पुलस्त्य उवाच
अथ संध्यां समासाद्य संवेद्यं तीर्थम् उत्तमम् ॥
उपस्पृश्य नरो विद्वान् भवेन् नास्त्य् अत्र संशयः ॥
रामस्य च प्रसादेन तीर्थं राजन् कृतं पुरा ॥
तल् लोहित्यं समासाद्य विन्द्याद् बहु सुवर्णकम् ॥
करतोयां समासाद्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति कृते पैतामहे विधौ ॥
गङ्गायास् त्व् अथ राजेन्द्र सागरस्य च संगमे ॥
अश्वमेधं दशगुणं प्रवदन्ति मनीषिणः ॥
गङ्गायास् त्व् अपरं द्वीपं प्राप्य यः स्नाति भारत ॥
त्रिरात्रोपोषितो राजन् सर्वकामान् अवाप्नुयात् ॥
ततो वैतरणीं गत्वा नदीं पापप्रमोचनीम् ॥
विरजं तीर्थम् आसाद्य विराजति यथा शशी ॥
प्रभवेच् च कुले पुण्ये सर्वपापं व्यपोहति ॥
गोसहस्रफलं लब्ध्वा पुनाति च कुलं नरः ॥
शोणस्य ज्योतिरथ्याश् च संगमे निवसञ् शुचिः ॥
तर्पयित्वा पितॄन् देवान् अग्निष्टोमफलं लभेत् ॥
शोणस्य नर्मदायाश् च प्रभवे कुरुनन्दन ॥
वंशगुल्म उपस्पृश्य वाजिमेधफलं लभेत् ॥
ऋषभं तीर्थम् आसाद्य कोशलायां नराधिप ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥
कोशलायां समासाद्य कालतीर्थ उपस्पृशेत् ॥
वृशभैकादशफलं लभते नात्र संशयः ॥
पुष्पवत्याम् उपस्पृश्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥
गोसहस्रफलं विन्द्यात् कुलं चैव समुद्धरेत् ॥
ततो बदरिकातीर्थे स्नात्वा प्रयतमानसः ॥
दीर्घम् आयुर् अवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥
ततो महेन्द्रम् आसाद्य जामदग्न्यनिषेवितम् ॥
रामतीर्थे नरः स्नात्वा वाजिमेधफलं लभेत् ॥
मतङ्गस्य तु केदारस् तत्रैव कुरुनन्दन ॥
तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत् ॥
श्रीपर्वतं समासाद्य नदीतीर उपस्पृशेत् ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति स्वर्गलोकं च गच्छति ॥
श्रीपर्वते महादेवो देव्या सह महाद्युतिः ॥
न्यवसत् परमप्रीतो ब्रह्मा च त्रिदशैर् वृतः ॥
तत्र देवह्रदे स्नात्वा शुचिः प्रयतमानसः ॥
अश्वमेधम् अवाप्नोति परां सिद्धिं च गच्छति ॥
ऋषभं पर्वतं गत्वा पाण्ड्येषु सुरपूजितम् ॥
वाजपेयम् अवाप्नोति नाकपृष्ठे च मोदते ॥
ततो गच्छेत कावेरीं वृताम् अप्सरसां गणैः ॥
तत्र स्नात्वा नरो राजन् गोसहस्रफलं लभेत् ॥
ततस् तीरे समुद्रस्य कन्यातीर्थ उपस्पृशेत् ॥
तत्रोपस्पृश्य राजेन्द्र सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥
अथ गोकर्णम् आसाद्य त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ॥
समुद्रमध्ये राजेन्द्र सर्वलोकनमस्कृतम् ॥
यत्र ब्रह्मादयो देवा ऋषयश् च तपोधनाः ॥
भूतयक्षपिशाचाश् च किंनराः समहोरगाः ॥
सिद्धचारणगन्धर्वा मानुषाः पन्नगास् तथा ॥
सरितः सागराः शैला उपासन्त उमापतिम् ॥
तत्रेशानं समभ्यर्च्य त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥
दशाश्वमेधम् आप्नोति गाणपत्यं च विन्दति ॥
उष्य द्वादशरात्रं तु कृतात्मा भवते नरः ॥
तत एव तु गायत्र्याः स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् ॥
त्रिरात्रम् उषितस् तत्र गोसहस्रफलं लभेत् ॥
निदर्शनं च प्रत्यक्षं ब्राह्मणानां नराधिप ॥
गायत्रीं पठते यस् तु योनिसंकरजस् तथा ॥
गाथा वा गीतिका वापि तस्य संपद्यते नृप ॥
संवर्तस्य तु विप्रर्षेर् वापीम् आसाद्य दुर्लभाम् ॥
रूपस्य भागी भवति सुभगश् चैव जायते ॥
