Varāha Purāṇa
The account of the first creation2.41-49
13 / 1719
LinuxTurn pages
Varāha Purāṇa · 2.41-49

Śrī-Varāha

Devanāgarī

धरण्युवाच । नवधा सृष्टिरुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कथं सा ववृधे देव एतन्मे कथयाच्युत
प्रथमं ब्रह्मणा सृष्टा रुद्राद्यास्तु तपोधनाः । सनकादयस्ततः सृष्टा मरीच्यादय एव च
मरीचिरत्रिश्च तथा अङ्गिराः पुलहः क्रतुः । पुलस्त्यश्च महातेजाः प्रचेता भृगुरेव च । नारदो दशमश्चैव वसिष्ठश्च महातपाः
सनकादयो निवृत्त्याख्ये तेन धर्मे प्रयोजिताः । प्रवृत्त्याख्ये मरीच्याद्या मुक्त्वैकं नारदं मुनिम्
योऽसौ प्रजापतिस्त्वाद्यो दक्षिणाङ्गुष्ठसंभवः । तस्यादौ तत्र वंशेन जगदेतच्चराचरम्
देवाश्च दानवाश्चैव गन्धर्वोरगपक्षिणः । सर्वे दक्षस्य कन्यासु जाताः परमधार्मिकाः
योऽसौ रुद्रेति विख्यातः पुत्रः क्रोधसमुद्भवः । भ्रुकुटीकुटिलात् तस्य ललाटात् परमेष्ठिनः
अर्द्धनारीनरवपुः प्रचण्डोऽतिभयंकरः । विभजात्मानमित्युक्तो ब्रह्मणाऽन्तर्दधे पुनः
तथोक्तोऽसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं चकार सः । बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा च सः । ततस्त्वेकादश ख्याता रुद्रा ब्रह्मसमुद्भवाः

Transliteration (IAST)

dharaṇyuvāca | navadhā sṛṣṭirutpannā brahmaṇo'vyaktajanmanaḥ | kathaṃ sā vavṛdhe deva etanme kathayācyuta
prathamaṃ brahmaṇā sṛṣṭā rudrādyāstu tapodhanāḥ | sanakādayastataḥ sṛṣṭā marīcyādaya eva ca
marīciratriśca tathā aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ | pulastyaśca mahātejāḥ pracetā bhṛgureva ca | nārado daśamaścaiva vasiṣṭhaśca mahātapāḥ
sanakādayo nivṛttyākhye tena dharme prayojitāḥ | pravṛttyākhye marīcyādyā muktvaikaṃ nāradaṃ munim
yo'sau prajāpatistvādyo dakṣiṇāṅguṣṭhasaṃbhavaḥ | tasyādau tatra vaṃśena jagadetaccarācaram
devāśca dānavāścaiva gandharvoragapakṣiṇaḥ | sarve dakṣasya kanyāsu jātāḥ paramadhārmikāḥ
yo'sau rudreti vikhyātaḥ putraḥ krodhasamudbhavaḥ | bhrukuṭīkuṭilāt tasya lalāṭāt parameṣṭhinaḥ
arddhanārīnaravapuḥ pracaṇḍo'tibhayaṃkaraḥ | vibhajātmānamityukto brahmaṇā'ntardadhe punaḥ
tathokto'sau dvidhā strītvaṃ puruṣatvaṃ cakāra saḥ | bibheda puruṣatvaṃ ca daśadhā caikadhā ca saḥ | tatastvekādaśa khyātā rudrā brahmasamudbhavāḥ

