Mahābhārata
Varna Duties and the Supremacy of Royal Protection (The Duties of the Varnas and the Supremacy of Royal Protection)12.63.11-23
10241 / 15823
Mahābhārata · 12.63.11-23
Devanāgarī

यश् च त्रयाणां वर्णानाम् इच्छेद् आश्रमसेवनम् ॥
कर्तुम् आश्रमदृष्टांश् च धर्मांस् ताञ् शृणु पाण्डव ॥
शुश्रूषाकृतकृत्यस्य कृतसंतानकर्मणः ॥
अभ्यनुज्ञाप्य राजानं शूद्रस्य जगतीपते ॥
अल्पान्तरगतस्यापि दशधर्मगतस्य वा ॥
आश्रमा विहिताः सर्वे वर्जयित्वा निराशिषम् ॥
भैक्षचर्यां न तु प्राहुस् तस्य तद् धर्मचारिणः ॥
तथा वैश्यस्य राजेन्द्र राजपुत्रस्य चैव हि ॥
कृतकृत्यो वयोतीतो राज्ञः कृतपरिश्रमः ॥
वैश्यो गच्छेद् अनुज्ञातो नृपेणाश्रममण्डलम् ॥
वेदान् अधीत्य धर्मेण राजशास्त्राणि चानघ ॥
संतानादीनि कर्माणि कृत्वा सोमं निषेव्य च ॥
पालयित्वा प्रजाः सर्वा धर्मेण वदतां वर ॥
राजसूयाश्वमेधादीन् मखान् अन्यांस् तथैव च ॥
समानीय यथापाठं विप्रेभ्यो दत्तदक्षिणः ॥
संग्रामे विजयं प्राप्य तथाल्पं यदि वा बहु ॥
स्थापयित्वा प्रजापालं पुत्रं राज्ये च पाण्डव ॥
अन्यगोत्रं प्रशस्तं वा क्षत्रियं क्षत्रियर्षभ ॥
अर्चयित्वा पितॄन् सम्यक् पितृयज्ञैर् यथाविधि ॥
देवान् यज्ञैर् ऋषीन् वेदैर् अर्चित्वा चैव यत्नतः ॥
अन्तकाले च संप्राप्ते य इच्छेद् आश्रमान्तरम् ॥
आनुपूर्व्याश्रमान् राजन् गत्वा सिद्धिम् अवाप्नुयात् ॥
राजर्षित्वेन राजेन्द्र भैक्षचर्याध्वसेवया ॥
अपेतगृहधर्मो ऽपि चरेज् जीवितकाम्यया ॥
न चैतन् नैष्ठिकं कर्म त्रयाणां भरतर्षभ ॥
चतुर्णां राजशार्दूल प्राहुर् आश्रमवासिनाम् ॥

Transliteración (IAST)

