Mahābhārata
Dharma for Peoples Outside the Ordered Realm12.65.23-35
10248 / 15823
Mahābhārata · 12.65.23-35
Devanāgarī

मान्धातोवाच
दृश्यन्ते मानवा लोके सर्ववर्णेषु दस्यवः ॥
लिङ्गान्तरे वर्तमाना आश्रमेषु चतुर्ष्व् अपि ॥
इन्द्र उवाच
विनष्टायां दण्डनीतौ राजधर्मे निराकृते ॥
संप्रमुह्यन्ति भूतानि राजदौरात्म्यतो नृप ॥
असंख्याता भविष्यन्ति भिक्षवो लिङ्गिनस् तथा ॥
आश्रमाणां विकल्पाश् च निवृत्ते ऽस्मिन् कृते युगे ॥
अशृण्वानाः पुराणानां धर्माणां प्रवरा गतीः ॥
उत्पथं प्रतिपत्स्यन्ते काममन्युसमीरिताः ॥
यदा निवर्त्यते पापो दण्डनीत्या महात्मभिः ॥
तदा धर्मो न चलते सद्भूतः शाश्वतः परः ॥
परलोकगुरुं चैव राजानं यो ऽवमन्यते ॥
न तस्य दत्तं न हुतं न श्राद्धं फलति क्व चित् ॥
मानुषाणाम् अधिपतिं देवभूतं सनातनम् ॥
देवाश् च बहु मन्यन्ते धर्मकामं नरेश्वरम् ॥
प्रजापतिर् हि भगवान् यः सर्वम् असृजज् जगत् ॥
स प्रवृत्तिनिवृत्त्यर्थं धर्माणां क्षत्रम् इच्छति ॥
प्रवृत्तस्य हि धर्मस्य बुद्ध्या यः स्मरते गतिम् ॥
स मे मान्यश् च पूज्यश् च तत्र क्षत्रं प्रतिष्ठितम् ॥
भीष्म उवाच
एवम् उक्त्वा स भगवान् मरुद्गणवृतः प्रभुः ॥
जगाम भवनं विष्णुर् अक्षरं परमं पदम् ॥
एवं प्रवर्तिते धर्मे पुरा सुचरिते ऽनघ ॥
कः क्षत्रम् अवमन्येत चेतनावान् बहुश्रुतः ॥
अन्यायेन प्रवृत्तानि निवृत्तानि तथैव च ॥
अन्तरा विलयं यान्ति यथा पथि विचक्षुषः ॥
आदौ प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे ॥
वर्तस्व पुरुषव्याघ्र संविजानामि ते ऽनघ ॥

Transliteración (IAST)

māndhātovāca
dṛśyante mānavā loke sarvavarṇeṣu dasyavaḥ ||
liṅgāntare vartamānā āśrameṣu caturṣv api ||
indra uvāca
vinaṣṭāyāṃ daṇḍanītau rājadharme nirākṛte ||
saṃpramuhyanti bhūtāni rājadaurātmyato nṛpa ||
asaṃkhyātā bhaviṣyanti bhikṣavo liṅginas tathā ||
āśramāṇāṃ vikalpāś ca nivṛtte 'smin kṛte yuge ||
aśṛṇvānāḥ purāṇānāṃ dharmāṇāṃ pravarā gatīḥ ||
utpathaṃ pratipatsyante kāmamanyusamīritāḥ ||
yadā nivartyate pāpo daṇḍanītyā mahātmabhiḥ ||
tadā dharmo na calate sadbhūtaḥ śāśvataḥ paraḥ ||
paralokaguruṃ caiva rājānaṃ yo 'vamanyate ||
na tasya dattaṃ na hutaṃ na śrāddhaṃ phalati kva cit ||
mānuṣāṇām adhipatiṃ devabhūtaṃ sanātanam ||
devāś ca bahu manyante dharmakāmaṃ nareśvaram ||
prajāpatir hi bhagavān yaḥ sarvam asṛjaj jagat ||
sa pravṛttinivṛttyarthaṃ dharmāṇāṃ kṣatram icchati ||
pravṛttasya hi dharmasya buddhyā yaḥ smarate gatim ||
sa me mānyaś ca pūjyaś ca tatra kṣatraṃ pratiṣṭhitam ||
bhīṣma uvāca
evam uktvā sa bhagavān marudgaṇavṛtaḥ prabhuḥ ||
jagāma bhavanaṃ viṣṇur akṣaraṃ paramaṃ padam ||
evaṃ pravartite dharme purā sucarite 'nagha ||
kaḥ kṣatram avamanyeta cetanāvān bahuśrutaḥ ||
anyāyena pravṛttāni nivṛttāni tathaiva ca ||
antarā vilayaṃ yānti yathā pathi vicakṣuṣaḥ ||
ādau pravartite cakre tathaivādiparāyaṇe ||
vartasva puruṣavyāghra saṃvijānāmi te 'nagha ||

