवासुरमहर्षयः । युष्माभिः सहितैः सर्वैर् मया सह विनिर्जिताः ॥
तैर् अवश्यं विधातव्यं व्यलीकं किं चिद् एव नः । तद् एव नात्र संदेहः प्रसह्य परिगृह्यताम् ॥
नावमन्यो भवद्भिश् च हरिः क्रूरपराक्रमः । दृष्टा हि हरयः शीघ्रा मया विपुलविक्रमाः ॥
वाली च सह सुग्रीवो जाम्बवांश् च महाबलः । नीलः सेनापतिश् चैव ये चान्ये द्विविदादयः ॥
नैव तेषां गतिर् भीमा न तेजो न पराक्रमः । न मतिर् न बलोत्साहो न रूपपरिकल्पनम् ॥
महत् सत्त्वम् इदं ज्ञेयं कपिरूपं व्यवस्थितम् । प्रयत्नं महद् आस्थाय क्रियताम् अस्य निग्रहः ॥
कामं लोकास् त्रयः सेन्द्राः ससुरासुरमानवाः । भवताम् अग्रतः स्थातुं न पर्याप्ता रणाजिरे ॥
तथापि तु नयज्ञेन जयम् आकाङ्क्षता रणे । आत्मा रक्ष्यः प्रयत्नेन युद्धसिद्धिर् हि चञ्चला ॥
hatān mantrisutān buddhvā vānareṇa mahātmanā | rāvaṇaḥ saṃvṛtākāraś cakāra matim uttamām ||
sa virūpākṣayūpākṣau durdharaṃ caiva rākṣasaṃ | praghasaṃ bhāsakarṇaṃ ca pañcasenāgranāyakān ||
saṃdideśa daśagrīvo vīrān nayaviśāradān | hanūmadgrahaṇe vyagrān vāyuvegasamān yudhi ||
yāta senāgragāḥ sarve mahābalaparigrahāḥ | savājirathamātaṅgāḥ sa kapiḥ śāsyatām iti ||
yat taiś ca khalu bhāvyaṃ syāt tam āsādya vanālayam | karma cāpi samādheyaṃ deśakālavirodhitam ||
na hy ahaṃ taṃ kapiṃ manye karmaṇā pratitarkayan | sarvathā tan mahad bhūtaṃ mahābalaparigraham | bhaved indreṇa vā sṛṣṭam asmadarthaṃ tapobalāt ||
sanāgayakṣagandharvā devāsuramaharṣayaḥ | yuṣmābhiḥ sahitaiḥ sarvair mayā saha vinirjitāḥ ||
tair avaśyaṃ vidhātavyaṃ vyalīkaṃ kiṃ cid eva naḥ | tad eva nātra saṃdehaḥ prasahya parigṛhyatām ||
nāvamanyo bhavadbhiś ca hariḥ krūraparākramaḥ | dṛṣṭā hi harayaḥ śīghrā mayā vipulavikramāḥ ||
vālī ca saha sugrīvo jāmbavāṃś ca mahābalaḥ | nīlaḥ senāpatiś caiva ye cānye dvividādayaḥ ||
naiva teṣāṃ gatir bhīmā na tejo na parākramaḥ | na matir na balotsāho na rūpaparikalpanam ||
mahat sattvam idaṃ jñeyaṃ kapirūpaṃ vyavasthitam | prayatnaṃ mahad āsthāya kriyatām asya nigrahaḥ ||
kāmaṃ lokās trayaḥ sendrāḥ sasurāsuramānavāḥ | bhavatām agrataḥ sthātuṃ na paryāptā raṇājire ||
tathāpi tu nayajñena jayam ākāṅkṣatā raṇe | ātmā rakṣyaḥ prayatnena yuddhasiddhir hi cañcalā ||
Узнав, что великодушный ванара убил сыновей министров, Равана сдержал свой облик и принял лучшее решение. Десятишеий приказал пятерым главным военачальникам — Вирупакше, Юпакше, ракшасу Дурдхаре, Прагхасе и Бхасакарне, героям, искусным в политике, усердным в схватывании Ханумана и равным ветру скоростью в бою: «Идите все, вожди войска, окружённые великой силой, с конями, колесницами и слонами. Этот капи должен быть наказан. Достигнув этого лесного жителя, вы должны обдумать, что следует делать, и действовать сообразно месту и времени. Рассуждая по его делам, я не считаю его простым капи. Это во всех отношениях великое существо, наделённое огромной силой; возможно, оно создано Индрой силой аскезы ради нашего поражения. Наги, якши, гандхарвы, боги, асуры и великие риши были побеждены мной вместе со всеми вами. Поэтому они обязательно должны причинить нам какое-то огорчение; в этом нет сомнения. Его нужно схватить силой. Вы не должны презирать этого хари жестокой доблести. Я видел быстрых хари широкой доблести: Вали, Сугриву, великосильного Джамбавана, военачальника Нилу и других, начиная с Двивиды. Но ни их страшное движение, ни сияние, ни доблесть, ни разум, ни подъём силы, ни способность менять облик не равны этому. Его следует знать как великое существо, пребывающее в облике капи. Предприняв великое усилие, подавите его. Пусть даже три мира с Индрой, богами, асурами и людьми не способны устоять перед вами на поле боя, всё же тот, кто знает политику и желает победы в бою, должен беречь себя с усилием, ибо успех битвы изменчив».
f92f4d60edd4 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Равана впервые говорит осторожно. Его гордость остаётся, но разум вынужден признать: перед Ланкой не обычный ванара, а сила иного порядка.