yaś ca trayāṇāṃ varṇānām icched āśramasevanam ||
kartum āśramadṛṣṭāṃś ca dharmāṃs tāñ śṛṇu pāṇḍava ||
śuśrūṣākṛtakṛtyasya kṛtasaṃtānakarmaṇaḥ ||
abhyanujñāpya rājānaṃ śūdrasya jagatīpate ||
alpāntaragatasyāpi daśadharmagatasya vā ||
āśramā vihitāḥ sarve varjayitvā nirāśiṣam ||
bhaikṣacaryāṃ na tu prāhus tasya tad dharmacāriṇaḥ ||
tathā vaiśyasya rājendra rājaputrasya caiva hi ||
kṛtakṛtyo vayotīto rājñaḥ kṛtapariśramaḥ ||
vaiśyo gacched anujñāto nṛpeṇāśramamaṇḍalam ||
vedān adhītya dharmeṇa rājaśāstrāṇi cānagha ||
saṃtānādīni karmāṇi kṛtvā somaṃ niṣevya ca ||
pālayitvā prajāḥ sarvā dharmeṇa vadatāṃ vara ||
rājasūyāśvamedhādīn makhān anyāṃs tathaiva ca ||
samānīya yathāpāṭhaṃ viprebhyo dattadakṣiṇaḥ ||
saṃgrāme vijayaṃ prāpya tathālpaṃ yadi vā bahu ||
sthāpayitvā prajāpālaṃ putraṃ rājye ca pāṇḍava ||
anyagotraṃ praśastaṃ vā kṣatriyaṃ kṣatriyarṣabha ||
arcayitvā pitṝn samyak pitṛyajñair yathāvidhi ||
devān yajñair ṛṣīn vedair arcitvā caiva yatnataḥ ||
antakāle ca saṃprāpte ya icched āśramāntaram ||
ānupūrvyāśramān rājan gatvā siddhim avāpnuyāt ||
rājarṣitvena rājendra bhaikṣacaryādhvasevayā ||
apetagṛhadharmo 'pi carej jīvitakāmyayā ||
na caitan naiṣṭhikaṃ karma trayāṇāṃ bharatarṣabha ||
caturṇāṃ rājaśārdūla prāhur āśramavāsinām ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
यः च त्रयाणाम् वर्णानाम्yaḥ ca trayāṇām varṇānāmи кто для трёх варн; для остальных сословий
इच्छेत् आश्रम सेवनम्icchet āśrama sevanamжелал бы служения ашрамам; следования укладам
कर्तुम् आश्रम दृष्टान् चkartum āśrama dṛṣṭān caделать и увиденные в ашрамах; предписанные
धर्मान् तान् शृणु पाण्डवdharmān tān śṛṇu pāṇḍavaдхармы те слушай, Пандава; выслушай
शुश्रूषा कृत कृत्यस्यśuśrūṣā kṛta kṛtyasyaслужением исполнившего долг; завершившего службу
कृत संतान कर्मणःkṛta saṃtāna karmaṇaḥсовершившего дело потомства; оставившего род
अभ्यनुज्ञाप्य राजानम्abhyanujñāpya rājānamиспросив разрешение царя; получив согласие
शूद्रस्य जगती पतेśūdrasya jagatī pateдля шудры, владыка земли; человека служения
अल्प अन्तर गतस्य अपिalpa antara gatasya apiдаже достигшего малой близости; немного продвинувшегося
दश धर्म गतस्य वाdaśa dharma gatasya vāили вошедшего в десять дхарм; следующего качествам
आश्रमाः विहिताः सर्वेāśramāḥ vihitāḥ sarveвсе ашрамы предписаны; уклады разрешены
वर्जयित्वा निराशिषम्varjayitvā nirāśiṣamкроме свободного от ожиданий; отречения без желаний
भैक्ष चर्याम् न तु प्राहुःbhaikṣa caryām na tu prāhuḥно жизнь милостыней не называют; нищенский путь
तस्य तत् धर्म चारिणःtasya tat dharma cāriṇaḥдля него, ходящего в той дхарме; исполняющего долг
तथा वैश्यस्य राज इन्द्रtathā vaiśyasya rāja indraтак же для вайшьи, царь царей; и для вайшьи
राज पुत्रस्य च एव हिrāja putrasya ca eva hiи для царского сына также; для кшатрия
कृत कृत्यः वयः अतीतःkṛta kṛtyaḥ vayaḥ atītaḥисполнивший должное, возраст прошедший; старый
राज्ञः कृत परिश्रमःrājñaḥ kṛta pariśramaḥдля царя совершивший труд; послуживший царю
वैश्यः गच्छेत् अनुज्ञातःvaiśyaḥ gacchet anujñātaḥвайшья пусть идёт, разрешённый; получив позволение
नृपेण आश्रम मण्डलम्nṛpeṇa āśrama maṇḍalamцарём в круг ашрамов; к укладам
वेदान् अधीत्य धर्मेणvedān adhītya dharmeṇaВеды изучив по дхарме; законно изучив
राज शास्त्राणि च अनघrāja śāstrāṇi ca anaghaи царские науки, безгрешный; политику
संतान आदीनि कर्माणिsaṃtāna ādīni karmāṇiпотомство и прочие дела; семейные обязанности
कृत्वा सोमम् निषेव्य चkṛtvā somam niṣevya caсовершив и сому вкусив; исполнив жертву
पालयित्वा प्रजाः सर्वाःpālayitvā prajāḥ sarvāḥзащитив всех подданных; охранив народ
धर्मेण वदताम् वरdharmeṇa vadatām varaпо дхарме, лучший говорящих; праведно
राजसूय अश्वमेध आदीन्rājasūya aśvamedha ādīnраджасую, ашвамедху и прочие; великие жертвы
मखान् अन्यान् तथा एव चmakhān anyān tathā eva caи другие жертвоприношения также; обряды
समानीय यथा पाठम्samānīya yathā pāṭhamсовершив как предписано; согласно тексту
विप्रेभ्यः दत्त दक्षिणःviprebhyaḥ datta dakṣiṇaḥбрахманам давший дакшину; вознаградив жрецов
संग्रामे विजयम् प्राप्यsaṃgrāme vijayam prāpyaв битве победу получив; одержав победу
तथा अल्पम् यदि वा बहुtathā alpam yadi vā bahuмалую или большую; какую бы ни было
स्थापयित्वा प्रजा पालम्sthāpayitvā prajā pālamпоставив защитника подданных; правителя народа
पुत्रम् राज्ये च पाण्डवputram rājye ca pāṇḍavaсына в царстве, Пандава; на престоле
अन्य गोत्रम् प्रशस्तम् वाanya gotram praśastam vāили другого рода достойного; почтенного
क्षत्रियम् क्षत्रिय ऋषभkṣatriyam kṣatriya ṛṣabhaкшатрия, бык кшатриев; воина
अर्चयित्वा पितॄन् सम्यक्arcayitvā pitṝn samyakпочтив предков правильно; питри
पितृ यज्ञैः यथा विधिpitṛ yajñaiḥ yathā vidhiжертвами предкам по правилу; как предписано
देवान् यज्ञैः ऋषीन् वेदैःdevān yajñaiḥ ṛṣīn vedaiḥбогов жертвами, риши Ведами; мудрецов изучением
अर्चित्वा च एव यत्नतःarcitvā ca eva yatnataḥи почтив с усилием; старательно
अन्त काले च संप्राप्तेanta kāle ca saṃprāpteи когда конечное время пришло; на исходе жизни
यः इच्छेत् आश्रम अन्तरम्yaḥ icchet āśrama antaramкто желал бы другой ашрам; иной уклад
आनुपूर्व्या आश्रमान् राजन्ānupūrvyā āśramān rājanпо порядку ашрамы, царь; последовательно
गत्वा सिद्धिम् अवाप्नुयात्gatvā siddhim avāpnuyātпройдя, совершенства достигнет; обретёт успех
राज ऋषित्वेन राज इन्द्रrāja ṛṣitvena rāja indraцарственным риши, царь царей; как раджарши
भैक्ष चर्या अध्व सेवयाbhaikṣa caryā adhva sevayāслужением пути милостыни; нищенским путём
अपेत गृह धर्मः अपिapeta gṛha dharmaḥ apiдаже ушедший от домашней дхармы; оставив дом
चरेत् जीवित काम्ययाcaret jīvita kāmyayāпусть живёт желая жизни; поддерживая жизнь
न च एतत् नैष्ठिकम् कर्मna ca etat naiṣṭhikam karmaи это не окончательное дело; не высший обет
त्रयाणाम् भरत ऋषभtrayāṇām bharata ṛṣabhaтрёх варн, бык Бхаратов; для остальных
चतुर्णाम् राज शार्दूलcaturṇām rāja śārdūlaчетырёх, тигр царей; для всех четырёх
प्राहुः आश्रम वासिनाम्prāhuḥ āśrama vāsināmназывают обитатели ашрамов; говорят
Traducción

