Mahābhārata 3.61.35-56

Devanāgarī

इमं शिलोच्चयं पुण्यं शृङ्गैर् बहुभिर् उच्छ्रितैः ॥
विराजद्भिर् दिवस्पृग्भिर् नैकवर्णैर् मनोरमैः ॥
नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ॥
अस्यारण्यस्य महतः केतुभूतम् इवोच्छ्रितम् ॥
सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ॥
पतत्रिभिर् बहुविधैः समन्ताद् अनुनादितम् ॥
किंशुकाशोकबकुलपुंनागैर् उपशोभितम् ॥
सरिद्भिः सविहंगाभिः शिखरैश् चोपशोभितम् ॥
गिरिराजम् इमं तावत् पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥
भगवन्न् अचलश्रेष्ठ दिव्यदर्शन विश्रुत ॥
शरण्य बहुकल्याण नमस् ते ऽस्तु महीधर ॥
प्रणमे त्वाभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ॥
राज्ञः स्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥
राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ॥
भीमो नाम क्षितिपतिश् चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥
राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ॥
आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥
ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश् च सत्यवाग् अनसूयकः ॥
शीलवान् सुसमाचारः पृथुश्रीर् धर्मविच् छुचिः ॥
सम्यग् गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ॥
तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस् त्वाम् उपस्थिताम् ॥
निषधेषु महाशैल श्वशुरो मे नृपोत्तमः ॥
सुगृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥
तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान् सत्यपराक्रमः ॥
क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥
नलो नामारिदमनः पुण्यश्लोक इति श्रुतः ॥
ब्रह्मण्यो वेदविद् वाग्मी पुण्यकृत् सोमपो ऽग्निचित् ॥
यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक् चैव प्रशासिता ॥
तस्य माम् अचलश्रेष्ठ विद्धि भार्याम् इहागताम् ॥
त्यक्तश्रियं भर्तृहीनाम् अनाथां व्यसनान्विताम् ॥
अन्वेषमाणां भर्तारं तं वै नरवरोत्तमम् ॥
खम् उल्लिखद्भिर् एतैर् हि त्वया शृङ्गशतैर् नृपः ॥
कच्चिद् दृष्टो ऽचलश्रेष्ठ वने ऽस्मिन् दारुणे नलः ॥
गजेन्द्रविक्रमो धीमान् दीर्घबाहुर् अमर्षणः ॥
विक्रान्तः सत्यवाग् धीरो भर्ता मम महायशाः ॥
निषधानाम् अधिपतिः कच्चिद् दृष्टस् त्वया नलः ॥
किं मां विलपतीम् एकां पर्वतश्रेष्ठ दुःखिताम् ॥
गिरा नाश्वासयस्य् अद्य स्वां सुताम् इव दुःखिताम् ॥
वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ॥
यद्य् अस्य् अस्मिन् वने राजन् दर्शयात्मानम् आत्मना ॥
कदा नु स्निग्धगम्भीरां जीमूतस्वनसंनिभाम् ॥
श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताम् अमृतोपमाम् ॥
वैदर्भीत्य् एव कथितां शुभां राज्ञो महात्मनः ॥
आम्नायसारिणीम् ऋद्धां मम शोकनिबर्हिणीम् ॥
इति सा तं गिरिश्रेष्ठम् उक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ॥
दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशम् उत्तराम् ॥

Transliteración (IAST)

