स तु जित्वा दशग्रीवो यमं त्रिदशपुंगवम् । रावणस् तु जयश्लाघी स्वसहायान् ददर्श ह ॥
जयेन वर्धयित्वा च मारीचप्रमुखास् ततः । पुष्पकं भेजिरे सर्वे सान्त्विता रवणेन ह ॥
ततो रसातलं हृष्टः प्रविष्टः पयसो निधिम् । दैत्योरग गणाध्युष्टं वरुणेन सुरक्षितम् ॥
स तु भोगवतीं गत्वा पुरीं वासुकिपालिताम् । स्थाप्य नागान् वशे कृत्वा ययौ मणिमतीं पुरीम् ॥
निवातकवचास् तत्र दैत्या लब्धवरा वसन् । राक्षसस् तान् समासाद्य युद्धेन समुपाह्वयत् ॥
ते तु सर्वे सुविक्रान्ता दैतेया बलशालिनः । नानाप्रहरणास् तत्र प्रयुद्धा युद्धदुर्मदाः ॥
तेषां तु युध्यमानानां साग्रः संवत्सरो गतः । न चान्यतरयोस् तत्र विजयो वा क्षयो ऽपि वा ॥
ततः पितामहस् तत्र त्रैलोक्यगतिर् अव्ययः । आजगाम द्रुतं देवो विमानवरम् आस्थितः ॥
निवातकवचानां तु निवार्य रणकर्म तत् । वृद्धः पितामहो वाक्यम् उवाच विदितार्थवत् ॥
न ह्य् अयं रावणो युद्धे शक्यो जेतुं सुरासुरैः । न भवन्तः क्षयं नेतुं शक्याः सेन्द्रैः सुरासुरैः ॥
राक्षसस्य सखित्वं वै भवद्भिः सह रोचते । अविभक्ता हि सर्वार्थाः सुहृदां नात्र संशयः ॥
ततो ऽग्निसाक्षिकं सख्यं कृतवांस् तत्र रावणः । निवातकवचैः सार्धं प्रीतिमान् अभवत् तदा ॥
अर्चितस् तैर् यथान्यायं संवत्सरसुखोषितः । स्वपुरान् निर्विशेषं च पूजां प्राप्तो दशाननः ॥
sa tu jitvā daśagrīvo yamaṃ tridaśapuṃgavam | rāvaṇas tu jayaślāghī svasahāyān dadarśa ha ||
jayena vardhayitvā ca mārīcapramukhās tataḥ | puṣpakaṃ bhejire sarve sāntvitā ravaṇena ha ||
tato rasātalaṃ hṛṣṭaḥ praviṣṭaḥ payaso nidhim | daityoraga gaṇādhyuṣṭaṃ varuṇena surakṣitam ||
sa tu bhogavatīṃ gatvā purīṃ vāsukipālitām | sthāpya nāgān vaśe kṛtvā yayau maṇimatīṃ purīm ||
nivātakavacās tatra daityā labdhavarā vasan | rākṣasas tān samāsādya yuddhena samupāhvayat ||
te tu sarve suvikrāntā daiteyā balaśālinaḥ | nānāpraharaṇās tatra prayuddhā yuddhadurmadāḥ ||
teṣāṃ tu yudhyamānānāṃ sāgraḥ saṃvatsaro gataḥ | na cānyatarayos tatra vijayo vā kṣayo 'pi vā ||
tataḥ pitāmahas tatra trailokyagatir avyayaḥ | ājagāma drutaṃ devo vimānavaram āsthitaḥ ||
nivātakavacānāṃ tu nivārya raṇakarma tat | vṛddhaḥ pitāmaho vākyam uvāca viditārthavat ||
na hy ayaṃ rāvaṇo yuddhe śakyo jetuṃ surāsuraiḥ | na bhavantaḥ kṣayaṃ netuṃ śakyāḥ sendraiḥ surāsuraiḥ ||
rākṣasasya sakhitvaṃ vai bhavadbhiḥ saha rocate | avibhaktā hi sarvārthāḥ suhṛdāṃ nātra saṃśayaḥ ||
tato 'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ kṛtavāṃs tatra rāvaṇaḥ | nivātakavacaiḥ sārdhaṃ prītimān abhavat tadā ||
arcitas tair yathānyāyaṃ saṃvatsarasukhoṣitaḥ | svapurān nirviśeṣaṃ ca pūjāṃ prāpto daśānanaḥ ||
Десятишеий Равана, победив Яму, лучшего из богов, и хвалясь победой, увидел своих спутников. Ободрённые этой победой и утешенные Раваной, Марича и остальные вошли в Пушпаку. Затем радостный Равана вошёл в Расаталу, хранилище вод, населённое сонмами дайтьев и змей и хорошо охраняемое Варуной. Придя в Бхогавати, город, охраняемый Васуки, он подчинил нагов и отправился в город Манимати. Там жили дайтьи Ниватакавачи, получившие дар; ракшас достиг их и вызвал на битву. Все эти доблестные и могучие дайтьи, опьянённые битвой, сражались там разными видами оружия. Так прошёл целый год с лишним, пока они сражались, но ни у одной из сторон не было ни победы, ни уничтожения. Тогда туда быстро прибыл на лучшей вимане бог Праотец, неизменный путь трёх миров. Остановив битву Ниватакавачей, древний Праотец, знающий смысл происходящего, сказал: «Этот Равана не может быть побеждён в битве богами и асурами; и вас не могут уничтожить Индра с богами и асурами. Поэтому дружба ракшаса с вами уместна: у друзей все дела нераздельны, здесь нет сомнения». Тогда Равана заключил с Ниватакавачами дружбу при свидетельстве огня и был доволен. Они почтили его как положено, он счастливо прожил у них год и получил почести, не отличавшиеся от тех, что были бы в его собственном городе.
399a6751cc5a · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Встреча с Ниватакавачами показывает странную логику дара: когда две стороны защищены непобедимостью, война становится бесплодной и должна перейти в союз. Но этот мирный исход рождается не из смирения, а из равновесия невозможности победить.