अयोध्यां तु समालोक्य चिन्तयाम् आस राघवः । चिन्तयित्वा ततो दृष्टिं वानरेषु न्यपातयत् ॥
प्रियकामः प्रियं रामस् ततस् त्वरितविक्रमम् । उवाच धीमांस् तेजस्वी हनूमन्तं प्लवंगमम् ॥
अयोध्यां त्वरितो गच्छ क्षिप्रं त्वं प्लवगोत्तम । जानीहि कच्चित् कुशली जनो नृपतिमन्दिरे ॥
शृङ्गवेरपुरं प्राप्य गुहं गहनगोचरम् । निषादाधिपतिं ब्रूहि कुशलं वचनान् मम ॥
श्रुत्वा तु मां कुशलिनम् अरोगं विगतज्वरम् । भविष्यति गुहः प्रीतः स ममात्मसमः सखा ॥
अयोध्यायाश् च ते मार्गं प्रवृत्तिं भरतस्य च । निवेदयिष्यति प्रीतो निषादाधिपतिर् गुहः ॥
भरतस् तु त्वया वाच्यः कुशलं वचनान् मम । सिद्धार्थं शंस मां तस्मै सभार्यं सहलक्ष्मणम् ॥
हरणं चापि वैदेह्या रावणेन बलीयसा । सुग्रीवेण च संवादं वालिनश् च वधं रणे ॥
मैथिल्यन्वेषणं चैव यथा चाधिगता त्वया । लङ्घयित्वा महातोयम् आपगापतिम् अव्ययम् ॥
उपयानं समुद्रस्य सागरस्य च दर्शनम् । यथा च कारितः सेतू रावणश् च यथा हतः ॥
वरदानं महेन्द्रेण ब्रह्मणा वरुणेन च । महादेवप्रसादाच् च पित्रा मम समागमम् ॥
जित्वा शत्रुगणान् रामः प्राप्य चानुत्तमं यशः । उपयाति समृद्धार्थः सह मित्रैर् महाबलः ॥
एतच् छ्रुत्वा यमाकारं भजते भरतस् ततः । स च ते वेदितव्यः स्यात् सर्वं यच् चापि मां प्रति ॥
ज्ञेयाः सर्वे च वृत्तान्ता भरतस्येङ्गितानि च । तत्त्वेन मुखवर्णेन दृष्ट्या व्याभाषणेन च ॥
सर्वकामसमृद्धं हि हस्त्यश्वरथसंकुलम् । पितृपैतामहं राज्यं कस्य नावर्तयेन् मनः ॥
संगत्या भरतः श्रीमान् राज्येनार्थी स्वयं भवेत् । प्रशास्तु वसुधां सर्वाम् अखिलां रघुनन्दनः ॥
तस्य बुद्धिं च विज्ञाय व्यवसायं च वानर । यावन् न दूरं याताः स्मः क्षिप्रम् आगन्तुम् अर्हसि ॥
ayodhyāṃ tu samālokya cintayām āsa rāghavaḥ | cintayitvā tato dṛṣṭiṃ vānareṣu nyapātayat ||
priyakāmaḥ priyaṃ rāmas tatas tvaritavikramam | uvāca dhīmāṃs tejasvī hanūmantaṃ plavaṃgamam ||
ayodhyāṃ tvarito gaccha kṣipraṃ tvaṃ plavagottama | jānīhi kaccit kuśalī jano nṛpatimandire ||
śṛṅgaverapuraṃ prāpya guhaṃ gahanagocaram | niṣādādhipatiṃ brūhi kuśalaṃ vacanān mama ||
śrutvā tu māṃ kuśalinam arogaṃ vigatajvaram | bhaviṣyati guhaḥ prītaḥ sa mamātmasamaḥ sakhā ||
ayodhyāyāś ca te mārgaṃ pravṛttiṃ bharatasya ca | nivedayiṣyati prīto niṣādādhipatir guhaḥ ||
bharatas tu tvayā vācyaḥ kuśalaṃ vacanān mama | siddhārthaṃ śaṃsa māṃ tasmai sabhāryaṃ sahalakṣmaṇam ||
haraṇaṃ cāpi vaidehyā rāvaṇena balīyasā | sugrīveṇa ca saṃvādaṃ vālinaś ca vadhaṃ raṇe ||
maithilyanveṣaṇaṃ caiva yathā cādhigatā tvayā | laṅghayitvā mahātoyam āpagāpatim avyayam ||
upayānaṃ samudrasya sāgarasya ca darśanam | yathā ca kāritaḥ setū rāvaṇaś ca yathā hataḥ ||
varadānaṃ mahendreṇa brahmaṇā varuṇena ca | mahādevaprasādāc ca pitrā mama samāgamam ||