ततो वेण्णां समासाद्य तर्पयेत् पितृदेवताः ॥
मयूरहंससंयुक्तं विमानं लभते नरः ॥
ततो गोदावरीं प्राप्य नित्यं सिद्धनिषेविताम् ॥
गवामयम् अवाप्नोति वासुकेर् लोकम् आप्नुयात् ॥
वेण्णायाः संगमे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत् ॥
वरदासंगमे स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत् ॥
ब्रह्मस्थानं समासाद्य त्रिरात्रम् उषितो नरः ॥
गोसहस्रफलं विन्देत् स्वर्गलोकं च गच्छति ॥
pulastya uvāca
atha saṃdhyāṃ samāsādya saṃvedyaṃ tīrtham uttamam ||
upaspṛśya naro vidvān bhaven nāsty atra saṃśayaḥ ||
rāmasya ca prasādena tīrthaṃ rājan kṛtaṃ purā ||
tal lohityaṃ samāsādya vindyād bahu suvarṇakam ||
karatoyāṃ samāsādya trirātropoṣito naraḥ ||
aśvamedham avāpnoti kṛte paitāmahe vidhau ||
gaṅgāyās tv atha rājendra sāgarasya ca saṃgame ||
aśvamedhaṃ daśaguṇaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ ||
gaṅgāyās tv aparaṃ dvīpaṃ prāpya yaḥ snāti bhārata ||
trirātropoṣito rājan sarvakāmān avāpnuyāt ||
tato vaitaraṇīṃ gatvā nadīṃ pāpapramocanīm ||
virajaṃ tīrtham āsādya virājati yathā śaśī ||
prabhavec ca kule puṇye sarvapāpaṃ vyapohati ||
gosahasraphalaṃ labdhvā punāti ca kulaṃ naraḥ ||
śoṇasya jyotirathyāś ca saṃgame nivasañ śuciḥ ||
tarpayitvā pitṝn devān agniṣṭomaphalaṃ labhet ||
śoṇasya narmadāyāś ca prabhave kurunandana ||
vaṃśagulma upaspṛśya vājimedhaphalaṃ labhet ||
ṛṣabhaṃ tīrtham āsādya kośalāyāṃ narādhipa ||
vājapeyam avāpnoti trirātropoṣito naraḥ ||
kośalāyāṃ samāsādya kālatīrtha upaspṛśet ||
vṛśabhaikādaśaphalaṃ labhate nātra saṃśayaḥ ||
puṣpavatyām upaspṛśya trirātropoṣito naraḥ ||
gosahasraphalaṃ vindyāt kulaṃ caiva samuddharet ||
tato badarikātīrthe snātvā prayatamānasaḥ ||
dīrgham āyur avāpnoti svargalokaṃ ca gacchati ||
tato mahendram āsādya jāmadagnyaniṣevitam ||
rāmatīrthe naraḥ snātvā vājimedhaphalaṃ labhet ||
mataṅgasya tu kedāras tatraiva kurunandana ||
tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṃ labhet ||
śrīparvataṃ samāsādya nadītīra upaspṛśet ||
aśvamedham avāpnoti svargalokaṃ ca gacchati ||
śrīparvate mahādevo devyā saha mahādyutiḥ ||
nyavasat paramaprīto brahmā ca tridaśair vṛtaḥ ||
tatra devahrade snātvā śuciḥ prayatamānasaḥ ||
aśvamedham avāpnoti parāṃ siddhiṃ ca gacchati ||
ṛṣabhaṃ parvataṃ gatvā pāṇḍyeṣu surapūjitam ||
vājapeyam avāpnoti nākapṛṣṭhe ca modate ||
tato gaccheta kāverīṃ vṛtām apsarasāṃ gaṇaiḥ ||
tatra snātvā naro rājan gosahasraphalaṃ labhet ||
tatas tīre samudrasya kanyātīrtha upaspṛśet ||
tatropaspṛśya rājendra sarvapāpaiḥ pramucyate ||
atha gokarṇam āsādya triṣu lokeṣu viśrutam ||
samudramadhye rājendra sarvalokanamaskṛtam ||
yatra brahmādayo devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ ||
bhūtayakṣapiśācāś ca kiṃnarāḥ samahoragāḥ ||
siddhacāraṇagandharvā mānuṣāḥ pannagās tathā ||
