Mahābhārata
Hanumad-yuga-dharma-varṇana-parva (Hanumān on the Yugas)3.148.1-9
3288 / 15823
Mahābhārata · 3.148.1-9
Devanāgarī

वैशंपायन उवाच
एवम् उक्तो महाबाहुर् भीमसेनः प्रतापवान् ॥
प्रणिपत्य ततः प्रीत्या भ्रातरं हृष्टमानसः ॥
उवाच श्लक्ष्णया वाचा हनूमन्तं कपीश्वरम् ॥
मया धन्यतरो नास्ति यद् आर्यं दृष्टवान् अहम् ॥
अनुग्रहो मे सुमहांस् तृप्तिश् च तव दर्शनात् ॥
एवं तु कृतम् इच्छामि त्वयार्याद्य प्रियं मम ॥
यत् ते तदासीत् प्लवतः सागरं मकरालयम् ॥
रूपम् अप्रतिमं वीर तद् इच्छामि निरीक्षितुम् ॥
एवं तुष्टो भविष्यामि श्रद्धास्यामि च ते वचः ॥
एवम् उक्तः स तेजस्वी प्रहस्य हरिर् अब्रवीत् ॥
न तच् छक्यं त्वया द्रष्टुं रूपं नान्येन केन चित् ॥
कालावस्था तदा ह्य् अन्या वर्तते सा न सांप्रतम् ॥
अन्यः कृतयुगे कालस् त्रेतायां द्वापरे ऽपरः ॥
अयं प्रध्वंसनः कालो नाद्य तद् रूपम् अस्ति मे ॥
भूमिर् नद्यो नगाः शैलाः सिद्धा देवा महर्षयः ॥
कालं समनुवर्तन्ते यथा भावा युगे युगे ॥
बलवर्ष्मप्रभावा हि प्रहीयन्त्य् उद्भवन्ति च ॥
तद् अलं तव तद् रूपं द्रष्टुं कुरुकुलोद्वह ॥
युगं समनुवर्तामि कालो हि दुरतिक्रमः ॥
भीम उवाच
युगसंख्यां समाचक्ष्व आचारं च युगे युगे ॥
धर्मकामार्थभावांश् च वर्ष्म वीर्यं भवाभवौ ॥

