वसिष्ठपुत्राः सप्तासन् वासिष्ठा इति विश्रुताः हिरण्यगर्भस्य सुता ऊर्जा जाताः सुतेजसः ॥
ऋषयो ऽत्र मया प्रोक्ताः कीर्त्यमानान् निबोध मे औत्तमेयान् महाराज दश पुत्रान् मनोरमान् ॥
इष ऊर्जस् तनूपश् च मधुर् माधव एव च शुचिः शुक्रः सहश् चैव नभस्यो नभ एव च भानवस् तत्र देवाश् च मन्वन्तरम् उदाहृतम् ॥
मन्वन्तरं चतुर्थं ते कथयिष्यामि तच् छृणु काव्यः पृथुस् तथैवाग्निर् जह्नुर् धाता च भारत कपीवान् अकपीवांश् च तत्र सप्तर्षयो नृप ॥
पुराणे कीर्तितास् तात पुत्राः पौत्राश् च भारत सत्या देवगणाश् चैव तामसस्यान्तरे मनोः ॥
द्युतिस् तपस्यः सुतपास् तपोमूलस् तपोधनः तपोरतिर् अकल्माषस् तन्वी धन्वी परम्टपः ॥
तामसस्य मनोर् एते दश पुत्रा महाबलाः वायुप्रोक्ता महाराज चतुर्थं चैतद् अन्तरम् ॥
वेदबाहुर् यदुध्रश् च मुनिर् वेदशिरास् तथा हिरण्यलोमा पर्जन्य ऊर्ध्वबाहुश् च सोमजः सत्यनेत्रस् तथात्रेय एते सप्तर्षयो ऽपरे ॥
देवाश् चाभूतरजसस् तथा प्रकृतयः स्मृताः पारिप्लवश् च रैभ्यश् च मनोर् अन्तरम् उच्यते ॥
अथ पुत्रान् इमांस् तस्य निबोध गदतो मम धृतिमान् अव्ययो युक्तस् तत्त्वदर्शी निरुत्सुकः ॥
अरण्यश् च प्रकाशश् च निर्मोहः सत्यवाक् कृतिः रैवतस्य मनोः पुत्राः पञ्चमं चैतद् अन्तरम् ॥
षष्ठं ते संप्रवक्ष्यामि तन् निबोध नराधिप भृगुर् नभो विवस्वांश् च सुधामा विरजास् तथा ॥
अतिनामा सहिष्णुश् च सप्त एते महर्षयः चाक्षुषस्यान्तरे तात मनोर् देवान् इमाञ् शृणु ॥
आद्याः प्रभूता ऋभवः पृथुकाश् च दिवौकसः लेखाश् च नाम राजेन्द्र पञ्च देवगणाः स्मृताः ॥
ऋषेर् अङ्गिरसः पुत्रा महात्मानो महौजसः नाड्वलेया महाराज दश पुत्राश् च विश्रुताः उरुप्रभृतयो राजन् षष्ठं मन्वन्तरं स्मृतम् ॥
अत्रिर् वसिष्ठो भगवान् कश्यपश् च महान् ऋषिः गौतमो ऽथ भरद्वाजो विश्वामित्रस् तथैव च ॥
तथैव पुत्रो भगवान् ऋचीकस्य महात्मनः सप्तमो जमदग्निश् च ऋषयः सांप्रतं दिवि ॥
साध्या रुद्राश् च विश्वे च वसवो मरुतस् तथा आदित्याश् चाश्विनौ चैव देवौ वैवस्वतौ स्मृतौ ॥
मनोर् वैवस्वतस्यैते वर्तन्ते सांप्रते ऽन्तरे इक्ष्वाकुप्रमुखाश् चैव दश पुत्रा महात्मनः ॥
एतेषां कीर्तितानां तु महर्षीणां महौजसाम् राजन् पुत्राश् च पौत्राश् च दिक्षु सर्वासु भारत ॥
मन्वन्तरेषु सर्वेषु प्राग्दिशं सप्त सप्तकाः स्थिता धर्मव्यवस्थार्थं लोकसंरक्षणाय च ॥
मन्वन्तरे व्यतिक्रान्ते चत्वारः सप्तका गणाः कृत्वा कर्म दिवं यान्ति ब्रह्मलोकम् अनामयम् ॥
ततो ऽन्ये तपसा युक्ताः स्थानं तत् पूरयन्त्य् उत अतीता वर्तमानाश् च क्रमेणैतेन भारत ॥
एतान्य् उक्तानि कौरव्य सप्तातीतानि भारत मन्वन्तराणि सर्वाणि निबोधानागतानि मे ॥
vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ hiraṇyagarbhasya sutā ūrjā jātāḥ sutejasaḥ ||
ṛṣayo 'tra mayā proktāḥ kīrtyamānān nibodha me auttameyān mahārāja daśa putrān manoramān ||
iṣa ūrjas tanūpaś ca madhur mādhava eva ca śuciḥ śukraḥ sahaś caiva nabhasyo nabha eva ca bhānavas tatra devāś ca manvantaram udāhṛtam ||