imaṃ śiloccayaṃ puṇyaṃ śṛṅgair bahubhir ucchritaiḥ ||
virājadbhir divaspṛgbhir naikavarṇair manoramaiḥ ||
nānādhātusamākīrṇaṃ vividhopalabhūṣitam ||
asyāraṇyasya mahataḥ ketubhūtam ivocchritam ||
siṃhaśārdūlamātaṅgavarāharkṣamṛgāyutam ||
patatribhir bahuvidhaiḥ samantād anunāditam ||
kiṃśukāśokabakulapuṃnāgair upaśobhitam ||
saridbhiḥ savihaṃgābhiḥ śikharaiś copaśobhitam ||
girirājam imaṃ tāvat pṛcchāmi nṛpatiṃ prati ||
bhagavann acalaśreṣṭha divyadarśana viśruta ||
śaraṇya bahukalyāṇa namas te 'stu mahīdhara ||
praṇame tvābhigamyāhaṃ rājaputrīṃ nibodha mām ||
rājñaḥ snuṣāṃ rājabhāryāṃ damayantīti viśrutām ||
rājā vidarbhādhipatiḥ pitā mama mahārathaḥ ||
bhīmo nāma kṣitipatiś cāturvarṇyasya rakṣitā ||
rājasūyāśvamedhānāṃ kratūnāṃ dakṣiṇāvatām ||
āhartā pārthivaśreṣṭhaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ ||
brahmaṇyaḥ sādhuvṛttaś ca satyavāg anasūyakaḥ ||
śīlavān susamācāraḥ pṛthuśrīr dharmavic chuciḥ ||
samyag goptā vidarbhāṇāṃ nirjitārigaṇaḥ prabhuḥ ||
tasya māṃ viddhi tanayāṃ bhagavaṃs tvām upasthitām ||
niṣadheṣu mahāśaila śvaśuro me nṛpottamaḥ ||
sugṛhītanāmā vikhyāto vīrasena iti sma ha ||
tasya rājñaḥ suto vīraḥ śrīmān satyaparākramaḥ ||
kramaprāptaṃ pituḥ svaṃ yo rājyaṃ samanuśāsti ha ||
nalo nāmāridamanaḥ puṇyaśloka iti śrutaḥ ||
brahmaṇyo vedavid vāgmī puṇyakṛt somapo 'gnicit ||
yaṣṭā dātā ca yoddhā ca samyak caiva praśāsitā ||
tasya mām acalaśreṣṭha viddhi bhāryām ihāgatām ||
tyaktaśriyaṃ bhartṛhīnām anāthāṃ vyasanānvitām ||
anveṣamāṇāṃ bhartāraṃ taṃ vai naravarottamam ||
kham ullikhadbhir etair hi tvayā śṛṅgaśatair nṛpaḥ ||
kaccid dṛṣṭo 'calaśreṣṭha vane 'smin dāruṇe nalaḥ ||
gajendravikramo dhīmān dīrghabāhur amarṣaṇaḥ ||
vikrāntaḥ satyavāg dhīro bhartā mama mahāyaśāḥ ||
niṣadhānām adhipatiḥ kaccid dṛṣṭas tvayā nalaḥ ||
kiṃ māṃ vilapatīm ekāṃ parvataśreṣṭha duḥkhitām ||
girā nāśvāsayasy adya svāṃ sutām iva duḥkhitām ||
vīra vikrānta dharmajña satyasaṃdha mahīpate ||
yady asy asmin vane rājan darśayātmānam ātmanā ||
kadā nu snigdhagambhīrāṃ jīmūtasvanasaṃnibhām ||
śroṣyāmi naiṣadhasyāhaṃ vācaṃ tām amṛtopamām ||
vaidarbhīty eva kathitāṃ śubhāṃ rājño mahātmanaḥ ||
āmnāyasāriṇīm ṛddhāṃ mama śokanibarhiṇīm ||
iti sā taṃ giriśreṣṭham uktvā pārthivanandinī ||
damayantī tato bhūyo jagāma diśam uttarām ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

