Mahābhārata 3.65.26-37

Devanāgarī

बृहदश्व उवाच
एवं विमृश्य विविधैः कारणैर् लक्षणैश् च ताम् ॥
उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणो ऽब्रवीत् ॥
अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस् ते दयितः सखा ॥
भीमस्य वचनाद् राज्ञस् त्वाम् अन्वेष्टुम् इहागतः ॥
कुशली ते पिता राज्ञि जनित्री भ्रातरश् च ते ॥
आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ॥
त्वत्कृते बन्धुवर्गाश् च गतसत्त्वा इवासते ॥
अभिज्ञाय सुदेवं तु दमयन्ती युधिष्ठिर ॥
पर्यपृच्छत् ततः सर्वान् क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥
रुरोद च भृशं राजन् वैदर्भी शोककर्शिता ॥
दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुर् इष्टं द्विजोत्तमम् ॥
ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिताम् ॥
सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥
जनित्र्यै प्रेषयाम् आस सैरन्ध्री रुदते भृशम् ॥
ब्राह्मणेन समागम्य तां वेद यदि मन्यसे ॥
अथ चेदिपतेर् माता राज्ञश् चान्तःपुरात् तदा ॥
जगाम यत्र सा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥
ततः सुदेवम् आनाय्य राजमाता विशां पते ॥
पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥
कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर् वा वामलोचना ॥
त्वया च विदिता विप्र कथम् एवंगता सती ॥
एतद् इच्छाम्य् अहं त्वत्तो ज्ञातुं सर्वम् अशेषतः ॥
तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्या देवरूपिणीम् ॥
एवम् उक्तस् तया राजन् सुदेवो द्विजसत्तमः ॥
सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥

Transliteración (IAST)

bṛhadaśva uvāca
evaṃ vimṛśya vividhaiḥ kāraṇair lakṣaṇaiś ca tām ||
upagamya tato bhaimīṃ sudevo brāhmaṇo 'bravīt ||
ahaṃ sudevo vaidarbhi bhrātus te dayitaḥ sakhā ||
bhīmasya vacanād rājñas tvām anveṣṭum ihāgataḥ ||
kuśalī te pitā rājñi janitrī bhrātaraś ca te ||
āyuṣmantau kuśalinau tatrasthau dārakau ca te ||
tvatkṛte bandhuvargāś ca gatasattvā ivāsate ||
abhijñāya sudevaṃ tu damayantī yudhiṣṭhira ||
paryapṛcchat tataḥ sarvān krameṇa suhṛdaḥ svakān ||
ruroda ca bhṛśaṃ rājan vaidarbhī śokakarśitā ||
dṛṣṭvā sudevaṃ sahasā bhrātur iṣṭaṃ dvijottamam ||
tato rudantīṃ tāṃ dṛṣṭvā sunandā śokakarśitām ||
sudevena sahaikānte kathayantīṃ ca bhārata ||
janitryai preṣayām āsa sairandhrī rudate bhṛśam ||
brāhmaṇena samāgamya tāṃ veda yadi manyase ||
atha cedipater mātā rājñaś cāntaḥpurāt tadā ||
jagāma yatra sā bālā brāhmaṇena sahābhavat ||
tataḥ sudevam ānāyya rājamātā viśāṃ pate ||
papraccha bhāryā kasyeyaṃ sutā vā kasya bhāminī ||
kathaṃ ca naṣṭā jñātibhyo bhartur vā vāmalocanā ||
tvayā ca viditā vipra katham evaṃgatā satī ||
etad icchāmy ahaṃ tvatto jñātuṃ sarvam aśeṣataḥ ||
tattvena hi mamācakṣva pṛcchantyā devarūpiṇīm ||
evam uktas tayā rājan sudevo dvijasattamaḥ ||
sukhopaviṣṭa ācaṣṭa damayantyā yathātatham ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

