Mahābhārata
Surabhī-upākhyāna-parva (The Parable of a Mother's Compassion)3.10.8–16
2822 / 15823
Mahābhārata · 3.10.8–16
Devanāgarī

इन्द्र उवाच
किम् इदं रोदिषि शुभे कच्चित् क्षेमं दिवौकसाम् ॥
मानुषेष्व् अथ वा गोषु नैतद् अल्पं भविष्यति ॥
सुरभिर् उवाच
विनिपातो न वः कश् चिद् दृश्यते त्रिदशाधिप ॥
अहं तु पुत्रं शोचामि तेन रोदिमि कौशिक ॥
पश्यैनं कर्षकं रौद्रं दुर्बलं मम पुत्रकम् ॥
प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तं लाङ्गलेन निपीडितम् ॥
एतं दृष्ट्वा भृशं श्रन्तं वध्यमानं सुराधिप ॥
कृपाविष्टास्मि देवेन्द्र मनश् चोद्विजते मम ॥
एकस् तत्र बलोपेतो धुरम् उद्वहते ऽधिकाम् ॥
अपरो ऽल्पबलप्राणः कृशो धमनिसंततः ॥
कृच्छ्राद् उद्वहते भारं तं वै शोचामि वासव ॥
वध्यमानः प्रतोदेन तुद्यमानः पुनः पुनः ॥
नैव शक्नोति तं भारम् उद्वोढुं पश्य वासव ॥
ततो ऽहं तस्य दुःखार्ता विरौमि भृशदुःखिता ॥
अश्रूण्य् आवर्तयन्ती च नेत्राभ्यां करुणायती ॥
इन्द्र उवाच
तव पुत्रसहस्रेषु पीड्यमानेषु शोभने ॥
किं कृपायितम् अस्त्य् अत्र पुत्र एको ऽत्र पीड्यते ॥
सुरभिर् उवाच
यदि पुत्रसहस्रं मे सर्वत्र समम् एव मे ॥
दीनस्य तु सतः शक्र पुत्रस्याभ्यधिका कृपा ॥

Transliteración (IAST)

