Mahābhārata 3.97.17-27

Devanāgarī

लोपामुद्रोवाच
कृतवान् असि तत् सर्वं भगवन् मम काङ्क्षितम् ॥
उत्पादय सकृन् मह्यम् अपत्यं वीर्यवत्तरम् ॥
अगस्त्य उवाच
तुष्टो ऽहम् अस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने ॥
विचारणाम् अपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु ॥
सहस्रं ते ऽस्तु पुत्राणां शतं वा दशसंमितम् ॥
दश वा शततुल्याः स्युर् एको वापि सहस्रवत् ॥
लोपामुद्रोवाच
सहस्रसंमितः पुत्र एको मे ऽस्तु तपोधन ॥
एको हि बहुभिः श्रेयान् विद्वान् साधुर् असाधुभिः ॥
लोमश उवाच
स तथेति प्रतिज्ञाय तया समभवन् मुनिः ॥
समये समशीलिन्या श्रद्धावाञ् श्रद्दधानया ॥
तत आधाय गर्भं तम् अगमद् वनम् एव सः ॥
तस्मिन् वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान् ॥
सप्तमे ऽब्दे गते चापि प्राच्यवत् स महाकविः ॥
ज्वलन्न् इव प्रभावेन दृढस्युर् नाम भारत ॥
साङ्गोपनिषदान् वेदाञ् जपन्न् एव महायशाः ॥
तस्य पुत्रो ऽभवद् ऋषेः स तेजस्वी महान् ऋषिः ॥
स बाल एव तेजस्वी पितुस् तस्य निवेशने ॥
इध्मानां भारम् आजह्रे इध्मवाहस् ततो ऽभवत् ॥
तथायुक्तं च तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस् तदा ॥
लेभिरे पितरश् चास्य लोकान् राजन् यथेप्सितान् ॥
अगस्त्यस्याश्रमः ख्यातः सर्वर्तुकुसुमान्वितः ॥
प्राह्रादिर् एवं वातापिर् अगस्त्येन विनाशितः ॥
तस्यायम् आश्रमो राजन् रमणीयो गुणैर् युतः ॥
एषा भागीरथी पुण्या यथेष्टम् अवगाह्यताम् ॥

Transliteración (IAST)

lopāmudrovāca
kṛtavān asi tat sarvaṃ bhagavan mama kāṅkṣitam ||
utpādaya sakṛn mahyam apatyaṃ vīryavattaram ||
agastya uvāca
tuṣṭo 'ham asmi kalyāṇi tava vṛttena śobhane ||
vicāraṇām apatye tu tava vakṣyāmi tāṃ śṛṇu ||
sahasraṃ te 'stu putrāṇāṃ śataṃ vā daśasaṃmitam ||
daśa vā śatatulyāḥ syur eko vāpi sahasravat ||
lopāmudrovāca
sahasrasaṃmitaḥ putra eko me 'stu tapodhana ||
eko hi bahubhiḥ śreyān vidvān sādhur asādhubhiḥ ||
lomaśa uvāca
sa tatheti pratijñāya tayā samabhavan muniḥ ||
samaye samaśīlinyā śraddhāvāñ śraddadhānayā ||
tata ādhāya garbhaṃ tam agamad vanam eva saḥ ||
tasmin vanagate garbho vavṛdhe sapta śāradān ||
saptame 'bde gate cāpi prācyavat sa mahākaviḥ ||
jvalann iva prabhāvena dṛḍhasyur nāma bhārata ||
sāṅgopaniṣadān vedāñ japann eva mahāyaśāḥ ||
tasya putro 'bhavad ṛṣeḥ sa tejasvī mahān ṛṣiḥ ||
sa bāla eva tejasvī pitus tasya niveśane ||
idhmānāṃ bhāram ājahre idhmavāhas tato 'bhavat ||
tathāyuktaṃ ca taṃ dṛṣṭvā mumude sa munis tadā ||
lebhire pitaraś cāsya lokān rājan yathepsitān ||
agastyasyāśramaḥ khyātaḥ sarvartukusumānvitaḥ ||
prāhrādir evaṃ vātāpir agastyena vināśitaḥ ||
tasyāyam āśramo rājan ramaṇīyo guṇair yutaḥ ||
eṣā bhāgīrathī puṇyā yatheṣṭam avagāhyatām ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