manvantaraṃ caturthaṃ te kathayiṣyāmi tac chṛṇu kāvyaḥ pṛthus tathaivāgnir jahnur dhātā ca bhārata kapīvān akapīvāṃś ca tatra saptarṣayo nṛpa ||
purāṇe kīrtitās tāta putrāḥ pautrāś ca bhārata satyā devagaṇāś caiva tāmasasyāntare manoḥ ||
dyutis tapasyaḥ sutapās tapomūlas tapodhanaḥ taporatir akalmāṣas tanvī dhanvī paramṭapaḥ ||
tāmasasya manor ete daśa putrā mahābalāḥ vāyuproktā mahārāja caturthaṃ caitad antaram ||
vedabāhur yadudhraś ca munir vedaśirās tathā hiraṇyalomā parjanya ūrdhvabāhuś ca somajaḥ satyanetras tathātreya ete saptarṣayo 'pare ||
devāś cābhūtarajasas tathā prakṛtayaḥ smṛtāḥ pāriplavaś ca raibhyaś ca manor antaram ucyate ||
atha putrān imāṃs tasya nibodha gadato mama dhṛtimān avyayo yuktas tattvadarśī nirutsukaḥ ||
araṇyaś ca prakāśaś ca nirmohaḥ satyavāk kṛtiḥ raivatasya manoḥ putrāḥ pañcamaṃ caitad antaram ||
ṣaṣṭhaṃ te saṃpravakṣyāmi tan nibodha narādhipa bhṛgur nabho vivasvāṃś ca sudhāmā virajās tathā ||
atināmā sahiṣṇuś ca sapta ete maharṣayaḥ cākṣuṣasyāntare tāta manor devān imāñ śṛṇu ||
ādyāḥ prabhūtā ṛbhavaḥ pṛthukāś ca divaukasaḥ lekhāś ca nāma rājendra pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ ||
ṛṣer aṅgirasaḥ putrā mahātmāno mahaujasaḥ nāḍvaleyā mahārāja daśa putrāś ca viśrutāḥ uruprabhṛtayo rājan ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ smṛtam ||
atrir vasiṣṭho bhagavān kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ gautamo 'tha bharadvājo viśvāmitras tathaiva ca ||
tathaiva putro bhagavān ṛcīkasya mahātmanaḥ saptamo jamadagniś ca ṛṣayaḥ sāṃprataṃ divi ||
sādhyā rudrāś ca viśve ca vasavo marutas tathā ādityāś cāśvinau caiva devau vaivasvatau smṛtau ||
manor vaivasvatasyaite vartante sāṃprate 'ntare ikṣvākupramukhāś caiva daśa putrā mahātmanaḥ ||
eteṣāṃ kīrtitānāṃ tu maharṣīṇāṃ mahaujasām rājan putrāś ca pautrāś ca dikṣu sarvāsu bhārata ||
manvantareṣu sarveṣu prāgdiśaṃ sapta saptakāḥ sthitā dharmavyavasthārthaṃ lokasaṃrakṣaṇāya ca ||
manvantare vyatikrānte catvāraḥ saptakā gaṇāḥ kṛtvā karma divaṃ yānti brahmalokam anāmayam ||
tato 'nye tapasā yuktāḥ sthānaṃ tat pūrayanty uta atītā vartamānāś ca krameṇaitena bhārata ||
etāny uktāni kauravya saptātītāni bhārata manvantarāṇi sarvāṇi nibodhānāgatāni me ||