indra uvāca
kim idaṃ rodiṣi śubhe kaccit kṣemaṃ divaukasām ||
mānuṣeṣv atha vā goṣu naitad alpaṃ bhaviṣyati ||
surabhir uvāca
vinipāto na vaḥ kaś cid dṛśyate tridaśādhipa ||
ahaṃ tu putraṃ śocāmi tena rodimi kauśika ||
paśyainaṃ karṣakaṃ raudraṃ durbalaṃ mama putrakam ||
pratodenābhinighnantaṃ lāṅgalena nipīḍitam ||
etaṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śrantaṃ vadhyamānaṃ surādhipa ||
kṛpāviṣṭāsmi devendra manaś codvijate mama ||
ekas tatra balopeto dhuram udvahate 'dhikām ||
aparo 'lpabalaprāṇaḥ kṛśo dhamanisaṃtataḥ ||
kṛcchrād udvahate bhāraṃ taṃ vai śocāmi vāsava ||
vadhyamānaḥ pratodena tudyamānaḥ punaḥ punaḥ ||
naiva śaknoti taṃ bhāram udvoḍhuṃ paśya vāsava ||
tato 'haṃ tasya duḥkhārtā viraumi bhṛśaduḥkhitā ||
aśrūṇy āvartayantī ca netrābhyāṃ karuṇāyatī ||
indra uvāca
tava putrasahasreṣu pīḍyamāneṣu śobhane ||
kiṃ kṛpāyitam asty atra putra eko 'tra pīḍyate ||
surabhir uvāca
yadi putrasahasraṃ me sarvatra samam eva me ||
dīnasya tu sataḥ śakra putrasyābhyadhikā kṛpā ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
इन्द्र उवाचindra uvācaIndra said
किम् इदं रोदिषि शुभेkim idaṃ rodiṣi śubhewhy do you weep, O beautiful one
कच्चित् क्षेमं दिवौकसाम्kaccit kṣemaṃ divaukasāmare the celestials well
मानुषेषु अथ वा गोषुmānuṣeṣu atha vā goṣuamong humans or among cows
न एतद् अल्पं भविष्यतिna etad alpaṃ bhaviṣyatithis will not be a small matter
सुरभिः उवाचsurabhiḥ uvācaSurabhi said
विनिपातः न वः कः चिद्vinipātaḥ na vaḥ kaḥ cidno misfortune is seen among you
दृश्यते त्रिदशाधिपdṛśyate tridaśādhipaO lord of the thirty gods
अहं तु पुत्रं शोचामिahaṃ tu putraṃ śocāmiI grieve for my son
तेन रोदिमि कौशिकtena rodimi kauśikatherefore I weep, O Kaushika
पश्य एनं कर्षकं रौद्रंpaśya enaṃ karṣakaṃ raudraṃlook at this cruel plowman
दुर्बलं मम पुत्रकम्durbalaṃ mama putrakamat my weak son
प्रतोदेन अभिनिघ्नन्तम्pratodena abhinighnantamstriking him with a whip
लाङ्गलेन निपीडितम्lāṅgalena nipīḍitamand pressed down by the plow
एतं दृष्ट्वा भृशं श्रन्तम्etaṃ dṛṣṭvā bhṛśaṃ śrantamseeing him greatly exhausted
वध्यमानं सुराधिपvadhyamānaṃ surādhipaand being beaten, O lord of gods
कृपाविष्टा अस्मि देवेन्द्रkṛpāviṣṭā asmi devendraI am overcome with pity, O king of gods
मनः च उद्विजते ममmanaḥ ca udvijate mamaand my mind is troubled
एकः तत्र बलोपेतःekaḥ tatra balopetaḥone there is endowed with strength
धुरम् उद्वहते अधिकाम्dhuram udvahate adhikāmbears the greater part of the yoke
अपरः अल्पबलप्राणःaparaḥ alpabalaprāṇaḥthe other is weak in strength and life
कृशः धमनिसंततःkṛśaḥ dhamanisaṃtataḥthin, his veins standing out
कृच्छ्रात् उद्वहते भारंkṛcchrāt udvahate bhāraṃbears the burden with difficulty
तं वै शोचामि वासवtaṃ vai śocāmi vāsavait is he I mourn for, O Vasava
वध्यमानः प्रतोदेनvadhyamānaḥ pratodenabeaten with the whip
तुद्यमानः पुनः पुनःtudyamānaḥ punaḥ punaḥgoaded again and again
न एव शक्नोति तं भारम्na eva śaknoti taṃ bhāramhe cannot this burden
उद्वोढुं पश्य वासवudvoḍhuṃ paśya vāsavabear, look, O Vasava
ततः अहं तस्य दुःखार्ताtataḥ ahaṃ tasya duḥkhārtātherefore I, tormented by his suffering
विरौमि भृशदुःखिताviraumi bhṛśaduḥkhitācry aloud, deeply grieved
अश्रूणि आवर्तयन्ती चaśrūṇi āvartayantī caand shedding tears
नेत्राभ्यां करुणायतीnetrābhyāṃ karuṇāyatīfrom my eyes, full of compassion
इन्द्र उवाचindra uvācaIndra said
तव पुत्रसहस्रेषुtava putrasahasreṣuamong your thousand sons
पीड्यमानेषु शोभनेpīḍyamāneṣu śobhanewhen they are oppressed, O beautiful one
किं कृपायितम् अस्ति अत्रkiṃ kṛpāyitam asti atrawhy is pity shown here
पुत्रः एकः अत्र पीड्यतेputraḥ ekaḥ atra pīḍyatefor one son being oppressed here
सुरभिः उवाचsurabhiḥ uvācaSurabhi said
यदि पुत्रसहस्रं मेyadi putrasahasraṃ methough I have a thousand sons
सर्वत्र समम् एव मेsarvatra samam eva methey are all equal to me everywhere
