विचित्य दक्षिणाम् आशां सपर्वतवनाकराम् ॥
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहाम् ॥
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनम् आयताम् ॥
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥
गत्वा सुमहद् अध्वानम् आदित्यस्य प्रभां ततः ॥
दृष्टवन्तः स्म तत्रैव भवनं दिव्यम् अन्तरा ॥
मयस्य किल दैत्यस्य तदासीद् वेश्म राघव ॥
तत्र प्रभावती नाम तपो ऽतप्यत तापसी ॥
तया दत्तानि भोज्यानि पानानि विविधानि च ॥
भुक्त्वा लब्धबलाः सन्तस् तयोक्तेन पथा ततः ॥
निर्याय तस्माद् उद्देशात् पश्यामो लवणाम्भसः ॥
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥
ततो मलयम् आरुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ॥
विषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ॥
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वासीना वयं तदा ॥
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोर् अभवत् कथा ॥
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ॥
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतेयम् इवापरम् ॥
सो ऽस्मान् अतर्कयद् भोक्तुम् अथाभ्येत्य वचो ऽब्रवीत् ॥
भोः क एष मम भ्रातुर् जटायोः कुरुते कथाम् ॥
संपातिर् नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ॥
अन्योन्यस्पर्धयारूढाव् आवाम् आदित्यसंसदम् ॥
ततो दग्धाव् इमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ॥
तदा मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतिः प्रियः ॥
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्य् अहम् अस्मिन् महागिरौ ॥
तस्यैवं वदतो ऽस्माभिर् हतो भ्राता निवेदितः ॥
व्यसनं भवतश् चेदं संक्षेपाद् वै निवेदितम् ॥
स संपातिस् तदा राजञ् श्रुत्वा सुमहद् अप्रियम् ॥
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनर् अस्मान् अरिंदम ॥
कः स रामः कथं सीता जटायुश् च कथं हतः ॥
इच्छामि सर्वम् एवैतच् छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥
तस्याहं सर्वम् एवैतं भवतो व्यसनागमम् ॥
प्रायोपवेशने चैव हेतुं विस्तरतो ऽब्रुवम् ॥
सो ऽस्मान् उत्थापयाम् आस वाक्येनानेन पक्षिराट् ॥
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥
दृष्टा पारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ॥
भवित्री तत्र वैदेही न मे ऽस्त्य् अत्र विचारणा ॥
vicitya dakṣiṇām āśāṃ saparvatavanākarām ||
śrāntāḥ kāle vyatīte sma dṛṣṭavanto mahāguhām ||
praviśāmo vayaṃ tāṃ tu bahuyojanam āyatām ||
andhakārāṃ suvipināṃ gahanāṃ kīṭasevitām ||
gatvā sumahad adhvānam ādityasya prabhāṃ tataḥ ||
dṛṣṭavantaḥ sma tatraiva bhavanaṃ divyam antarā ||
mayasya kila daityasya tadāsīd veśma rāghava ||
tatra prabhāvatī nāma tapo 'tapyata tāpasī ||
tayā dattāni bhojyāni pānāni vividhāni ca ||
bhuktvā labdhabalāḥ santas tayoktena pathā tataḥ ||
niryāya tasmād uddeśāt paśyāmo lavaṇāmbhasaḥ ||
samīpe sahyamalayau darduraṃ ca mahāgirim ||
tato malayam āruhya paśyanto varuṇālayam ||
viṣaṇṇā vyathitāḥ khinnā nirāśā jīvite bhṛśam ||
anekaśatavistīrṇaṃ yojanānāṃ mahodadhim ||
timinakrajhaṣāvāsaṃ cintayantaḥ suduḥkhitāḥ ||
tatrānaśanasaṃkalpaṃ kṛtvāsīnā vayaṃ tadā ||
tataḥ kathānte gṛdhrasya jaṭāyor abhavat kathā ||
tataḥ parvataśṛṅgābhaṃ ghorarūpaṃ bhayāvaham ||
pakṣiṇaṃ dṛṣṭavantaḥ sma vainateyam ivāparam ||
so 'smān atarkayad bhoktum athābhyetya vaco 'bravīt ||
bhoḥ ka eṣa mama bhrātur jaṭāyoḥ kurute kathām ||
saṃpātir nāma tasyāhaṃ jyeṣṭho bhrātā khagādhipaḥ ||
anyonyaspardhayārūḍhāv āvām ādityasaṃsadam ||
tato dagdhāv imau pakṣau na dagdhau tu jaṭāyuṣaḥ ||
tadā me ciradṛṣṭaḥ sa bhrātā gṛdhrapatiḥ priyaḥ ||
nirdagdhapakṣaḥ patito hy aham asmin mahāgirau ||
tasyaivaṃ vadato 'smābhir hato bhrātā niveditaḥ ||
vyasanaṃ bhavataś cedaṃ saṃkṣepād vai niveditam ||
sa saṃpātis tadā rājañ śrutvā sumahad apriyam ||
viṣaṇṇacetāḥ papraccha punar asmān ariṃdama ||
kaḥ sa rāmaḥ kathaṃ sītā jaṭāyuś ca kathaṃ hataḥ ||
icchāmi sarvam evaitac chrotuṃ plavagasattamāḥ ||
tasyāhaṃ sarvam evaitaṃ bhavato vyasanāgamam ||
prāyopaveśane caiva hetuṃ vistarato 'bruvam ||
so 'smān utthāpayām āsa vākyenānena pakṣirāṭ ||
rāvaṇo vidito mahyaṃ laṅkā cāsya mahāpurī ||
dṛṣṭā pāre samudrasya trikūṭagirikandare ||
bhavitrī tatra vaidehī na me 'sty atra vicāraṇā ||
Hanuman recounted: the southern party entered the dark cave of Maya, where the ascetic woman Prabhavati fed them and led them back out. They then reached the ocean near Sahya, Malaya, and Dardura, fell into despair, and resolved to fast unto death. Remembering Jatayu, they met Sampati, his brother. He asked about Rama, Sita, and Jatayu; on hearing their account, he said that Sita was in Lanka across the ocean. The vanaras began to wonder who among them could leap across the sea. Then Hanuman, remembering his father, leapt a hundred yojanas, killed the water-rakshasi, and saw Sita in Ravana's house: fasting, gaunt, unwashed, wearing a single jewel, pining for Rama.
2f23283175b0 · publicado 16 jul 2026, 17:30:22 UTC
Disponible enRUENPasa de verso en verso con
Hanuman's path gathers many threads together: the help of an ascetic woman, the memory of Jatayu, the testimony of Sampati, and his own strength. Service reveals its powers when it is directed toward Rama and Sita.