बृहदश्व उवाच एवं विमृश्य विविधैः कारणैर् लक्षणैश् च ताम् ॥ उपगम्य ततो भैमीं सुदेवो ब्राह्मणो ऽब्रवीत् ॥ अहं सुदेवो वैदर्भि भ्रातुस् ते दयितः सखा ॥ भीमस्य वचनाद् राज्ञस् त्वाम् अन्वेष्टुम् इहागतः ॥ कुशली ते पिता राज्ञि जनित्री भ्रातरश् च ते ॥ आयुष्मन्तौ कुशलिनौ तत्रस्थौ दारकौ च ते ॥ त्वत्कृते बन्धुवर्गाश् च गतसत्त्वा इवासते ॥ अभिज्ञाय सुदेवं तु दमयन्ती युधिष्ठिर ॥ पर्यपृच्छत् ततः सर्वान् क्रमेण सुहृदः स्वकान् ॥ रुरोद च भृशं राजन् वैदर्भी शोककर्शिता ॥ दृष्ट्वा सुदेवं सहसा भ्रातुर् इष्टं द्विजोत्तमम् ॥ ततो रुदन्तीं तां दृष्ट्वा सुनन्दा शोककर्शिताम् ॥ सुदेवेन सहैकान्ते कथयन्तीं च भारत ॥ जनित्र्यै प्रेषयाम् आस सैरन्ध्री रुदते भृशम् ॥ ब्राह्मणेन समागम्य तां वेद यदि मन्यसे ॥ अथ चेदिपतेर् माता राज्ञश् चान्तःपुरात् तदा ॥ जगाम यत्र सा बाला ब्राह्मणेन सहाभवत् ॥ ततः सुदेवम् आनाय्य राजमाता विशां पते ॥ पप्रच्छ भार्या कस्येयं सुता वा कस्य भामिनी ॥ कथं च नष्टा ज्ञातिभ्यो भर्तुर् वा वामलोचना ॥ त्वया च विदिता विप्र कथम् एवंगता सती ॥ एतद् इच्छाम्य् अहं त्वत्तो ज्ञातुं सर्वम् अशेषतः ॥ तत्त्वेन हि ममाचक्ष्व पृच्छन्त्या देवरूपिणीम् ॥ एवम् उक्तस् तया राजन् सुदेवो द्विजसत्तमः ॥ सुखोपविष्ट आचष्ट दमयन्त्या यथातथम् ॥bṛhadaśva uvāca evaṃ vimṛśya vividhaiḥ kāraṇair lakṣaṇaiś ca tām || upagamya tato bhaimīṃ sudevo brāhmaṇo 'bravīt || ahaṃ sudevo vaidarbhi bhrātus te dayitaḥ sakhā || bhīmasya vacanād rājñas tvām anveṣṭum ihāgataḥ || kuśalī te pitā rājñi janitrī bhrātaraś ca te || āyuṣmantau kuśalinau tatrasthau dārakau ca te || tvatkṛte bandhuvargāś ca gatasattvā ivāsate || abhijñāya sudevaṃ tu damayantī yudhiṣṭhira || paryapṛcchat tataḥ sarvān krameṇa suhṛdaḥ svakān || ruroda ca bhṛśaṃ rājan vaidarbhī śokakarśitā || dṛṣṭvā sudevaṃ sahasā bhrātur iṣṭaṃ dvijottamam || tato rudantīṃ tāṃ dṛṣṭvā sunandā śokakarśitām || sudevena sahaikānte kathayantīṃ ca bhārata || janitryai preṣayām āsa sairandhrī rudate bhṛśam || brāhmaṇena samāgamya tāṃ veda yadi manyase || atha cedipater mātā rājñaś cāntaḥpurāt tadā || jagāma yatra sā bālā brāhmaṇena sahābhavat || tataḥ sudevam ānāyya rājamātā viśāṃ pate || papraccha bhāryā kasyeyaṃ sutā vā kasya bhāminī || kathaṃ ca naṣṭā jñātibhyo bhartur vā vāmalocanā || tvayā ca viditā vipra katham evaṃgatā satī || etad icchāmy ahaṃ tvatto jñātuṃ sarvam aśeṣataḥ || tattvena hi mamācakṣva pṛcchantyā devarūpiṇīm || evam uktas tayā rājan sudevo dvijasattamaḥ || sukhopaviṣṭa ācaṣṭa damayantyā yathātatham ||Sudeva approaches Damayanti, names himself as her brother's friend and Bhima's envoy, tells her that her family and children are well; Damayanti weeps, Sunanda calls the queen mother, and she asks Sudeva whose wife and daughter this is and how he recognized her.

Traducción

Having thus judged by various signs and marks, the brahmin Sudeva approached Bhaimi and said: "I am Sudeva, princess of Vidarbha, the beloved friend of your brother. By the word of King Bhima I have come here to seek you. Your father is well, the queen mother and your brothers are well, and your children, long may they live, are safe there. On your account all your kinsfolk sit as if bereft of life." Recognizing Sudeva, Damayanti began to ask, one by one, about her own dear ones, and wept bitterly, having suddenly seen the beloved brahmin of her brother. Sunanda, seeing the servant-woman weeping and speaking with Sudeva in private, sent word to her mother: "The servant-woman weeps bitterly upon meeting a brahmin; if you think it right, learn who she is." Then the mother of the king of Chedi went to where the girl was with the brahmin, brought Sudeva before her, and asked: "Whose wife is this, whose daughter, this lovely woman? How did this fair-eyed one become lost from her kin or her husband? And how did you, brahmin, recognize her in such a state? I wish to learn all of this from you in full; tell me the truth, since I ask about one of godlike form." Thus addressed by her, O king, Sudeva, the foremost of the twice-born, sat down comfortably and related everything about Damayanti just as it was."

Comentario

The meeting with Sudeva draws Damayanti back into the web of kinship and memory. After a long span of namelessness, her story again finds a witness.

Versión

47480f74dfa5 · publicado 16 jul 2026, 16:58:37 UTC

Disponible enRUEN