saritaḥ sāgarāḥ śailā upāsanta umāpatim ||
tatreśānaṃ samabhyarcya trirātropoṣito naraḥ ||
daśāśvamedham āpnoti gāṇapatyaṃ ca vindati ||
uṣya dvādaśarātraṃ tu kṛtātmā bhavate naraḥ ||
tata eva tu gāyatryāḥ sthānaṃ trailokyaviśrutam ||
trirātram uṣitas tatra gosahasraphalaṃ labhet ||
nidarśanaṃ ca pratyakṣaṃ brāhmaṇānāṃ narādhipa ||
gāyatrīṃ paṭhate yas tu yonisaṃkarajas tathā ||
gāthā vā gītikā vāpi tasya saṃpadyate nṛpa ||
saṃvartasya tu viprarṣer vāpīm āsādya durlabhām ||
rūpasya bhāgī bhavati subhagaś caiva jāyate ||
tato veṇṇāṃ samāsādya tarpayet pitṛdevatāḥ ||
mayūrahaṃsasaṃyuktaṃ vimānaṃ labhate naraḥ ||
tato godāvarīṃ prāpya nityaṃ siddhaniṣevitām ||
gavāmayam avāpnoti vāsuker lokam āpnuyāt ||
veṇṇāyāḥ saṃgame snātvā vājapeyaphalaṃ labhet ||
varadāsaṃgame snātvā gosahasraphalaṃ labhet ||
brahmasthānaṃ samāsādya trirātram uṣito naraḥ ||
gosahasraphalaṃ vindet svargalokaṃ ca gacchati ||
Pulastya said: 'At Sandhya, by the sacred Samvedya, a man becomes learned. Lohitya, made by the grace of Rama, bestows abundant gold. Karatoya, honored with a three-day fast, brings the fruit of the ashvamedha; the confluence of the Ganga with the ocean the wise call tenfold more fruitful. On the far island of the Ganga all desires are fulfilled. The Vaitarani and the Viraja cleanse one of sin; the confluences of the Shona with the Jyotiratha and the Narmada, Rishabha in Koshala, Kalatirtha, Pushpavati, and the Badarika tirtha grant the fruits of sacrifices, long life, heaven, and the uplift of one's lineage. At Mahendra, served by Jamadagnya, Ramatirtha bestows the fruit of the ashvamedha; Matanga-kedara gives the fruit of a thousand cows. Shriparvata, where Mahadeva once dwelt together with the goddess and where Brahma abided with the gods, leads to the ashvamedha and the highest perfection. Among the Pandyas, Rishabha-parvata, the Kaveri, the Kanya tirtha, and Gokarna are renowned in all three worlds. At Gokarna, in the midst of the sea, Umapati is worshipped by gods, sages, yakshas, pishachas, kinnaras, nagas, rivers, oceans, and mountains; a three-day fast and worship of Ishana grant ten ashvamedhas and closeness to Ganapati. There too is the seat of Gayatri, a manifest sign for brahmanas. The well of Samvarta, the Venna, the Godavari, the confluences of the Venna and the Varada, and Brahmasthana bring beauty, memory, the worlds of the gods, and the fruits of great sacrifices.'
25303c757c08 · publicado 16 jul 2026, 17:06:17 UTC
Disponible enRUENPasa de verso en verso con
The chapter moves from rivers to mountains and sea, showing that the whole earth can become an altar. Holiness reveals itself wherever nature is joined to the memory of a divine deed.