लोपामुद्रोवाच कृतवान् असि तत् सर्वं भगवन् मम काङ्क्षितम् ॥ उत्पादय सकृन् मह्यम् अपत्यं वीर्यवत्तरम् ॥ अगस्त्य उवाच तुष्टो ऽहम् अस्मि कल्याणि तव वृत्तेन शोभने ॥ विचारणाम् अपत्ये तु तव वक्ष्यामि तां शृणु ॥ सहस्रं ते ऽस्तु पुत्राणां शतं वा दशसंमितम् ॥ दश वा शततुल्याः स्युर् एको वापि सहस्रवत् ॥ लोपामुद्रोवाच सहस्रसंमितः पुत्र एको मे ऽस्तु तपोधन ॥ एको हि बहुभिः श्रेयान् विद्वान् साधुर् असाधुभिः ॥ लोमश उवाच स तथेति प्रतिज्ञाय तया समभवन् मुनिः ॥ समये समशीलिन्या श्रद्धावाञ् श्रद्दधानया ॥ तत आधाय गर्भं तम् अगमद् वनम् एव सः ॥ तस्मिन् वनगते गर्भो ववृधे सप्त शारदान् ॥ सप्तमे ऽब्दे गते चापि प्राच्यवत् स महाकविः ॥ ज्वलन्न् इव प्रभावेन दृढस्युर् नाम भारत ॥ साङ्गोपनिषदान् वेदाञ् जपन्न् एव महायशाः ॥ तस्य पुत्रो ऽभवद् ऋषेः स तेजस्वी महान् ऋषिः ॥ स बाल एव तेजस्वी पितुस् तस्य निवेशने ॥ इध्मानां भारम् आजह्रे इध्मवाहस् ततो ऽभवत् ॥ तथायुक्तं च तं दृष्ट्वा मुमुदे स मुनिस् तदा ॥ लेभिरे पितरश् चास्य लोकान् राजन् यथेप्सितान् ॥ अगस्त्यस्याश्रमः ख्यातः सर्वर्तुकुसुमान्वितः ॥ प्राह्रादिर् एवं वातापिर् अगस्त्येन विनाशितः ॥ तस्यायम् आश्रमो राजन् रमणीयो गुणैर् युतः ॥ एषा भागीरथी पुण्या यथेष्टम् अवगाह्यताम् ॥lopāmudrovāca kṛtavān asi tat sarvaṃ bhagavan mama kāṅkṣitam || utpādaya sakṛn mahyam apatyaṃ vīryavattaram || agastya uvāca tuṣṭo 'ham asmi kalyāṇi tava vṛttena śobhane || vicāraṇām apatye tu tava vakṣyāmi tāṃ śṛṇu || sahasraṃ te 'stu putrāṇāṃ śataṃ vā daśasaṃmitam || daśa vā śatatulyāḥ syur eko vāpi sahasravat || lopāmudrovāca sahasrasaṃmitaḥ putra eko me 'stu tapodhana || eko hi bahubhiḥ śreyān vidvān sādhur asādhubhiḥ || lomaśa uvāca sa tatheti pratijñāya tayā samabhavan muniḥ || samaye samaśīlinyā śraddhāvāñ śraddadhānayā || tata ādhāya garbhaṃ tam agamad vanam eva saḥ || tasmin vanagate garbho vavṛdhe sapta śāradān || saptame 'bde gate cāpi prācyavat sa mahākaviḥ || jvalann iva prabhāvena dṛḍhasyur nāma bhārata || sāṅgopaniṣadān vedāñ japann eva mahāyaśāḥ || tasya putro 'bhavad ṛṣeḥ sa tejasvī mahān ṛṣiḥ || sa bāla eva tejasvī pitus tasya niveśane || idhmānāṃ bhāram ājahre idhmavāhas tato 'bhavat || tathāyuktaṃ ca taṃ dṛṣṭvā mumude sa munis tadā || lebhire pitaraś cāsya lokān rājan yathepsitān || agastyasyāśramaḥ khyātaḥ sarvartukusumānvitaḥ || prāhrādir evaṃ vātāpir agastyena vināśitaḥ || tasyāyam āśramo rājan ramaṇīyo guṇair yutaḥ || eṣā bhāgīrathī puṇyā yatheṣṭam avagāhyatām ||Lopamudra says that Agastya has fulfilled all her wish, and asks him to give her one mighty son; Agastya offers a choice: a thousand sons, a hundred, ten, ten equal to a hundred, or one equal to a thousand; Lopamudra chooses one son equal to a thousand, because one who is learned and good is better than many who are not good; Agastya agrees, unites with her, then goes into the forest; the child grows for seven years, the great poet Dridhasyu is born, knowing the Vedas with their limbs and the Upanishads, and as a child carries firewood, so is named Idhmavaha; Agastya's ancestors obtain the worlds they desired, and Lomasha points out to Yudhishthira the ashram and the sacred Bhagirathi.

Traducción

Lopamudra said: 'Blessed one, you have fulfilled all that I desired. Now grant me a son, just once, surpassing others in strength.' Agastya said: 'I am pleased with your conduct, lovely one. But concerning offspring I shall give you a choice; listen. Let there be a thousand sons for you, or a hundred equal to ten; or ten equal to a hundred; or one equal to a thousand.' Lopamudra said: 'Let there be for me one son, equal to a thousand, O ascetic. One who is learned and good is better than many who are not good.' Saying 'so be it,' the sage united with her at the proper time — with one equal in disposition, full of faith and trust. Having conceived this child, he went once more into the forest. While he was in the forest, the child grew for seven autumns. When the seventh year had passed, the great poet was born, blazing with power, named Dridhasyu; he was already reciting the Vedas together with their limbs and the Upanishads. He became a great, radiant sage, son of that sage; even as a child, in his father's dwelling, he carried loads of firewood, and so was named Idhmavaha. Seeing him thus, the sage rejoiced, and his ancestors obtained the worlds they desired. Thus is known the ashram of Agastya, filled with the flowers of every season; thus was the evil-hearted killer of brahmins, Vatapi, descendant of Prahlada, destroyed by Agastya. This, O king, is his ashram, delightful and endowed with virtues. And here is the sacred Bhagirathi — enter it as you wish.'

Comentario

Lopamudra's choice is remarkably precise: quality over quantity. The dharma of the lineage is fulfilled not by a multitude of descendants, but by a single worthy bearer of knowledge and character.

Versión

54cc152ad8fd · publicado 16 jul 2026, 17:02:53 UTC

Disponible enRUEN