Palabra por palabra
SánscritoIASTSignificado
मान्धाता उवाचmāndhātā uvācaМандхатри сказал; Мандхатри спросил
दृश्यन्ते मानवाः लोकेdṛśyante mānavāḥ lokeвидны люди в мире; наблюдаются
सर्व वर्णेषु दस्यवःsarva varṇeṣu dasyavaḥво всех варнах дасью; разбойники
लिङ्ग अन्तरे वर्तमानाःliṅga antare vartamānāḥв иных знаках пребывающие; под чужим обликом
आश्रमेषु चतुर्षु अपिāśrameṣu caturṣu apiи во всех четырёх ашрамах; во всех укладах
इन्द्र उवाचindra uvācaИндра сказал; Индра ответил
विनष्टायाम् दण्ड नीतौvinaṣṭāyām daṇḍa nītauкогда данданити разрушена; при гибели наказания
राज धर्मे निराकृतेrāja dharme nirākṛteкогда царская дхарма отвергнута; правление устранено
संप्रमुह्यन्ति भूतानिsaṃpramuhyanti bhūtāniсущества впадают в смятение; люди заблуждаются
राज दौरात्म्यतः नृपrāja daurātmyataḥ nṛpaиз-за злой природы царя, царь; из-за дурного правителя
असंख्याताः भविष्यन्तिasaṃkhyātāḥ bhaviṣyantiбесчисленными станут; появятся без счёта
भिक्षवः लिङ्गिनः तथाbhikṣavaḥ liṅginaḥ tathāнищие и носящие знаки; ложные подвижники
आश्रमाणाम् विकल्पाः चāśramāṇām vikalpāḥ caи искажения ашрамов; подмены укладов
निवृत्ते अस्मिन् कृते युगेnivṛtte asmin kṛte yugeкогда этот Крита-юга прекратится; после золотого века
अशृण्वानाः पुराणानाम्aśṛṇvānāḥ purāṇānāmне слушающие древних; не внимающие
धर्माणाम् प्रवराः गतीःdharmāṇām pravarāḥ gatīḥлучшие пути дхарм; высшие наставления
उत्पथम् प्रतिपत्स्यन्तेutpatham pratipatsyanteна ложный путь вступят; сойдут с пути
काम मन्यु समीरिताःkāma manyu samīritāḥжеланием и гневом движимые; подтолкнутые страстью
यदा निवर्त्यते पापःyadā nivartyate pāpaḥкогда грешный отводится; злодей удерживается
दण्ड नीत्या महा आत्मभिःdaṇḍa nītyā mahā ātmabhiḥданданити великодушными; праведной властью
तदा धर्मः न चलतेtadā dharmaḥ na calateтогда дхарма не колеблется; не шатается
सत् भूतः शाश्वतः परःsat bhūtaḥ śāśvataḥ paraḥистинносущая, вечная, высшая; подлинная
पर लोक गुरुम् च एवpara loka gurum ca evaи учителя другого мира; ведущего к посмертному
राजानम् यः अवमन्यतेrājānam yaḥ avamanyateцаря кто презирает; не уважает
न तस्य दत्तम् न हुतम्na tasya dattam na hutamни его данное, ни жертвенное; дары и хома
न श्राद्धम् फलति क्व चित्na śrāddham phalati kva citни шраддха не плодоносят нигде; не дают плода
मानुषाणाम् अधिपतिम्mānuṣāṇām adhipatimвладыку людей; правителя
देव भूतम् सनातनम्deva bhūtam sanātanamбожественным ставшего, вечного; подобного богу
देवाः च बहु मन्यन्तेdevāḥ ca bahu manyanteи боги высоко почитают; уважают
धर्म कामम् नर ईश्वरम्dharma kāmam nara īśvaramжелающего дхармы владыку людей; праведного царя
प्रजापतिः हि भगवान्prajāpatiḥ hi bhagavānведь благословенный Праджапати; творец
यः सर्वम् असृजत् जगत्yaḥ sarvam asṛjat jagatкоторый весь мир создал; вселенную
सः प्रवृत्ति निवृत्ति अर्थम्saḥ pravṛtti nivṛtti arthamон ради направления и отведения; порядка и запрета
धर्माणाम् क्षत्रम् इच्छतिdharmāṇām kṣatram icchatiдля дхарм кшатрийство желает; царскую власть
प्रवृत्तस्य हि धर्मस्यpravṛttasya hi dharmasyaведь вступившей дхармы; действующего закона
बुद्ध्या यः स्मरते गतिम्buddhyā yaḥ smarate gatimкто разумом помнит путь; понимает направление
सः मे मान्यः चsaḥ me mānyaḥ caон мной уважаем; достоин уважения
पूज्यः चpūjyaḥ caи почитаем; достоин почитания
तत्र क्षत्रम् प्रतिष्ठितम्tatra kṣatram pratiṣṭhitamтам кшатрийство установлено; стоит защита
भीष्म उवाचbhīṣma uvācaБхишма сказал; Бхишма завершил
एवम् उक्त्वा सः भगवान्evam uktvā saḥ bhagavānтак сказав, тот Благословенный; Индра
मरुत् गण वृतः प्रभुःmarut gaṇa vṛtaḥ prabhuḥсонмами Марутов окружённый владыка; бог
जगाम भवनम् विष्णुःjagāma bhavanam viṣṇuḥушёл в обитель Вишну; к Вишну
अक्षरम् परमम् पदम्akṣaram paramam padamнепреходящую высшую обитель; верховное место
एवम् प्रवर्तिते धर्मेevam pravartite dharmeкогда так была пущена дхарма; установлена
पुरा सुचरिते अनघpurā sucarite anaghaпрежде хорошо исполняемая, безгрешный; древняя
कः क्षत्रम् अवमन्येतkaḥ kṣatram avamanyetaкто кшатрийство презрел бы; царскую защиту
चेतनावान् बहु श्रुतःcetanāvān bahu śrutaḥразумный, многослышанный; учёный человек
अन्यायेन प्रवृत्तानिanyāyena pravṛttāniнесправедливо начатые; идущие неправильно
निवृत्तानि तथा एव चnivṛttāni tathā eva caи остановленные также; прекращённые
अन्तरा विलयम् यान्तिantarā vilayam yāntiмежду тем к гибели идут; исчезают
यथा पथि विचक्षुषःyathā pathi vicakṣuṣaḥкак на пути у зрячих; для мудрых
आदौ प्रवर्तिते चक्रेādau pravartite cakreв начале пущенном колесе; при установленном круге
तथा एव आदि परायणेtathā eva ādi parāyaṇeи так же к началу обращённом; опирающемся на исток
वर्तस्व पुरुष व्याघ्रvartasva puruṣa vyāghraдействуй, тигр людей; живи так
संविजानामि ते अनघsaṃvijānāmi te anaghaя понимаю тебя, безгрешный; знаю твоё положение
Traducción