Transliteración (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
evam ukto mahābāhur bhīmasenaḥ pratāpavān ||
praṇipatya tataḥ prītyā bhrātaraṃ hṛṣṭamānasaḥ ||
uvāca ślakṣṇayā vācā hanūmantaṃ kapīśvaram ||
mayā dhanyataro nāsti yad āryaṃ dṛṣṭavān aham ||
anugraho me sumahāṃs tṛptiś ca tava darśanāt ||
evaṃ tu kṛtam icchāmi tvayāryādya priyaṃ mama ||
yat te tadāsīt plavataḥ sāgaraṃ makarālayam ||
rūpam apratimaṃ vīra tad icchāmi nirīkṣitum ||
evaṃ tuṣṭo bhaviṣyāmi śraddhāsyāmi ca te vacaḥ ||
evam uktaḥ sa tejasvī prahasya harir abravīt ||
na tac chakyaṃ tvayā draṣṭuṃ rūpaṃ nānyena kena cit ||
kālāvasthā tadā hy anyā vartate sā na sāṃpratam ||
anyaḥ kṛtayuge kālas tretāyāṃ dvāpare 'paraḥ ||
ayaṃ pradhvaṃsanaḥ kālo nādya tad rūpam asti me ||
bhūmir nadyo nagāḥ śailāḥ siddhā devā maharṣayaḥ ||
kālaṃ samanuvartante yathā bhāvā yuge yuge ||
balavarṣmaprabhāvā hi prahīyanty udbhavanti ca ||
tad alaṃ tava tad rūpaṃ draṣṭuṃ kurukulodvaha ||
yugaṃ samanuvartāmi kālo hi duratikramaḥ ||
bhīma uvāca
yugasaṃkhyāṃ samācakṣva ācāraṃ ca yuge yuge ||
dharmakāmārthabhāvāṃś ca varṣma vīryaṃ bhavābhavau ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
वैशंपायन उवाच एवम् उक्तो महाबाहुर् भीमसेनः प्रतापवान् ॥ प्रणिपत्य ततः प्रीत्या भ्रातरं हृष्टमानसः ॥ उवाच श्लक्ष्णया वाचा हनूमन्तं कपीश्वरम् ॥ मया धन्यतरो नास्ति यद् आर्यं दृष्टवान् अहम् ॥ अनुग्रहो मे सुमहांस् तृप्तिश् च तव दर्शनात् ॥ एवं तु कृतम् इच्छामि त्वयार्याद्य प्रियं मम ॥ यत् ते तदासीत् प्लवतः सागरं मकरालयम् ॥ रूपम् अप्रतिमं वीर तद् इच्छामि निरीक्षितुम् ॥ एवं तुष्टो भविष्यामि श्रद्धास्यामि च ते वचः ॥ एवम् उक्तः स तेजस्वी प्रहस्य हरिर् अब्रवीत् ॥ न तच् छक्यं त्वया द्रष्टुं रूपं नान्येन केन चित् ॥ कालावस्था तदा ह्य् अन्या वर्तते सा न सांप्रतम् ॥ अन्यः कृतयुगे कालस् त्रेतायां द्वापरे ऽपरः ॥ अयं प्रध्वंसनः कालो नाद्य तद् रूपम् अस्ति मे ॥ भूमिर् नद्यो नगाः शैलाः सिद्धा देवा महर्षयः ॥ कालं समनुवर्तन्ते यथा भावा युगे युगे ॥ बलवर्ष्मप्रभावा हि प्रहीयन्त्य् उद्भवन्ति च ॥ तद् अलं तव तद् रूपं द्रष्टुं कुरुकुलोद्वह ॥ युगं समनुवर्तामि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ भीम उवाच युगसंख्यां समाचक्ष्व आचारं च युगे युगे ॥ धर्मकामार्थभावांश् च वर्ष्म वीर्यं भवाभवौ ॥vaiśaṃpāyana uvāca evam ukto mahābāhur bhīmasenaḥ pratāpavān || praṇipatya tataḥ prītyā bhrātaraṃ hṛṣṭamānasaḥ || uvāca ślakṣṇayā vācā hanūmantaṃ kapīśvaram || mayā dhanyataro nāsti yad āryaṃ dṛṣṭavān aham || anugraho me sumahāṃs tṛptiś ca tava darśanāt || evaṃ tu kṛtam icchāmi tvayāryādya priyaṃ mama || yat te tadāsīt plavataḥ sāgaraṃ makarālayam || rūpam apratimaṃ vīra tad icchāmi nirīkṣitum || evaṃ tuṣṭo bhaviṣyāmi śraddhāsyāmi ca te vacaḥ || evam uktaḥ sa tejasvī prahasya harir abravīt || na tac chakyaṃ tvayā draṣṭuṃ rūpaṃ nānyena kena cit || kālāvasthā tadā hy anyā vartate sā na sāṃpratam || anyaḥ kṛtayuge kālas tretāyāṃ dvāpare 'paraḥ || ayaṃ pradhvaṃsanaḥ kālo nādya tad rūpam asti me || bhūmir nadyo nagāḥ śailāḥ siddhā devā maharṣayaḥ || kālaṃ samanuvartante yathā bhāvā yuge yuge || balavarṣmaprabhāvā hi prahīyanty udbhavanti ca || tad alaṃ tava tad rūpaṃ draṣṭuṃ kurukulodvaha || yugaṃ samanuvartāmi kālo hi duratikramaḥ || bhīma uvāca yugasaṃkhyāṃ samācakṣva ācāraṃ ca yuge yuge || dharmakāmārthabhāvāṃś ca varṣma vīryaṃ bhavābhavau ||Bhimasena, hearing this, joyfully bowed to his brother Hanuman and gently said that no one was more fortunate than he, for he had seen his elder; this was a great blessing and a satisfaction from seeing him; he asks him to show that incomparable form Hanuman had when he leapt across the ocean; then he will be content and will believe his word; Hanuman, laughing, says that this form cannot be seen by Bhima or by anyone else, because at that time there was a different state of time; in the Krita Yuga time is one thing, in Treta another, in Dvapara another still; the present time is one of destruction, and he no longer has that form; earth, rivers, trees, mountains, siddhas, gods and great sages follow time as conditions from age to age; strength, body and influence both wane and arise; it is enough for Bhima to have seen that form, for Hanuman follows the yuga, and time is hard to overcome; Bhima asks him to tell the number of the yugas, the conduct proper to each yuga, the states of dharma, kama and artha, the body, the strength, being and non-being.
Traducción

Vaishampayana said: "Thus addressed, the mighty-armed and powerful Bhimasena bowed with love to his brother, and with a joyful heart said in a gentle voice to the lord of monkeys, Hanuman: 'There is none more fortunate than I, for I have seen my elder. Great is my blessing, and I am satisfied by the sight of you. But today I wish you to do me a kindness: show me, hero, that incomparable form you bore when you leapt across the ocean, the abode of sea-monsters. Then I shall be content, and I shall believe your word.' Thus addressed, the radiant Hari, laughing, replied: 'That form cannot be seen by you, nor by anyone else. At that time there was a different state of time; it is not so now. In the Krita Yuga time is one thing, in Treta another, in Dvapara another still; the present time is one of destruction, and I no longer have that form now. Earth, rivers, trees, mountains, siddhas, gods and great sages follow time, as conditions in each yuga; strength, bodily stature and influence wane and arise in turn. Therefore it is enough for you to have seen that form, descendant of Kuru. I follow the yuga, for time is hard to overcome.' Bhima said: 'Tell me the number of the yugas, and the conduct proper to each yuga; the states of dharma, kama and artha, the body, the strength, being and non-being.'"

Versión

af87ae9626eb · publicado 16 jul 2026, 17:12:44 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con