«Семеро сыновей Васиштхи были известны как Васиштхи; они были сияющими сыновьями Хираньягарбхи, рождёнными от Урджи. Эти риши названы мной; теперь, о великий царь, услышь о десяти прекрасных сыновьях Уттамы. Иша, Урджа, Танупа, Мадху, Мадхава, Шучи, Шукра, Саха, Набхасья, Набха и Бханавы были там богами; так изложена эта манвантара. Теперь я расскажу тебе четвёртую манвантару: услышь это. Кавья, Притху, Агни, Джахну, Дхата, Капиван и Акапиван были там семью риши, о царь. В древнем предании, о сын мой, названы сыновья и внуки, а в манвантаре Тамасы Ману были сонмы богов Сатья. Дьюти, Тапасья, Сутапас, Тапомула, Таподхана, Тапорати, Акалмаша, Танви, Дханви и Парамтапа — эти десять могучих сыновей Тамасы Ману названы Ваю; это, о великий царь, четвёртый период. Ведабаху, Ядудхра, Муни, Ведаширас, Хираньялома, Парджанья, Урдхвабаху, Сомаджа, Сатьянетра, Атрея и другие были следующими риши. Богами были Абхутараджасы, также известные как Пракрити; Париплава и Райбхья связаны с этой манвантарой. Теперь услышь от меня, когда я называю его сыновей: Дхритиман, Авьяя, Юкта, Таттвадарши, Нирутсука, Аранья, Пракаша, Нирмоха, Сатьявак и Крити были сыновьями Райваты Ману. Это пятая манвантара. Теперь я расскажу тебе шестую, владыка людей: Бхригу, Набхас, Вивасван, Судхама, Виражас, Атинама и Сахишну — эти семеро были великими риши. В манвантаре Чакшуши Ману, дорогой, услышь о его богах: Адьи, Прабхуты, Рибхавы, Притхуки и божества по имени Лекхи, о царь царей, помнятся как пять сонмов богов. Сыновья риши Ангираса, великодушные и великосияющие Надвалеи, о великий царь, известны как десять сыновей, начиная с Уру; это помнится как шестая манвантара. Атри, благой Васиштха, великий риши Кашьяпа, Гаутама, Бхарадваджа, Вишвамитра, а также благой сын великодушного Ричики — Джамадагни как седьмой — эти риши ныне пребывают на небе. Садхьи, Рудры, Вишвы, Васу, Маруты, Адитьи и два Ашвина известны как боги Вайвасваты. Они действуют в нынешней манвантаре Вайвасваты Ману; Икшваку и прочие были десятью сыновьями этого великого Ману. О царь, у перечисленных могучих великих риши есть сыновья и внуки по всем сторонам, о Бхарата. Во всех манвантарах семь семёрок пребывают на востоке ради установления дхармы и защиты мира. Когда манвантара проходит, четыре семеричных сонма, исполнив своё дело, уходят на небо, в чистый мир Брахмы. Затем другие, наделённые тапасом, занимают это место. Так, о Бхарата, идут прошлые и нынешние периоды. О Каурава, я рассказал тебе обо всех семи минувших манвантарах; теперь услышь от меня о будущих».
b5cbfeec3cd7 · publicado 22 jun 2026, 3:30:33 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Перечень манвантар показывает преемственность дхармы. Эпохи меняются, имена Ману, риши и богов сменяют друг друга, но задача остаётся та же: поддерживать устройство дхармы и защищать мир. Текст постепенно ведёт слушателя от древних эпох к текущей Вайвасвата-манвантаре, где должна раскрыться история Хари.