Mahābhārata 3.109.1-10

Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
ततः प्रयातः कौन्तेयः क्रमेण भरतर्षभ ॥
नन्दाम् अपरनन्दां च नद्यौ पापभयापहे ॥
स पर्वतं समासाद्य हेमकूटम् अनामयम् ॥
अचिन्त्यान् अद्भुतान् भावान् ददर्श सुबहून् नृपः ॥
वाचो यत्राभवन् मेघा उपलाश् च सहस्रशः ॥
नाशक्नुवंस् तम् आरोढुं विषण्णमनसो जनाः ॥
वायुर् नित्यं ववौ यत्र नित्यं देवश् च वर्षति ॥
सायं प्रातश् च भगवान् दृश्यते हव्यवाहनः ॥
एवं बहुविधान् भावान् अद्भुतान् वीक्ष्य पाण्डवः ॥
लोमशं पुनर् एव स्म पर्यपृच्छत् तद् अद्भुतम् ॥
लोमश उवाच
यथाश्रुतम् इदं पूर्वम् अस्माभिर् अरिकर्शन ॥
तद् एकाग्रमना राजन् निबोध गदतो मम ॥
अस्मिन्न् ऋषभकूटे ऽभूद् ऋषभो नाम तापसः ॥
अनेकशतवर्षायुस् तपस्वी कोपनो भृशम् ॥
स वै संभाष्यमाणो ऽन्यैः कोपाद् गिरिम् उवाच ह ॥
य इह व्याहरेत् कश् चिद् उपलान् उत्सृजेस् तदा ॥
वातं चाहूय मा शब्दम् इत्य् उवाच स तापसः ॥
व्याहरंश् चैव पुरुषो मेघेन विनिवार्यते ॥
एवम् एतानि कर्माणि राजंस् तेन महर्षिणा ॥
कृतानि कानि चित् कोपात् प्रतिषिद्धानि कानि चित् ॥

Transliteración (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tataḥ prayātaḥ kaunteyaḥ krameṇa bharatarṣabha ||
nandām aparanandāṃ ca nadyau pāpabhayāpahe ||
sa parvataṃ samāsādya hemakūṭam anāmayam ||
acintyān adbhutān bhāvān dadarśa subahūn nṛpaḥ ||
vāco yatrābhavan meghā upalāś ca sahasraśaḥ ||
nāśaknuvaṃs tam āroḍhuṃ viṣaṇṇamanaso janāḥ ||
vāyur nityaṃ vavau yatra nityaṃ devaś ca varṣati ||
sāyaṃ prātaś ca bhagavān dṛśyate havyavāhanaḥ ||
evaṃ bahuvidhān bhāvān adbhutān vīkṣya pāṇḍavaḥ ||
lomaśaṃ punar eva sma paryapṛcchat tad adbhutam ||
lomaśa uvāca
yathāśrutam idaṃ pūrvam asmābhir arikarśana ||
tad ekāgramanā rājan nibodha gadato mama ||
asminn ṛṣabhakūṭe 'bhūd ṛṣabho nāma tāpasaḥ ||
anekaśatavarṣāyus tapasvī kopano bhṛśam ||
sa vai saṃbhāṣyamāṇo 'nyaiḥ kopād girim uvāca ha ||
ya iha vyāharet kaś cid upalān utsṛjes tadā ||
vātaṃ cāhūya mā śabdam ity uvāca sa tāpasaḥ ||
vyāharaṃś caiva puruṣo meghena vinivāryate ||
evam etāni karmāṇi rājaṃs tena maharṣiṇā ||
kṛtāni kāni cit kopāt pratiṣiddhāni kāni cit ||

