संजय उवाच
क्षत्रियास् ते महाराज परस्परवधैषिणः ॥
अन्योन्यं समरे जघ्नुः कृतवैराः परस्परम् ॥
रथौघाश् च हयौघाश् च नरौघाश् च समन्ततः ॥
गजौघाश् च महाराज संसक्ताः स्म परस्परम् ॥
गदानां परिघाणां च कणपानां च सर्पताम् ॥
प्रासानां भिण्डिपालानां भुशुण्डीनां च सर्वशः ॥
संपातं चान्वपश्याम संग्रामे भृशदारुणे ॥
शलभा इव संपेतुः समन्ताच् छरवृष्टयः ॥
नागा नागान् समासाद्य व्यधमन्त परस्परम् ॥
हया हयांश् च समरे रथिनो रथिनस् तथा ॥
पत्तयः पत्तिसंघैश् च हयसंघैर् हयास् तथा ॥
पत्तयो रथमातङ्गान् रथा हस्त्यश्वम् एव च ॥
नागाश् च समरे त्र्यङ्गं ममृदुः शीघ्रगा नृप ॥
पततां तत्र शूराणां क्रोशतां च परस्परम् ॥
घोरम् आयोधनं जज्ञे पशूनां वैशसं यथा ॥
saṃjaya uvāca
kṣatriyās te mahārāja parasparavadhaiṣiṇaḥ ||
anyonyaṃ samare jaghnuḥ kṛtavairāḥ parasparam ||
rathaughāś ca hayaughāś ca naraughāś ca samantataḥ ||
gajaughāś ca mahārāja saṃsaktāḥ sma parasparam ||
gadānāṃ parighāṇāṃ ca kaṇapānāṃ ca sarpatām ||
prāsānāṃ bhiṇḍipālānāṃ bhuśuṇḍīnāṃ ca sarvaśaḥ ||
saṃpātaṃ cānvapaśyāma saṃgrāme bhṛśadāruṇe ||
śalabhā iva saṃpetuḥ samantāc charavṛṣṭayaḥ ||
nāgā nāgān samāsādya vyadhamanta parasparam ||
hayā hayāṃś ca samare rathino rathinas tathā ||
pattayaḥ pattisaṃghaiś ca hayasaṃghair hayās tathā ||
pattayo rathamātaṅgān rathā hastyaśvam eva ca ||
nāgāś ca samare tryaṅgaṃ mamṛduḥ śīghragā nṛpa ||
patatāṃ tatra śūrāṇāṃ krośatāṃ ca parasparam ||
ghoram āyodhanaṃ jajñe paśūnāṃ vaiśasaṃ yathā ||
Санджая сказал: «Эти кшатрии, великий царь, жаждавшие убить друг друга и уже связанные взаимной враждой, поражали друг друга в бою. Потоки колесниц, коней, людей и слонов повсюду сцепились между собой. В этом крайне страшном сражении мы видели, как вместе обрушивались палицы, железные дубины, летящие канапы, прасы, бхиндипалы и бхушунди; со всех сторон, словно саранча, налетали дожди стрел. Слоны, встретившись со слонами, сокрушали друг друга; кони — коней, колесничие — колесничих, пехотинцы — пехотные отряды, конница — конницу. Пешие, колесницы и быстроходные слоны в бою топтали три рода войска: колесницы, слонов и коней. Там, среди падающих героев, кричавших друг другу, возникло страшное сражение, подобное бойне животных».
6f6b67de9a10 · publicado 20 jun 2026, 6:00:21 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Здесь война теряет стройность и превращается в смешанную давку. Кшатрийская слава всё ещё присутствует, но внешний вид битвы уже напоминает не ритуал доблести, а безжалостное перемалывание живых существ.