दीनस्य तु सतः शक्रdīnasya tu sataḥ śakrabut toward the one who is in distress, O Shakra
पुत्रस्य अभ्यधिका कृपाputrasya abhyadhikā kṛpācompassion for that son is greater
मानुषेष्व्mānuṣeṣvoriginal form "mānuṣeṣv", added to complete the word-by-word coverage
नैतद्naitadoriginal form "naitad", added to complete the word-by-word coverage
सुरभिर्surabhiroriginal form "surabhir", added to complete the word-by-word coverage
विनिपातोvinipātooriginal form "vinipāto", added to complete the word-by-word coverage
कश्kaśoriginal form "kaś", added to complete the word-by-word coverage
पश्यैनंpaśyainaṃoriginal form "paśyainaṃ", added to complete the word-by-word coverage
प्रतोदेनाभिनिघ्नन्तंpratodenābhinighnantaṃoriginal form "pratodenābhinighnantaṃ", added to complete the word-by-word coverage
श्रन्तंśrantaṃoriginal form "śrantaṃ", added to complete the word-by-word coverage
कृपाविष्टास्मिkṛpāviṣṭāsmioriginal form "kṛpāviṣṭāsmi", added to complete the word-by-word coverage
मनश्manaśoriginal form "manaś", added to complete the word-by-word coverage
चोद्विजतेcodvijateoriginal form "codvijate", added to complete the word-by-word coverage
एकस्ekasoriginal form "ekas", added to complete the word-by-word coverage
बलोपेतोbalopetooriginal form "balopeto", added to complete the word-by-word coverage
ऽधिकाम्'dhikāmoriginal form "'dhikām", added to complete the word-by-word coverage
अपरोaparooriginal form "aparo", added to complete the word-by-word coverage
ऽल्पबलप्राणः'lpabalaprāṇaḥoriginal form "'lpabalaprāṇaḥ", added to complete the word-by-word coverage
कृशोkṛśooriginal form "kṛśo", added to complete the word-by-word coverage
कृच्छ्राद्kṛcchrādoriginal form "kṛcchrād", added to complete the word-by-word coverage
नैवnaivaoriginal form "naiva", added to complete the word-by-word coverage
ततोtatooriginal form "tato", added to complete the word-by-word coverage
ऽहं'haṃoriginal form "'haṃ", added to complete the word-by-word coverage
अश्रूण्य्aśrūṇyoriginal form "aśrūṇy", added to complete the word-by-word coverage
अस्त्य्astyoriginal form "asty", added to complete the word-by-word coverage
पुत्रputraoriginal form "putra", added to complete the word-by-word coverage
एकोekooriginal form "eko", added to complete the word-by-word coverage
ऽत्र'traoriginal form "'tra", added to complete the word-by-word coverage
सुरभिर्surabhiroriginal form "surabhir", added to complete the word-by-word coverage
पुत्रस्याभ्यधिकाputrasyābhyadhikāoriginal form "putrasyābhyadhikā", added to complete the word-by-word coverage
Traducción

Indra said: "Why do you weep, O beautiful one? Are the celestials well, and the humans, and the cows? This cannot be a small matter." Surabhi answered: "Among you, O lord of the thirty gods, I see no misfortune. I grieve for my son, and that is why I weep, O Kaushika. Look: this cruel plowman strikes my weak son with a whip and presses him with the plow. Seeing him so exhausted and beaten, O lord of gods, I am overcome with pity, and my mind is troubled. One there is strong and bears the greater share of the yoke; the other is weak in strength and life, thin, his veins standing out, bearing his burden with difficulty — it is he I mourn for, O Vasava. Look: he is struck again and again with the whip and goaded; he cannot bear this burden. So, suffering for his pain, I cry aloud, deeply grieved, and tears fall from my eyes out of compassion." Indra asked: "Among your thousand sons, O beautiful one, who are all oppressed alike, why is your pity turned toward just one?" Surabhi answered: "Though I have a thousand sons — they are all equal to me. But toward the son who is wretched and weak, O Shakra, compassion is greater."

Versión

d675a68b20d3 · publicado 16 jul 2026, 16:33:28 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con