jitvā śatrugaṇān rāmaḥ prāpya cānuttamaṃ yaśaḥ | upayāti samṛddhārthaḥ saha mitrair mahābalaḥ ||
etac chrutvā yamākāraṃ bhajate bharatas tataḥ | sa ca te veditavyaḥ syāt sarvaṃ yac cāpi māṃ prati ||
jñeyāḥ sarve ca vṛttāntā bharatasyeṅgitāni ca | tattvena mukhavarṇena dṛṣṭyā vyābhāṣaṇena ca ||
sarvakāmasamṛddhaṃ hi hastyaśvarathasaṃkulam | pitṛpaitāmahaṃ rājyaṃ kasya nāvartayen manaḥ ||
saṃgatyā bharataḥ śrīmān rājyenārthī svayaṃ bhavet | praśāstu vasudhāṃ sarvām akhilāṃ raghunandanaḥ ||
tasya buddhiṃ ca vijñāya vyavasāyaṃ ca vānara | yāvan na dūraṃ yātāḥ smaḥ kṣipram āgantum arhasi ||
Увидев Айодхью, Рагхава задумался; затем, поразмыслив, обратил взгляд на обезьян. Желая сделать приятное, мудрый и сияющий Рама сказал Хануману, быстрому в подвиге: «Лучший из обезьян, скорее иди в Айодхью и узнай, благополучен ли народ в царском дворце. Достигнув Шрингаверапуры, скажи Гухе, вождю нишадов и обитателю лесной чащи, что я благополучен. Услышав, что я здоров и свободен от тревоги, Гуха обрадуется: он мой друг, равный мне самому. Радостный Гуха сообщит тебе дорогу к Айодхье и положение Бхараты. Бхарате же скажи от моего имени, что я благополучен, что я достиг цели вместе с женой и Лакшманой. Расскажи ему о похищении Вайдехи могущественным Раваной, о союзе с Сугривой и об убийстве Вали в бою; о поисках Майтхили и о том, как ты нашёл её, перепрыгнув великую воду, неиссякаемого владыку рек; о прибытии к океану, о видении моря, о том, как был построен мост и как был убит Равана; о дарах Махендры, Брахмы и Варуны, о милости Махадевы и о моей встрече с отцом. Скажи: “Могучий Рама, победив сонмы врагов и получив непревзойдённую славу, возвращается с друзьями, достигнув цели”. Услышав это, какой вид примет Бхарата, то ты должен узнать, как и всё, что относится ко мне. Узнай все обстоятельства и знаки Бхараты по цвету лица, взгляду и разговору. Ведь отцовское и дедовское царство, богатое всеми желаниями, наполненное слонами, конями и колесницами, чей ум не повернёт? Если по обстоятельствам славный Бхарата сам желает царства, пусть радость Рагху правит всей землёй. Узнав его разум и намерение, обезьяна, быстро возвращайся, пока мы не ушли далеко».
83718c12beb7 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рама возвращается как победитель, но не входит в Айодхью слепо. Он уважает свободу Бхараты и готов уступить власть, если тот внутренне привязался к царству. В этом проявляется царская чистота: право на трон не становится поводом давить на сердце брата.