Мандхатри сказал: «В мире видны люди-дасью во всех варнах; они пребывают под другими знаками и даже во всех четырёх ашрамах». Индра сказал: «Когда данданити разрушена и царская дхарма отвергнута, существа впадают в смятение из-за дурной природы царя. Когда Крита-юга прекратится, появятся бесчисленные нищие, люди со знаками подвижников и искажения ашрамов. Не слушая лучших путей древних дхарм, они, движимые желанием и гневом, вступят на ложный путь. Но когда грешный удерживается великодушными через данданити, тогда истинносущая, вечная и высшая дхарма не колеблется. Кто презирает царя, учителя в отношении другого мира, у того нигде не дают плода ни дар, ни жертва, ни шраддха. Боги высоко почитают праведного владыку людей, вечного и ставшего божественным. Благословенный Праджапати, создавший весь мир, желает кшатрийство ради направления и отведения дхарм. Кто разумом помнит путь действующей дхармы, тот для меня уважаем и почитаем; там утверждено кшатрийство». Бхишма сказал: «Так сказав, этот благословенный владыка, окружённый сонмами Марутов, ушёл в обитель Вишну, в непреходящее высшее место. Когда в древности так была установлена и хорошо исполнялась дхарма, безгрешный, какой разумный и многослышанный человек стал бы презирать кшатрийство? Дела, начатые несправедливо или так же прекращённые, между тем идут к гибели, как это видят зрячие на пути. Поэтому, тигр среди людей, действуй в колесе, пущенном в начале и обращённом к изначальной опоре; я понимаю тебя, безгрешный».

Versión

5175265cc4e1 · publicado 20 jun 2026, 18:12:50 UTC

Disponible enRU

Pasa de verso en verso con