इमं शिलोच्चयं पुण्यं शृङ्गैर् बहुभिर् उच्छ्रितैः ॥ विराजद्भिर् दिवस्पृग्भिर् नैकवर्णैर् मनोरमैः ॥ नानाधातुसमाकीर्णं विविधोपलभूषितम् ॥ अस्यारण्यस्य महतः केतुभूतम् इवोच्छ्रितम् ॥ सिंहशार्दूलमातङ्गवराहर्क्षमृगायुतम् ॥ पतत्रिभिर् बहुविधैः समन्ताद् अनुनादितम् ॥ किंशुकाशोकबकुलपुंनागैर् उपशोभितम् ॥ सरिद्भिः सविहंगाभिः शिखरैश् चोपशोभितम् ॥ गिरिराजम् इमं तावत् पृच्छामि नृपतिं प्रति ॥ भगवन्न् अचलश्रेष्ठ दिव्यदर्शन विश्रुत ॥ शरण्य बहुकल्याण नमस् ते ऽस्तु महीधर ॥ प्रणमे त्वाभिगम्याहं राजपुत्रीं निबोध माम् ॥ राज्ञः स्नुषां राजभार्यां दमयन्तीति विश्रुताम् ॥ राजा विदर्भाधिपतिः पिता मम महारथः ॥ भीमो नाम क्षितिपतिश् चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता ॥ राजसूयाश्वमेधानां क्रतूनां दक्षिणावताम् ॥ आहर्ता पार्थिवश्रेष्ठः पृथुचार्वञ्चितेक्षणः ॥ ब्रह्मण्यः साधुवृत्तश् च सत्यवाग् अनसूयकः ॥ शीलवान् सुसमाचारः पृथुश्रीर् धर्मविच् छुचिः ॥ सम्यग् गोप्ता विदर्भाणां निर्जितारिगणः प्रभुः ॥ तस्य मां विद्धि तनयां भगवंस् त्वाम् उपस्थिताम् ॥ निषधेषु महाशैल श्वशुरो मे नृपोत्तमः ॥ सुगृहीतनामा विख्यातो वीरसेन इति स्म ह ॥ तस्य राज्ञः सुतो वीरः श्रीमान् सत्यपराक्रमः ॥ क्रमप्राप्तं पितुः स्वं यो राज्यं समनुशास्ति ह ॥ नलो नामारिदमनः पुण्यश्लोक इति श्रुतः ॥ ब्रह्मण्यो वेदविद् वाग्मी पुण्यकृत् सोमपो ऽग्निचित् ॥ यष्टा दाता च योद्धा च सम्यक् चैव प्रशासिता ॥ तस्य माम् अचलश्रेष्ठ विद्धि भार्याम् इहागताम् ॥ त्यक्तश्रियं भर्तृहीनाम् अनाथां व्यसनान्विताम् ॥ अन्वेषमाणां भर्तारं तं वै नरवरोत्तमम् ॥ खम् उल्लिखद्भिर् एतैर् हि त्वया शृङ्गशतैर् नृपः ॥ कच्चिद् दृष्टो ऽचलश्रेष्ठ वने ऽस्मिन् दारुणे नलः ॥ गजेन्द्रविक्रमो धीमान् दीर्घबाहुर् अमर्षणः ॥ विक्रान्तः सत्यवाग् धीरो भर्ता मम महायशाः ॥ निषधानाम् अधिपतिः कच्चिद् दृष्टस् त्वया नलः ॥ किं मां विलपतीम् एकां पर्वतश्रेष्ठ दुःखिताम् ॥ गिरा नाश्वासयस्य् अद्य स्वां सुताम् इव दुःखिताम् ॥ वीर विक्रान्त धर्मज्ञ सत्यसंध महीपते ॥ यद्य् अस्य् अस्मिन् वने राजन् दर्शयात्मानम् आत्मना ॥ कदा नु स्निग्धगम्भीरां जीमूतस्वनसंनिभाम् ॥ श्रोष्यामि नैषधस्याहं वाचं ताम् अमृतोपमाम् ॥ वैदर्भीत्य् एव कथितां शुभां राज्ञो महात्मनः ॥ आम्नायसारिणीम् ऋद्धां मम शोकनिबर्हिणीम् ॥ इति सा तं गिरिश्रेष्ठम् उक्त्वा पार्थिवनन्दिनी ॥ दमयन्ती ततो भूयो जगाम दिशम् उत्तराम् ॥imaṃ śiloccayaṃ puṇyaṃ śṛṅgair bahubhir ucchritaiḥ || virājadbhir divaspṛgbhir naikavarṇair manoramaiḥ || nānādhātusamākīrṇaṃ vividhopalabhūṣitam || asyāraṇyasya mahataḥ ketubhūtam ivocchritam || siṃhaśārdūlamātaṅgavarāharkṣamṛgāyutam || patatribhir bahuvidhaiḥ samantād anunāditam || kiṃśukāśokabakulapuṃnāgair upaśobhitam || saridbhiḥ savihaṃgābhiḥ śikharaiś copaśobhitam || girirājam imaṃ tāvat pṛcchāmi nṛpatiṃ prati || bhagavann acalaśreṣṭha divyadarśana viśruta || śaraṇya bahukalyāṇa namas te 'stu mahīdhara || praṇame tvābhigamyāhaṃ rājaputrīṃ nibodha mām || rājñaḥ snuṣāṃ rājabhāryāṃ damayantīti viśrutām || rājā vidarbhādhipatiḥ pitā mama mahārathaḥ || bhīmo nāma kṣitipatiś cāturvarṇyasya rakṣitā || rājasūyāśvamedhānāṃ kratūnāṃ dakṣiṇāvatām || āhartā pārthivaśreṣṭhaḥ pṛthucārvañcitekṣaṇaḥ || brahmaṇyaḥ sādhuvṛttaś ca satyavāg anasūyakaḥ || śīlavān susamācāraḥ pṛthuśrīr dharmavic chuciḥ || samyag goptā vidarbhāṇāṃ nirjitārigaṇaḥ prabhuḥ || tasya māṃ viddhi tanayāṃ bhagavaṃs tvām upasthitām || niṣadheṣu mahāśaila śvaśuro me nṛpottamaḥ || sugṛhītanāmā vikhyāto vīrasena iti sma ha || tasya rājñaḥ suto vīraḥ śrīmān satyaparākramaḥ || kramaprāptaṃ pituḥ svaṃ yo rājyaṃ samanuśāsti ha || nalo nāmāridamanaḥ puṇyaśloka iti śrutaḥ || brahmaṇyo vedavid vāgmī puṇyakṛt somapo 'gnicit || yaṣṭā dātā ca yoddhā ca samyak caiva praśāsitā || tasya mām acalaśreṣṭha viddhi bhāryām ihāgatām || tyaktaśriyaṃ bhartṛhīnām anāthāṃ vyasanānvitām || anveṣamāṇāṃ bhartāraṃ taṃ vai naravarottamam || kham ullikhadbhir etair hi tvayā śṛṅgaśatair nṛpaḥ || kaccid dṛṣṭo 'calaśreṣṭha vane 'smin dāruṇe nalaḥ || gajendravikramo dhīmān dīrghabāhur amarṣaṇaḥ || vikrāntaḥ satyavāg dhīro bhartā mama mahāyaśāḥ || niṣadhānām adhipatiḥ kaccid dṛṣṭas tvayā nalaḥ || kiṃ māṃ vilapatīm ekāṃ parvataśreṣṭha duḥkhitām || girā nāśvāsayasy adya svāṃ sutām iva duḥkhitām || vīra vikrānta dharmajña satyasaṃdha mahīpate || yady asy asmin vane rājan darśayātmānam ātmanā || kadā nu snigdhagambhīrāṃ jīmūtasvanasaṃnibhām || śroṣyāmi naiṣadhasyāhaṃ vācaṃ tām amṛtopamām || vaidarbhīty eva kathitāṃ śubhāṃ rājño mahātmanaḥ || āmnāyasāriṇīm ṛddhāṃ mama śokanibarhiṇīm || iti sā taṃ giriśreṣṭham uktvā pārthivanandinī || damayantī tato bhūyo jagāma diśam uttarām ||Damayanti addresses the great mountain, tells of her father Bhima, her father-in-law Virasena, and her husband Nala, asks the mountain with its many heaven-touching peaks whether it has seen Nala, and longs to hear his deep voice.

