Mahābhārata 3.77.19-29

Devanāgarī

जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् ॥
मम सर्वम् इदं राज्यम् अव्यग्रं हतकण्टकम् ॥
वैदर्भी न त्वया शक्या राजापसद वीक्षितुम् ॥
तस्यास् त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वम् आगतः ॥
न तत् त्वया कृतं कर्म येनाहं निर्जितः पुरा ॥
कलिना तत् कृतं कर्म त्वं तु मूढ न बुध्यसे ॥
नाहं परकृतं दोषं त्वय्य् आधास्ये कथं चन ॥
यथासुखं त्वं जीवस्व प्राणान् अभ्युत्सृजामि ते ॥
तथैव च मम प्रीतिस् त्वयि वीर न संशयः ॥
सौभ्रात्रं चैव मे त्वत्तो न कदा चित् प्रहास्यति ॥
पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीवस्व शतं समाः ॥
एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमः ॥
स्वपुरं प्रेषयाम् आस परिष्वज्य पुनः पुनः ॥
सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्करः प्रत्युवाच तम् ॥
पुण्यश्लोकं तदा राजन्न् अभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥
कीर्तिर् अस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षायुतं सुखी ॥
यो मे वितरसि प्राणान् अधिष्ठानं च पार्थिव ॥
स तथा सत्कृतो राज्ञा मासम् उष्य तदा नृपः ॥
प्रययौ स्वपुरं हृष्टः पुष्करः स्वजनावृतः ॥
महत्या सेनया राजन् विनीतैः परिचारकैः ॥
भ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ ॥
प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तम् अनामयम् ॥
प्रविवेश पुरं श्रीमान् अत्यर्थम् उपशोभितम् ॥
प्रविश्य सान्त्वयाम् आस पौरांश् च निषधाधिपः ॥

Transliteración (IAST)

