Маходара
तद् उक्तम् अतिकायस्य बलिनो बाहुशालिनः । कुम्भकर्णस्य वचनं श्रुत्वोवाच महोदरः ॥
कुम्भकर्णकुले जातो धृष्टः प्राकृतदर्शनः । अवलिप्तो न शक्नोषि कृत्यं सर्वत्र वेदितुम् ॥
न हि राजा न जानीते कुम्भकर्ण नयानयौ । त्वं तु कैशोरकाद् धृष्टः केवलं वक्तुम् इच्छसि ॥
स्थानं वृद्धिं च हानिं च देशकालविभागवित् । आत्मनश् च परेषां च बुध्यते राक्षसर्षभ ॥
यत् तु शक्यं बलवता कर्तुं प्राकृतबुद्धिना । अनुपासितवृद्धेन कः कुर्यात् तादृशं बुधः ॥
यांस् तु धर्मार्थकामांस् त्वं ब्रवीषि पृथग् आश्रयान् । अनुबोद्धुं स्वभावेन न हि लक्षणम् अस्ति ते ॥
कर्म चैव हि सर्वेषां कारणानां प्रयोजनम् । श्रेयः पापीयसां चात्र फलं भवति कर्मणाम् ॥
निःश्रेयस फलाव् एव धर्मार्थाव् इतराव् अपि । अधर्मानर्थयोः प्राप्तिः फलं च प्रत्यवायिकम् ॥
ऐहलौकिकपारत्र्यं कर्म पुम्भिर् निषेव्यते । कर्माण्य् अपि तु कल्प्यानि लभते कामम् आस्थितः ॥
तत्र कॢप्तम् इदं राज्ञा हृदि कार्यं मतं च नः । शत्रौ हि साहसं यत् स्यात् किम् इवात्रापनीयते ॥
एकस्यैवाभियाने तु हेतुर् यः प्रकृतस् त्वया । तत्राप्य् अनुपपन्नं ते वक्ष्यामि यद् असाधु च ॥
येन पूर्वं जनस्थाने बहवो ऽतिबला हताः । राक्षसा राघवं तं त्वं कथम् एको जयिष्यसि ॥
ये पुरा निर्जितास् तेन जनस्थाने महौजसः । राक्षसांस् तान् पुरे सर्वान् भीतान् अद्यापि पश्यसि ॥
तं सिंहम् इव संक्रुद्धं रामं दशरथात्मजम् । सर्पं सुप्तम् इवाबुद्ध्या प्रबोधयितुम् इच्छसि ॥
ज्वलन्तं तेजसा नित्यं क्रोधेन च दुरासदम् । कस् तं मृत्युम् इवासह्यम् आसादयितुम् अर्हति ॥
संशयस्थम् इदं सर्वं शत्रोः प्रतिसमासने । एकस्य गमनं तत्र न हि मे रोचते तव ॥
हीनार्थस् तु समृद्धार्थं को रिपुं प्राकृतो यथा । निश्चितं जीवितत्यागे वशम् आनेतुम् इच्छति ॥
यस्य नास्ति मनुष्येषु सदृशो राक्षसोत्तम । कथम् आशंससे योद्धुं तुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ॥
tad uktam atikāyasya balino bāhuśālinaḥ | kumbhakarṇasya vacanaṃ śrutvovāca mahodaraḥ ||
kumbhakarṇakule jāto dhṛṣṭaḥ prākṛtadarśanaḥ | avalipto na śaknoṣi kṛtyaṃ sarvatra veditum ||
na hi rājā na jānīte kumbhakarṇa nayānayau | tvaṃ tu kaiśorakād dhṛṣṭaḥ kevalaṃ vaktum icchasi ||
sthānaṃ vṛddhiṃ ca hāniṃ ca deśakālavibhāgavit | ātmanaś ca pareṣāṃ ca budhyate rākṣasarṣabha ||
yat tu śakyaṃ balavatā kartuṃ prākṛtabuddhinā | anupāsitavṛddhena kaḥ kuryāt tādṛśaṃ budhaḥ ||
yāṃs tu dharmārthakāmāṃs tvaṃ bravīṣi pṛthag āśrayān | anuboddhuṃ svabhāvena na hi lakṣaṇam asti te ||
karma caiva hi sarveṣāṃ kāraṇānāṃ prayojanam | śreyaḥ pāpīyasāṃ cātra phalaṃ bhavati karmaṇām ||
niḥśreyasa phalāv eva dharmārthāv itarāv api | adharmānarthayoḥ prāptiḥ phalaṃ ca pratyavāyikam ||
aihalaukikapāratryaṃ karma pumbhir niṣevyate | karmāṇy api tu kalpyāni labhate kāmam āsthitaḥ ||
tatra kḷptam idaṃ rājñā hṛdi kāryaṃ mataṃ ca naḥ | śatrau hi sāhasaṃ yat syāt kim ivātrāpanīyate ||
ekasyaivābhiyāne tu hetur yaḥ prakṛtas tvayā | tatrāpy anupapannaṃ te vakṣyāmi yad asādhu ca ||
yena pūrvaṃ janasthāne bahavo 'tibalā hatāḥ | rākṣasā rāghavaṃ taṃ tvaṃ katham eko jayiṣyasi ||