Palabra por palabra

SánscritoIASTSignificado

वैशंपायन उवाच ततः प्रयातः कौन्तेयः क्रमेण भरतर्षभ ॥ नन्दाम् अपरनन्दां च नद्यौ पापभयापहे ॥ स पर्वतं समासाद्य हेमकूटम् अनामयम् ॥ अचिन्त्यान् अद्भुतान् भावान् ददर्श सुबहून् नृपः ॥ वाचो यत्राभवन् मेघा उपलाश् च सहस्रशः ॥ नाशक्नुवंस् तम् आरोढुं विषण्णमनसो जनाः ॥ वायुर् नित्यं ववौ यत्र नित्यं देवश् च वर्षति ॥ सायं प्रातश् च भगवान् दृश्यते हव्यवाहनः ॥ एवं बहुविधान् भावान् अद्भुतान् वीक्ष्य पाण्डवः ॥ लोमशं पुनर् एव स्म पर्यपृच्छत् तद् अद्भुतम् ॥ लोमश उवाच यथाश्रुतम् इदं पूर्वम् अस्माभिर् अरिकर्शन ॥ तद् एकाग्रमना राजन् निबोध गदतो मम ॥ अस्मिन्न् ऋषभकूटे ऽभूद् ऋषभो नाम तापसः ॥ अनेकशतवर्षायुस् तपस्वी कोपनो भृशम् ॥ स वै संभाष्यमाणो ऽन्यैः कोपाद् गिरिम् उवाच ह ॥ य इह व्याहरेत् कश् चिद् उपलान् उत्सृजेस् तदा ॥ वातं चाहूय मा शब्दम् इत्य् उवाच स तापसः ॥ व्याहरंश् चैव पुरुषो मेघेन विनिवार्यते ॥ एवम् एतानि कर्माणि राजंस् तेन महर्षिणा ॥ कृतानि कानि चित् कोपात् प्रतिषिद्धानि कानि चित् ॥vaiśaṃpāyana uvāca tataḥ prayātaḥ kaunteyaḥ krameṇa bharatarṣabha || nandām aparanandāṃ ca nadyau pāpabhayāpahe || sa parvataṃ samāsādya hemakūṭam anāmayam || acintyān adbhutān bhāvān dadarśa subahūn nṛpaḥ || vāco yatrābhavan meghā upalāś ca sahasraśaḥ || nāśaknuvaṃs tam āroḍhuṃ viṣaṇṇamanaso janāḥ || vāyur nityaṃ vavau yatra nityaṃ devaś ca varṣati || sāyaṃ prātaś ca bhagavān dṛśyate havyavāhanaḥ || evaṃ bahuvidhān bhāvān adbhutān vīkṣya pāṇḍavaḥ || lomaśaṃ punar eva sma paryapṛcchat tad adbhutam || lomaśa uvāca yathāśrutam idaṃ pūrvam asmābhir arikarśana || tad ekāgramanā rājan nibodha gadato mama || asminn ṛṣabhakūṭe 'bhūd ṛṣabho nāma tāpasaḥ || anekaśatavarṣāyus tapasvī kopano bhṛśam || sa vai saṃbhāṣyamāṇo 'nyaiḥ kopād girim uvāca ha || ya iha vyāharet kaś cid upalān utsṛjes tadā || vātaṃ cāhūya mā śabdam ity uvāca sa tāpasaḥ || vyāharaṃś caiva puruṣo meghena vinivāryate || evam etāni karmāṇi rājaṃs tena maharṣiṇā || kṛtāni kāni cit kopāt pratiṣiddhāni kāni cit ||Yudhishthira journeys onward to Nanda and Aparananda, rivers that carry away the fear of sin, then to Mount Hemakuta, where he sees many inconceivable wonders: clouds speak, thousands of stones fly, despondent people cannot climb it, the wind blows constantly, rain falls constantly, and Agni is seen morning and evening; Yudhishthira again asks Lomasha, and he tells how on Rishabhakuta there lived a wrathful ascetic named Rishabha, who because of others' talk ordered the mountain to hurl stones and the wind not to make noise; thus some phenomena were established by his anger and prohibition.

Traducción

Vaishampayana said: "Then the son of Kunti, best of the Bharatas, journeying onward, gradually came to Nanda and Aparananda, two rivers that carry away the fear of sin. Reaching the untroubled mountain Hemakuta, the king saw many inconceivable wonders: there clouds became voices, thousands of stones flew down, and people of despondent mind could not climb it. There the wind blew constantly, the god rained constantly, and in the evening and morning the auspicious Havyavahana was seen. Having beheld such varied wonders, the Pandava again asked Lomasha about this marvel. Lomasha said: 'As we have heard this before, O scourge of foes, so listen with a focused mind, O king. On this Rishabhakuta there lived an ascetic named Rishabha, who lived many hundreds of years but was very wrathful. When others spoke to him, he in anger said to the mountain: "If anyone here utters a word, hurl stones at once." Summoning the wind, this ascetic said: "Do not make a sound." And a person speaking here is held back by a cloud. Thus, O king, some of these phenomena were established by that great sage in anger, and some were forbidden.'"

Comentario

Even tapas without gentleness can leave a mark of fear upon the world. A sage's power is great, so its purity must include mastery over anger.

Versión

b56ac4827149 · publicado 16 jul 2026, 17:02:54 UTC

Disponible enRUEN