अहं तु हिमवत्पृष्ठं गतो धर्मम् उपासितुम् । रौद्रं व्रतं समास्थाय नियतो नियतेन्द्रियः ॥
तत्र देवो मया दृष्टः सह देव्योमया प्रभुः । सव्यं चक्षुर् मया चैव तत्र देव्यां निपातितम् ॥
का न्व् इयं स्याद् इति शुभा न खल्व् अन्येन हेतुना । रूपं ह्य् अनुपमं कृत्वा तत्र क्रीडति पार्वती ॥
ततो देव्याः प्रभावेन दग्धं सव्यं ममेक्षणम् । रेणुध्वस्तम् इव ज्योतिः पिङ्गलत्वम् उपागतम् ॥
ततो ऽहम् अन्यद् विस्तीर्णं गत्वा तस्य गिरेस् तटम् । पूर्णं वर्षशतान्य् अष्टौ समवाप महाव्रतम् ॥
समाप्ते नियमे तस्मिंस् तत्र देवो महेश्वरः । प्रीतः प्रीतेन मनसा प्राह वाक्यम् इदं प्रभुः ॥
प्रीतो ऽस्मि तव धर्मज्ञ तपसानेन सुव्रत । मया चैतद् व्रतं चीर्णं त्वया चैव धनाधिप ॥
तृतीयः पुरुषो नास्ति यश् चरेद् व्रतम् ईदृशम् । व्रतं सुदुश्चरं ह्य् एतन् मयैवोत्पादितं पुरा ॥
तत् सखित्वं मया सार्धं रोचयस्व धनेश्वर । तपसा निर्जितत्वाद् धि सखा भव ममानघ ॥
देव्या दग्धं प्रभावेन यच् च साव्यं तवेक्षणम् । एकाक्षि पिङ्गलेत्य् एव नाम स्थास्यति शाश्वतम् ॥
एवं तेन सखित्वं च प्राप्यानुज्ञां च शंकरात् । आगम्य च श्रुतो ऽयं मे तव पापविनिश्चयः ॥
तदधर्मिष्ठसंयोगान् निवर्त कुलदूषण । चिन्त्यते हि वधोपायः सर्षिसंघैः सुरैस् तव ॥
ahaṃ tu himavatpṛṣṭhaṃ gato dharmam upāsitum | raudraṃ vrataṃ samāsthāya niyato niyatendriyaḥ ||
tatra devo mayā dṛṣṭaḥ saha devyomayā prabhuḥ | savyaṃ cakṣur mayā caiva tatra devyāṃ nipātitam ||
kā nv iyaṃ syād iti śubhā na khalv anyena hetunā | rūpaṃ hy anupamaṃ kṛtvā tatra krīḍati pārvatī ||
tato devyāḥ prabhāvena dagdhaṃ savyaṃ mamekṣaṇam | reṇudhvastam iva jyotiḥ piṅgalatvam upāgatam ||
tato 'ham anyad vistīrṇaṃ gatvā tasya gires taṭam | pūrṇaṃ varṣaśatāny aṣṭau samavāpa mahāvratam ||
samāpte niyame tasmiṃs tatra devo maheśvaraḥ | prītaḥ prītena manasā prāha vākyam idaṃ prabhuḥ ||
prīto 'smi tava dharmajña tapasānena suvrata | mayā caitad vrataṃ cīrṇaṃ tvayā caiva dhanādhipa ||
tṛtīyaḥ puruṣo nāsti yaś cared vratam īdṛśam | vrataṃ suduścaraṃ hy etan mayaivotpāditaṃ purā ||
tat sakhitvaṃ mayā sārdhaṃ rocayasva dhaneśvara | tapasā nirjitatvād dhi sakhā bhava mamānagha ||
devyā dagdhaṃ prabhāvena yac ca sāvyaṃ tavekṣaṇam | ekākṣi piṅgalety eva nāma sthāsyati śāśvatam ||
evaṃ tena sakhitvaṃ ca prāpyānujñāṃ ca śaṃkarāt | āgamya ca śruto 'yaṃ me tava pāpaviniścayaḥ ||
tadadharmiṣṭhasaṃyogān nivarta kuladūṣaṇa | cintyate hi vadhopāyaḥ sarṣisaṃghaiḥ surais tava ||
«Я же ушёл на склон Химавата почитать дхарму, приняв суровый обет, сдержанный и обуздавший чувства. Там я увидел владыку-бога вместе с богиней Умой, и мой левый глаз упал взглядом на богиню. Я подумал: “Кто же эта прекрасная?” — не из какой-либо иной причины, но потому что Парвати, приняв несравненную форму, играла там. Тогда силой богини мой левый глаз был сожжён и, словно свет, побитый пылью, стал рыжеватым. После этого я ушёл на другой широкий склон той горы и полные восемь сотен лет исполнял великий обет. Когда этот обет завершился, там бог Махешвара, довольный сердцем, сказал мне: “Я доволен тобой, знаток дхармы, этим тапасом, доброобетный. Этот обет совершал я, и теперь совершил ты, владыка богатства; нет третьего, кто исполнил бы такой обет. Этот трудновыполнимый обет был создан мной прежде. Поэтому прими дружбу со мной, владыка богатства: раз ты покорил меня тапасом, стань моим другом, безгрешный. А поскольку твой левый глаз был сожжён силой богини, вечным останется твоё имя — Экакши Пингала, Одноглазый Рыжеглазый”. Так я получил его дружбу и разрешение Шанкары, а вернувшись, услышал о твоём греховном замысле. Поэтому отвернись от соединения с адхармой, осквернитель рода: сонмы риши и боги уже обдумывают способ твоего убийства».
ccbf12daa74a · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Рассказ Вайшраваны показывает подлинную силу: тапас ведёт к дружбе с Шивой, смирению и знанию предела. Поэтому его предупреждение Раване исходит не из слабости, а из опыта священной дисциплины.