Mahābhārata
Kuru-sainya-dahana-parva (The Burning of the Kuru Army)4.57.11-19
3960 / 15823
Mahābhārata · 4.57.11-19
Devanāgarī

कुण्डलोष्णीषधारीणि जातरूपस्रजानि च ॥
पतितानि स्म दृश्यन्ते शिरांसि रणमूर्धनि ॥
विशिखोन्मथितैर् गात्रैर् बाहुभिश् च सकार्मुकैः ॥
सहस्ताभरणैश् चान्यैः प्रच्छन्ना भाति मेदिनी ॥
शिरसां पात्यमानानाम् अन्तरा निशितैः शरैः ॥
अश्मवृष्टिर् इवाकाशाद् अभवद् भरतर्षभ ॥
दर्शयित्वा तथात्मानं रौद्रं रुद्रपराक्रमः ॥
अवरुद्धश् चरन् पार्थो दशवर्षाणि त्रीणि च ॥
क्रोधाग्निम् उत्सृजद् घोरं धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः ॥
तस्य तद् दहतः सैन्यं दृष्ट्वा चैव पराक्रमम् ॥
सर्वे शान्तिपरा योधा धार्तराष्ट्रस्य पश्यतः ॥
वित्रासयित्वा तत् सैन्यं द्रावयित्वा महारथान् ॥
अर्जुनो जयतां श्रेष्ठः पर्यवर्तत भारत ॥
प्रावर्तयन् नदीं घोरां शोणितौघतरङ्गिणीम् ॥
अस्थिशैवलसंबाधां युगान्ते कालनिर्मिताम् ॥
शरचापप्लवां घोरां मांसशोणितकर्दमाम् ॥
महारथमहाद्वीपां शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाम् ॥
चकार महतीं पार्थो नदीम् उत्तरशोणिताम् ॥
आददानस्य हि शरान् संधाय च विमुञ्चतः ॥
विकर्षतश् च गाण्डीवं न किं चिद् दृश्यते ऽन्तरम् ॥

Transliteración (IAST)

kuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇi jātarūpasrajāni ca ||
patitāni sma dṛśyante śirāṃsi raṇamūrdhani ||
viśikhonmathitair gātrair bāhubhiś ca sakārmukaiḥ ||
sahastābharaṇaiś cānyaiḥ pracchannā bhāti medinī ||
śirasāṃ pātyamānānām antarā niśitaiḥ śaraiḥ ||
aśmavṛṣṭir ivākāśād abhavad bharatarṣabha ||
darśayitvā tathātmānaṃ raudraṃ rudraparākramaḥ ||
avaruddhaś caran pārtho daśavarṣāṇi trīṇi ca ||
krodhāgnim utsṛjad ghoraṃ dhārtarāṣṭreṣu pāṇḍavaḥ ||
tasya tad dahataḥ sainyaṃ dṛṣṭvā caiva parākramam ||
sarve śāntiparā yodhā dhārtarāṣṭrasya paśyataḥ ||
vitrāsayitvā tat sainyaṃ drāvayitvā mahārathān ||
arjuno jayatāṃ śreṣṭhaḥ paryavartata bhārata ||
prāvartayan nadīṃ ghorāṃ śoṇitaughataraṅgiṇīm ||
asthiśaivalasaṃbādhāṃ yugānte kālanirmitām ||
śaracāpaplavāṃ ghorāṃ māṃsaśoṇitakardamām ||
mahārathamahādvīpāṃ śaṅkhadundubhinisvanām ||
cakāra mahatīṃ pārtho nadīm uttaraśoṇitām ||
ādadānasya hi śarān saṃdhāya ca vimuñcataḥ ||
vikarṣataś ca gāṇḍīvaṃ na kiṃ cid dṛśyate 'ntaram ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
कुण्डलोष्णीषधारीणिkuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇiform kuṇḍaloṣṇīṣadhārīṇi
जातरूपस्रजानिjātarūpasrajāniform jātarūpasrajāni
caand
पतितानिpatitāniform patitāni
स्मsmaindeed
दृश्यन्तेdṛśyanteare seen
शिरांसिśirāṃsiform śirāṃsi
रणमूर्धनिraṇamūrdhanito strike, to kill
विशिखोन्मथितैर्viśikhonmathitairform viśikhonmathitair
गात्रैर्gātrairform gātrair
बाहुभिश्bāhubhiśarm
caand
सकार्मुकैःsakārmukaiḥform sakārmukaiḥ
सहस्ताभरणैश्sahastābharaṇaiśhand; elephant
चान्यैःcānyaiḥform cānyaiḥ
प्रच्छन्नाpracchannāto strike, to kill
भातिbhātishines
मेदिनीmedinīform medinī
शिरसांśirasāṃhead
पात्यमानानाम्pātyamānānāmform pātyamānānām
अन्तराantarābetween
निशितैःniśitaiḥform niśitaiḥ
शरैःśaraiḥarrow
अश्मवृष्टिर्aśmavṛṣṭirform aśmavṛṣṭir
इवाकाशाद्ivākāśādform ivākāśād
अभवद्abhavadto say
भरतर्षभbharatarṣabhabull of the Bharatas
दर्शयित्वाdarśayitvāto see
तथात्मानंtathātmānaṃform tathātmānaṃ
रौद्रंraudraṃform raudraṃ
रुद्रपराक्रमःrudraparākramaḥform rudraparākramaḥ
अवरुद्धश्avaruddhaśform avaruddhaś
चरन्caranmoving
पार्थोpārthoPartha
दशवर्षाणिdaśavarṣāṇiform daśavarṣāṇi
त्रीणिtrīṇiform trīṇi
caand
क्रोधाग्निम्krodhāgnimform krodhāgnim
उत्सृजद्utsṛjadform utsṛjad
घोरंghoraṃterrible
धार्तराष्ट्रेषुdhārtarāṣṭreṣuform dhārtarāṣṭreṣu
पाण्डवःpāṇḍavaḥPandava
तस्यtasyahis, that
तद्tadthat
दहतःdahataḥform dahataḥ
सैन्यंsainyaṃarmy
दृष्ट्वाdṛṣṭvāhaving seen
चैवcaivaand indeed
पराक्रमम्parākramamform parākramam
सर्वेsarveall
शान्तिपराśāntiparāform śāntiparā
योधाyodhāwarrior
धार्तराष्ट्रस्यdhārtarāṣṭrasyaform dhārtarāṣṭrasya
पश्यतःpaśyataḥto see
वित्रासयित्वाvitrāsayitvāform vitrāsayitvā
तत्tatthat, this
सैन्यंsainyaṃarmy
द्रावयित्वाdrāvayitvāform drāvayitvā
महारथान्mahārathāngreat, chariot
अर्जुनोarjunoArjuna
जयतांjayatāṃvictory
श्रेष्ठःśreṣṭhaḥbest
पर्यवर्ततparyavartataform paryavartata
भारतbhārataO Bharata
प्रावर्तयन्prāvartayanform prāvartayan
नदींnadīṃform nadīṃ
घोरांghorāṃterrible
शोणितौघतरङ्गिणीम्śoṇitaughataraṅgiṇīmblood
अस्थिशैवलसंबाधांasthiśaivalasaṃbādhāṃform asthiśaivalasaṃbādhāṃ
युगान्तेyugānteform yugānte
कालनिर्मिताम्kālanirmitāmform kālanirmitām
शरचापप्लवांśaracāpaplavāṃarrow
घोरांghorāṃterrible
मांसशोणितकर्दमाम्māṃsaśoṇitakardamāmblood
महारथमहाद्वीपांmahārathamahādvīpāṃgreat, chariot
शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाम्śaṅkhadundubhinisvanāmconch
चकारcakāramade
महतींmahatīṃform mahatīṃ
पार्थोpārthoPartha
नदीम्nadīmform nadīm
उत्तरशोणिताम्uttaraśoṇitāmblood, Uttara
आददानस्यādadānasyaform ādadānasya
हिhiindeed
शरान्śarānarrows
संधायsaṃdhāyaform saṃdhāya
caand
विमुञ्चतःvimuñcataḥform vimuñcataḥ
विकर्षतश्vikarṣataśform vikarṣataś
caand
गाण्डीवंgāṇḍīvaṃGandiva
nanot
किंkiṃwhat?
चिद्cidindeed, either
दृश्यतेdṛśyatevisible
ऽन्तरम्'ntaramform 'ntaram
Traducción

On the battlefield were seen fallen heads still wearing earrings, turbans, and golden garlands. The earth seemed covered with bodies, with arms still holding bows, and other arms adorned with ornaments. Amid the heads falling under sharp arrows, it was as though a rain of stones fell from the sky. Thus Partha, who for thirteen years had lived under restraint, revealed a terrible form and the might of Rudra; the Pandava unleashed a dreadful fire of wrath upon the sons of Dhritarashtra. Seeing him consume their army, and beholding his valor, all of Duryodhana's warriors began to seek peace. Having terrified that army and put its great chariot-warriors to flight, Arjuna, the best of victors, turned back. He had made a terrible river of blood, its waves a flood of blood, its bones like water-weeds, fashioned by time itself as at the end of an age. Arrows and bows were its rafts, flesh and blood its mire, the great chariot-warriors its islands, and conches and drums its roar. Thus Partha made a great river of blood in the northern quarter. As he drew his arrows, nocked them, released them, and drew back the Gandiva, not the slightest interval could be seen.'

Versión

40857adfe705 · publicado 16 jul 2026, 18:42:56 UTC

Disponible enRUEN

Pasa de verso en verso con