Word-by-word
SanskritIASTMeaning
धरण्युवाचdharaṇyuvācaДхарани сказала
नवधाnavadhāдевятерично
सृष्टिरुत्पन्नाsṛṣṭirutpannāтворение возникло
ब्रह्मणोbrahmaṇoу Брахмы
व्यक्तजन्मनःvyaktajanmanaḥрождённого от непроявленного
कथंkathaṃкак
साоно
ववृधेvavṛdheвозросло
देवdevaо Бог
एतन्मेetanmeэто мне
कथयाच्युतkathayācyutaповедай, о Ачьюта
प्रथमंprathamaṃсперва
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмой
सृष्टाsṛṣṭāсотворены
रुद्राद्यास्तुrudrādyāstuРудра и прочие же
तपोधनाःtapodhanāḥбогатые подвижничеством
सनकादयस्ततःsanakādayastataḥСанака и прочие затем
मरीच्यादयmarīcyādayaМаричи и прочие
मरीचिरत्रिश्चmarīciratriścaМаричи и Атри
अङ्गिराःaṅgirāḥАнгирас
पुलहःpulahaḥПулаха
क्रतुःkratuḥКрату
पुलस्त्यश्चpulastyaścaи Пуластья
महातेजाःmahātejāḥвеликий сиянием
प्रचेताpracetāПрачета
भृगुरेवbhṛgurevaи сам Бхригу
नारदोnāradoНарада
दशमश्चैवdaśamaścaivaи десятый
वसिष्ठश्चvasiṣṭhaścaи Васиштха
महातपाःmahātapāḥвеликий подвижник
सनकादयोsanakādayoСанака и прочие
निवृत्त्याख्येnivṛttyākhyeв именуемой отвращением
तेनtenaтем
धर्मेdharmeв дхарме
प्रयोजिताःprayojitāḥприставлены
प्रवृत्त्याख्येpravṛttyākhyeв именуемой обращением
मरीच्याद्याmarīcyādyāМаричи и прочие
मुक्त्वैकंmuktvaikaṃисключив одного
नारदंnāradaṃНараду
मुनिम्munimмудреца
प्रजापतिस्त्वाद्योprajāpatistvādyoПраджапати же первый
दक्षिणाङ्गुष्ठसंभवःdakṣiṇāṅguṣṭhasaṃbhavaḥиз правого большого пальца возникший
तस्यादौtasyādauу него вначале
तत्रtatraтам
वंशेनvaṃśenaродом
जगदेतच्चराचरम्jagadetaccarācaramэтот мир, движущийся и неподвижный
देवाश्चdevāścaи боги
दानवाश्चैवdānavāścaivaи данавы
गन्धर्वोरगपक्षिणःgandharvoragapakṣiṇaḥгандхарвы, змии, птицы
सर्वेsarveвсе
दक्षस्यdakṣasyaу Дакши
कन्यासुkanyāsuот дочерей
जाताःjātāḥрождены
परमधार्मिकाःparamadhārmikāḥвесьма праведные
रुद्रेतिrudreti«Рудра» — так
विख्यातःvikhyātaḥпрославлен
पुत्रःputraḥсын
क्रोधसमुद्भवःkrodhasamudbhavaḥиз гнева возникший
भ्रुकुटीकुटिलात्bhrukuṭīkuṭilātот нахмуренной, изогнутой
ललाटात्lalāṭātизо лба
परमेष्ठिनःparameṣṭhinaḥу Парамештхина
अर्द्धनारीनरवपुःarddhanārīnaravapuḥтелом наполовину жена, наполовину муж
प्रचण्डोpracaṇḍoяростный
तिभयंकरःtibhayaṃkaraḥвесьма грозный
विभजात्मानमित्युक्तोvibhajātmānamityukto«раздели себя» — так сказано
न्तर्दधेntardadheисчез
पुनःpunaḥснова
तथोक्तोtathoktoтак наставленный
द्विधाdvidhāнадвое
स्त्रीत्वंstrītvaṃженское
पुरुषत्वंpuruṣatvaṃмужское
चकारcakāraсделал
बिभेदbibhedaразделил
दशधाdaśadhāдесятерично
चैकधाcaikadhāи единожды
ततस्त्वेकादशtatastvekādaśaоттого одиннадцать
ख्याताkhyātāпрославлены
रुद्राrudrāрудры
ब्रह्मसमुद्भवाःbrahmasamudbhavāḥот Брахмы возникшие
caи
caи
caи
caи
तस्यtasyaу него
तस्यtasyaу него
सःsaḥон
सःsaḥон
सःsaḥон
ब्रह्मणाbrahmaṇāБрахмой
सृष्टाsṛṣṭāсотворены
योyoкоторый
योyoкоторый
सौsauтот
सौsauтот
एवevaименно
Translation

Дхарани сказала: «Девятерично возникло творение у Брахмы, рождённого от непроявленного; как же оно возросло, о Бог? Это мне поведай, о Ачьюта». — «Сперва Брахмой сотворены Рудра и прочие, богатые подвижничеством; затем сотворены Санака и прочие, и Маричи с прочими. Маричи и Атри, Ангирас, Пулаха, Крату, и Пуластья, великий сиянием, Прачета и сам Бхригу, и Нарада десятый, и Васиштха, великий подвижник. Санака и прочие приставлены тем к дхарме, именуемой отвращением, а Маричи и прочие — к именуемой обращением, исключив одного лишь мудреца Нараду. Тот же первый Праджапати, возникший из правого большого пальца, — от него вначале, родом его, пошёл этот мир, движущийся и неподвижный. И боги, и данавы, гандхарвы, змии и птицы — все весьма праведные — рождены от дочерей Дакши. А тот, что прославлен как Рудра, сын, возникший из гнева, — из нахмуренного, изогнутого лба у Парамештхина, телом наполовину жена, наполовину муж, яростный и весьма грозный. Ему было сказано: „Раздели себя“ — и Брахма снова исчез. Так наставленный, он сделал себя надвое — женским и мужским, и разделил мужское десятерично и ещё единожды; оттого прославлены одиннадцать рудр, возникших от Брахмы».

Version

49045a6fff4c · published Sep 3, 2026, 7:15:47 PM UTC

Available inRU

Page between verses with