Traducción

Then she saw a majestic mountain with tall, many-colored peaks, caves, ore-veins, rivers, birds and beasts, and said: 'O blessed best of the unmoving, renowned for your divine appearance, refuge and source of many blessings, homage to you, mountain. I bow to you; know me as a princess, a king's daughter-in-law, and a king's wife, known as Damayanti. My father is Bhima, lord of Vidarbha, a great charioteer, protector of the four social orders, performer of Rajasuyas and Ashvamedhas, truthful, pure, versed in dharma, protector of Vidarbha. My father-in-law is the renowned Virasena, best among the kings of the Nishadhas. His son Nala, glorious, true in valor, inherited his father's kingdom. He is a tamer of enemies, called Punyashloka, reverent toward brahmins, versed in the Veda, eloquent, a performer of sacrifices, a giver of gifts, a warrior, and a righteous ruler. Know me, best of mountains, as his wife — bereft of fortune, without husband, without protector, seeking this foremost of men. Tell me, have you seen in this terrible forest my husband Nala — wise, long-armed, truthful, steadfast, the greatly renowned king of the Nishadhas? Why do you not comfort me, weeping, as you would your own daughter? When shall I hear his soft, deep, cloud-like voice, calling "Vaidarbhi!" — a voice that follows the Veda and destroys my grief? Having spoken thus to the mountain, the king's daughter, Damayanti, went on further to the north.'

Comentario

Before the mountain, Damayanti recounts Nala's lineage and qualities not out of pride, but to hold on to his true image. Remembering the worth of the one she loves shields her from despair.

Versión

d4ba7f01cf63 · publicado 16 jul 2026, 16:58:37 UTC

Disponible enRUEN