ye purā nirjitās tena janasthāne mahaujasaḥ | rākṣasāṃs tān pure sarvān bhītān adyāpi paśyasi ||
taṃ siṃham iva saṃkruddhaṃ rāmaṃ daśarathātmajam | sarpaṃ suptam ivābuddhyā prabodhayitum icchasi ||
jvalantaṃ tejasā nityaṃ krodhena ca durāsadam | kas taṃ mṛtyum ivāsahyam āsādayitum arhati ||
saṃśayastham idaṃ sarvaṃ śatroḥ pratisamāsane | ekasya gamanaṃ tatra na hi me rocate tava ||
hīnārthas tu samṛddhārthaṃ ko ripuṃ prākṛto yathā | niścitaṃ jīvitatyāge vaśam ānetum icchati ||
yasya nāsti manuṣyeṣu sadṛśo rākṣasottama | katham āśaṃsase yoddhuṃ tulyenendravivasvatoḥ ||
Услышав слова огромного, сильного и могучерукого Кумбхакарны, Маходара сказал: «Ты рождён в роду Кумбхакарны, но дерзок, смотришь просто и, заносчивый, не способен во всём понять дело. Не думай, Кумбхакарна, что царь не знает политики и ошибки; это ты, дерзкий с юности, хочешь только говорить. Тот, кто знает различение места и времени, понимает положение, рост и ущерб — свой и чужой. Какой мудрый стал бы делать то, что под силу лишь сильному, но с простым умом и без служения старшим? Ты говоришь о дхарме, пользе и желании как об отдельных опорах, но у тебя нет признака, позволяющего постичь их природу. Действие есть цель всех причин, и плодом действий становится лучшее или худшее. Дхарма и польза дают плод высшего блага, а адхарма и вред — обратный плод. Люди совершают действия ради этого мира и следующего; тот, кто опирается на желание, тоже получает действия, которые следует устроить. В этом деле царь уже устроил то, что счёл нужным в сердце, и это также наше мнение. Что плохого в смелости против врага? А довод, который ты привёл в пользу одиночного выступления, тоже несостоятелен, и я скажу, почему он нехорош. Как ты один победишь того Рагхаву, которым прежде в Джанастхане были убиты многие чрезвычайно сильные ракшасы? Тех великомощных ракшасов, прежде побеждённых им в Джанастхане, ты и теперь видишь в городе испуганными. Ты неразумно хочешь разбудить Раму, сына Дашаратхи, как разгневанного льва или спящего змея. Кто может приблизиться к нему, постоянно пылающему сиянием и труднодоступному в гневе, как к невыносимой смерти? Всё это сомнительно при столкновении с врагом, и мне не нравится, что ты хочешь идти туда один. Какой простак, будучи слабее, захочет подчинить богатого силой врага, решившегося пожертвовать жизнью? О лучший ракшасов, как ты надеешься сражаться с тем, кому нет равного среди людей и кто равен Индре и Вивасвату?»
86e393e878cb · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Маходара внешне говорит языком рассудительности, но его рассудительность не ведёт к правде. Он понимает мощь Рамы лучше многих ракшасов, однако вместо сдачи и возвращения Ситы ищет иной способ удержать неправедное.