«Если ты хочешь знать, как три другие варны могут следовать ашрамам и исполнять предписанные ими дхармы, выслушай это, Пандава. Шудре, владыка земли, который исполнил долг служением, произвёл потомство и получил разрешение царя, предписаны все ашрамы, если он хоть немного продвинулся или вошёл в десять дхарм, кроме полного пути без ожиданий. Жизнь милостыней для него, следующего своей дхарме, не называют подходящей; так же и для вайшьи, царь царей, и для царского сына. Вайшья, исполнивший обязанности, прошедший возраст, потрудившийся для царя, с разрешения правителя может вступить в круг ашрамов. Безгрешный, кшатрий, изучив Веды и царские науки по дхарме, совершив дела потомства и прочие обязанности, вкусив сому, праведно защитив всех подданных, совершив раджасую, ашвамедху и другие жертвоприношения как предписано, дав дакшину брахманам, получив в битве победу, малую или большую, и поставив на царство защитника подданных — сына или достойного кшатрия другого рода, — а также почтив предков жертвами предкам, богов жертвами и риши Ведами, может в конце жизни, когда захочет другого ашрама, пройти ашрамы по порядку и достичь совершенства. Царь царей, даже оставив домашнюю дхарму, он может как раджарши поддерживать жизнь путём милостыни. Но это, бык Бхаратов, не называют окончательным делом ни для трёх варн, ни для всех четырёх обитателей ашрамов».

Versión

fecdec3c64c4 · publicado 20 jun 2026, 18:04:52 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con