Rudra
शोणा ज्योतीरथा नर्मदा सुरसा मन्दाकिनी दशार्णा चित्रकूटा तमसा पिप्पला करतोया पिशाचिका चित्रोत्पला विशाला वञ्जुला बालुका वाहिनी शुक्तिमती विरजा पङ्किनी रिरी कुहू इत्येता ऋक्षप्रसूताः । मणिजाला शुभा तापी पयोष्णीं शीघ्रोदा वेष्णा पाशा वैतरणी वेदी पाली कुमुद्वती तोया दुर्गा अन्त्या गिरा एता विन्ध्यपादोद्भवाः । गोदावरी भीमरथी कृष्णा वेणा वञ्जुला तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा वाह्या कावेरी इत्येताः सह्यपादोद्भवाः
शतमाला ताम्रपर्णी पुष्पावती उत्पलावती इत्येता मलयजाः
त्रियामा ऋषिकुल्या इक्षुला त्रिविदा लाङ्गूलिनी वंशवरा महेन्द्रतनयाः । ऋषिका लूसती मन्दगामिनी पलाशिनी इत्येताः शुक्तिमत्प्रभवाः । एताः प्राधान्येन कुलपर्वतनद्यः । शेषाः क्षुद्रनद्यः । एष जम्बूद्वीपो योजनलक्षप्रमाणतः
śoṇā jyotīrathā narmadā surasā mandākinī daśārṇā citrakūṭā tamasā pippalā karatoyā piśācikā citrotpalā viśālā vañjulā bālukā vāhinī śuktimatī virajā paṅkinī rirī kuhū ityetā ṛkṣaprasūtāḥ | maṇijālā śubhā tāpī payoṣṇīṃ śīghrodā veṣṇā pāśā vaitaraṇī vedī pālī kumudvatī toyā durgā antyā girā etā vindhyapādodbhavāḥ | godāvarī bhīmarathī kṛṣṇā veṇā vañjulā tuṅgabhadrā suprayogā vāhyā kāverī ityetāḥ sahyapādodbhavāḥ
śatamālā tāmraparṇī puṣpāvatī utpalāvatī ityetā malayajāḥ
triyāmā ṛṣikulyā ikṣulā trividā lāṅgūlinī vaṃśavarā mahendratanayāḥ | ṛṣikā lūsatī mandagāminī palāśinī ityetāḥ śuktimatprabhavāḥ | etāḥ prādhānyena kulaparvatanadyaḥ | śeṣāḥ kṣudranadyaḥ | eṣa jambūdvīpo yojanalakṣapramāṇataḥ
«Шона, Джьотиратха, Нармада, Сураса, Мандакини, Дашарна, Читракута, Тамаса, Пиппала, Каратоя, Пишачика, Читротпала, Вишала, Ванджула, Балука, Вахини, Шуктимати, Вираджа, Панкини, Рири, Куху — вот эти, рождённые от Рикши. Маниджала, Шубха, Тапи, Пайошни, Шигхрода, Вешна, Паша, Вайтарани, Веди, Пали, Кумудвати, Тоя, Дурга, Антья, Гира — эти рождены от подножия Виндхьи. Годавари, Бхимаратхи, Кришна, Вена, Ванджула, Тунгабхадра, Супрайога, Вахья, Кавери — вот эти, рождённые от подножия Сахьи. Шатамала, Тамрапарни, Пушпавати, Утпалавати — вот эти, рождённые от Малаи. Трияма, Ришикулья, Икшула, Тривида, Лангулини, Вамшавара — дочери Махендры. Ришика, Лусати, Мандагамини, Палашини — вот эти, происходящие от Шуктимата. Это по главенству реки родовых гор; остальные — малые реки. Таков Джамбудвипа, мерою в сто тысяч йоджан».
dddc6057bb2d · published Sep 4, 2026, 2:42:22 AM UTC
Available inRUPage between verses with
Реки разобраны по родителям, и слово подобрано родственное: «дочери Махендры». Гора здесь не источник, а отец.
В списке стоят рядом Годавари, Кришна, Кавери — те, что и поныне на слуху, — и десятки имён, которых больше нигде нет. Известное от забытого книга не отделяет.
Итог сведён к одному числу: сто тысяч йоджан. Всё описание Джамбудвипы, растянутое на десяток глав, укладывается в одну меру.