jitvā ca puṣkaraṃ rājā prahasann idam abravīt ||
mama sarvam idaṃ rājyam avyagraṃ hatakaṇṭakam ||
vaidarbhī na tvayā śakyā rājāpasada vīkṣitum ||
tasyās tvaṃ saparīvāro mūḍha dāsatvam āgataḥ ||
na tat tvayā kṛtaṃ karma yenāhaṃ nirjitaḥ purā ||
kalinā tat kṛtaṃ karma tvaṃ tu mūḍha na budhyase ||
nāhaṃ parakṛtaṃ doṣaṃ tvayy ādhāsye kathaṃ cana ||
yathāsukhaṃ tvaṃ jīvasva prāṇān abhyutsṛjāmi te ||
tathaiva ca mama prītis tvayi vīra na saṃśayaḥ ||
saubhrātraṃ caiva me tvatto na kadā cit prahāsyati ||
puṣkara tvaṃ hi me bhrātā saṃjīvasva śataṃ samāḥ ||
evaṃ nalaḥ sāntvayitvā bhrātaraṃ satyavikramaḥ ||
svapuraṃ preṣayām āsa pariṣvajya punaḥ punaḥ ||
sāntvito naiṣadhenaivaṃ puṣkaraḥ pratyuvāca tam ||
puṇyaślokaṃ tadā rājann abhivādya kṛtāñjaliḥ ||
kīrtir astu tavākṣayyā jīva varṣāyutaṃ sukhī ||
yo me vitarasi prāṇān adhiṣṭhānaṃ ca pārthiva ||
sa tathā satkṛto rājñā māsam uṣya tadā nṛpaḥ ||
prayayau svapuraṃ hṛṣṭaḥ puṣkaraḥ svajanāvṛtaḥ ||
mahatyā senayā rājan vinītaiḥ paricārakaiḥ ||
bhrājamāna ivādityo vapuṣā puruṣarṣabha ||
prasthāpya puṣkaraṃ rājā vittavantam anāmayam ||
praviveśa puraṃ śrīmān atyartham upaśobhitam ||
praviśya sāntvayām āsa paurāṃś ca niṣadhādhipaḥ ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् ॥ मम सर्वम् इदं राज्यम् अव्यग्रं हतकण्टकम् ॥ वैदर्भी न त्वया शक्या राजापसद वीक्षितुम् ॥ तस्यास् त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वम् आगतः ॥ न तत् त्वया कृतं कर्म येनाहं निर्जितः पुरा ॥ कलिना तत् कृतं कर्म त्वं तु मूढ न बुध्यसे ॥ नाहं परकृतं दोषं त्वय्य् आधास्ये कथं चन ॥ यथासुखं त्वं जीवस्व प्राणान् अभ्युत्सृजामि ते ॥ तथैव च मम प्रीतिस् त्वयि वीर न संशयः ॥ सौभ्रात्रं चैव मे त्वत्तो न कदा चित् प्रहास्यति ॥ पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीवस्व शतं समाः ॥ एवं नलः सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रमः ॥ स्वपुरं प्रेषयाम् आस परिष्वज्य पुनः पुनः ॥ सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्करः प्रत्युवाच तम् ॥ पुण्यश्लोकं तदा राजन्न् अभिवाद्य कृताञ्जलिः ॥ कीर्तिर् अस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षायुतं सुखी ॥ यो मे वितरसि प्राणान् अधिष्ठानं च पार्थिव ॥ स तथा सत्कृतो राज्ञा मासम् उष्य तदा नृपः ॥ प्रययौ स्वपुरं हृष्टः पुष्करः स्वजनावृतः ॥ महत्या सेनया राजन् विनीतैः परिचारकैः ॥ भ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ ॥ प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तम् अनामयम् ॥ प्रविवेश पुरं श्रीमान् अत्यर्थम् उपशोभितम् ॥ प्रविश्य सान्त्वयाम् आस पौरांश् च निषधाधिपः ॥jitvā ca puṣkaraṃ rājā prahasann idam abravīt || mama sarvam idaṃ rājyam avyagraṃ hatakaṇṭakam || vaidarbhī na tvayā śakyā rājāpasada vīkṣitum || tasyās tvaṃ saparīvāro mūḍha dāsatvam āgataḥ || na tat tvayā kṛtaṃ karma yenāhaṃ nirjitaḥ purā || kalinā tat kṛtaṃ karma tvaṃ tu mūḍha na budhyase || nāhaṃ parakṛtaṃ doṣaṃ tvayy ādhāsye kathaṃ cana || yathāsukhaṃ tvaṃ jīvasva prāṇān abhyutsṛjāmi te || tathaiva ca mama prītis tvayi vīra na saṃśayaḥ || saubhrātraṃ caiva me tvatto na kadā cit prahāsyati || puṣkara tvaṃ hi me bhrātā saṃjīvasva śataṃ samāḥ || evaṃ nalaḥ sāntvayitvā bhrātaraṃ satyavikramaḥ || svapuraṃ preṣayām āsa pariṣvajya punaḥ punaḥ || sāntvito naiṣadhenaivaṃ puṣkaraḥ pratyuvāca tam || puṇyaślokaṃ tadā rājann abhivādya kṛtāñjaliḥ || kīrtir astu tavākṣayyā jīva varṣāyutaṃ sukhī || yo me vitarasi prāṇān adhiṣṭhānaṃ ca pārthiva || sa tathā satkṛto rājñā māsam uṣya tadā nṛpaḥ || prayayau svapuraṃ hṛṣṭaḥ puṣkaraḥ svajanāvṛtaḥ || mahatyā senayā rājan vinītaiḥ paricārakaiḥ || bhrājamāna ivādityo vapuṣā puruṣarṣabha || prasthāpya puṣkaraṃ rājā vittavantam anāmayam || praviveśa puraṃ śrīmān atyartham upaśobhitam || praviśya sāntvayām āsa paurāṃś ca niṣadhādhipaḥ ||Having won, Nala says the whole kingdom is his again, and that Pushkara could not even look upon Damayanti; the earlier defeat was the doing of Kali, not Pushkara, and Nala does not lay another's guilt upon his brother — he spares his life, keeps his brotherly love, embraces him, and sends him home; Pushkara blesses him and departs, while Nala enters his adorned city and consoles its people.

Traducción

Having defeated Pushkara, King Nala said with a smile: "This whole kingdom is mine again, untroubled and cleared of its thorn. Vaidarbhi, O fallen king, you were never fit even to look upon. Fool, you and your whole retinue have become her slaves. It was not you who did that deed by which I was once defeated: that deed was Kali's doing, and you, in your folly, did not understand it. I will never lay upon you a guilt that was another's. Live happily; I grant you your life. And my affection for you, hero, remains as before, without doubt; the brotherhood between us I shall never forsake. Pushkara, you are my brother: live a hundred years." Thus Nala, true in valor, consoled his brother, embraced him again and again, and sent him to his own city. Consoled by the Nishadha, Pushkara, with joined palms, said to Punyashloka: "May your fame be imperishable; live happily ten thousand years, you who grant me life and a place to dwell." Thus honored by the king, Pushkara stayed a month and then departed joyfully for his own city, surrounded by his kinsfolk, with a great army and humble attendants, radiant in form like the sun, O bull among men. Having sent off Pushkara, wealthy and unharmed, the glorious king entered his own city, adorned beyond measure, and upon entering, the lord of the Nishadhas consoled its citizens."

Comentario

Nala's true victory is his mercy toward Pushkara. He distinguishes the guilty brother from the power of Kali, and so restores the kingdom without seeking revenge.

Versión

2d18df92adbb · publicado 16 jul 2026, 17:01:59 UTC

Disponible enRUEN