तच् छ्रुत्वा भरतेनोक्तं दृष्ट्वा चापि ह्य् अधो मुखान् । पौरान् दुःखेन संतप्तान् वसिष्ठो वाक्यम् अब्रवीत् ॥
वत्स राम इमाः पश्य धरणीं प्रकृतीर् गताः । ज्ञात्वैषाम् ईप्सितं कार्यं मा चैषां विप्रियं कृथाः ॥
वसिष्ठस्य तु वाक्येन उत्थाप्य प्रकृतीजनम् । किं करोमीति काकुत्स्थः सर्वान् वचनम् अब्रवीत् ॥
ततः सर्वाः प्रकृतयो रामं वचनम् अब्रुवन् । गच्छन्तम् अनुगच्छामो यतो राम गमिष्यसि ॥
एषा नः परमा प्रीतिर् एष धर्मः परो मतः । हृद्गता नः सदा तुष्टिस् तवानुगमने दृढा ॥
पौरेषु यदि ते प्रीतिर् यदि स्नेहो ह्य् अनुत्तमः । सपुत्रदाराः काकुत्स्थ समं गच्छाम सत्पथम् ॥
तपोवनं वा दुर्गं वा नदीम् अम्भोनिधिं तथा । वयं ते यदि न त्याज्याः सर्वान् नो नय ईश्वर ॥
tac chrutvā bharatenoktaṃ dṛṣṭvā cāpi hy adho mukhān | paurān duḥkhena saṃtaptān vasiṣṭho vākyam abravīt ||
vatsa rāma imāḥ paśya dharaṇīṃ prakṛtīr gatāḥ | jñātvaiṣām īpsitaṃ kāryaṃ mā caiṣāṃ vipriyaṃ kṛthāḥ ||
vasiṣṭhasya tu vākyena utthāpya prakṛtījanam | kiṃ karomīti kākutsthaḥ sarvān vacanam abravīt ||
tataḥ sarvāḥ prakṛtayo rāmaṃ vacanam abruvan | gacchantam anugacchāmo yato rāma gamiṣyasi ||
eṣā naḥ paramā prītir eṣa dharmaḥ paro mataḥ | hṛdgatā naḥ sadā tuṣṭis tavānugamane dṛḍhā ||
paureṣu yadi te prītir yadi sneho hy anuttamaḥ | saputradārāḥ kākutstha samaṃ gacchāma satpatham ||
tapovanaṃ vā durgaṃ vā nadīm ambhonidhiṃ tathā | vayaṃ te yadi na tyājyāḥ sarvān no naya īśvara ||
Услышав сказанное Бхаратой и увидев горожан с опущенными лицами, сильно охваченных горем, Васиштха сказал: «О дитя Рама, посмотри на этих подданных, упавших на землю. Узнай их желанное дело и не делай им неприятного». По слову Васиштхи Какутстха поднял людей подданных и сказал всем: «Что мне сделать?» Тогда все подданные сказали Раме: «О Рама, куда ты пойдёшь, туда мы последуем за тобой. Это наша высшая радость, и это мы считаем высшей дхармой. Наша удовлетворённость, находящаяся в сердце, всегда тверда в следовании за тобой. О Какутстха, если у тебя есть любовь к горожанам, если есть непревзойдённая привязанность, мы с сыновьями и жёнами вместе пойдём по истинному пути. В лес аскезы, в труднодоступное место, к реке или к океану — если мы не должны быть оставлены тобой, веди всех нас, о владыка».
c054bf0060f7 · published Jun 22, 2026, 12:00:00 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Горожане просят не благ, а права следовать за Рамой. Их дхарма — быть с ним, даже если путь ведёт из города к реке, океану или за пределы земной жизни.