तं शुचिं पण्डितं मत्वा शार्दूलः ख्यातविक्रमः ॥
कृत्वात्मसदृशां पूजां साचिव्ये ऽवर्धयत् स्वयम् ॥
सौम्य विज्ञातरूपस् त्वं गच्छ यात्रां मया सह ॥
व्रियन्ताम् ईप्सिता भोगाः परिहार्याश् च पुष्कलाः ॥
तीक्ष्णा वयम् इति ख्याता भवतो ज्ञापयामहे ॥
मृदुपूर्वं घातिनस् ते श्रेयश् चाधिगमिष्यति ॥
अथ संपूज्य तद् वाक्यं मृगेन्द्रस्य महात्मनः ॥
गोमायुः प्रश्रितं वाक्यं बभाषे किं चिद् आनतः ॥
सदृशं मृगराजैतत् तव वाक्यं मदन्तरे ॥
यत् सहायान् मृगयसे धर्मार्थकुशलाञ् शुचीन् ॥
न शक्यम् अनमात्येन महत्त्वम् अनुशासितुम् ॥
दुष्टामात्येन वा वीर शरीरपरिपन्थिना ॥
सहायान् अनुरक्तांस् तु यतेतानुपसंहितान् ॥
परस्परम् असंघुष्टान् विजिगीषून् अलोलुपान् ॥
तान् अतीतोपधान् प्राज्ञान् हिते युक्तान् मनस्विनः ॥
पूजयेथा महाभागान् यथाचार्यान् यथा पितॄन् ॥
न त्व् एवं मम संतोषाद् रोचते ऽन्यन् मृगाधिप ॥
न कामये सुखान् भोगान् ऐश्वर्यं वा त्वदाश्रयम् ॥
न योक्ष्यति हि मे शीलं तव भृत्यैः पुरातनैः ॥
ते त्वां विभेदयिष्यन्ति दुःखशीला मदन्तरे ॥
संश्रयः श्लाघनीयस् त्वम् अन्येषाम् अपि भास्वताम् ॥
कृतात्मा सुमहाभागः पापकेष्व् अप्य् अदारुणः ॥
दीर्घदर्शी महोत्साहः स्थूललक्ष्यो महाबलः ॥
कृती चामोघकर्तासि भाव्यैश् च समलंकृतः ॥
किं तु स्वेनास्मि संतुष्टो दुःखा वृत्तिर् अनुष्ठिता ॥
सेवायाश् चापि नाभिज्ञः स्वच्छन्देन वनेचरः ॥
राजोपक्रोशदोषाश् च सर्वे संश्रयवासिनाम् ॥
वनचर्या च निःसङ्गा निर्भया निरवग्रहा ॥
नृपेणाहूयमानस्य यत् तिष्ठति भयं हृदि ॥
न तत् तिष्ठति तुष्टानां वने मूलफलाशिनाम् ॥
पानीयं वा निरायासं स्वाद्व् अन्नं वा भयोत्तरम् ॥
विचार्य खलु पश्यामि तत् सुखं यत्र निर्वृतिः ॥
अपराधैर् न तावन्तो भृत्याः शिष्टा नराधिपैः ॥
उपघातैर् यथा भृत्या दूषिता निधनं गताः ॥
यदि त्व् एतन् मया कार्यं मृगेन्द्रो यदि मन्यते ॥
समयं कृतम् इच्छामि वर्तितव्यं यथा मयि ॥
मदीया माननीयास् ते श्रोतव्यं च हितं वचः ॥
कल्पिता या च ते वृत्तिः सा भवेत् तव सुस्थिरा ॥
न मन्त्रयेयम् अन्यैस् ते सचिवैः सह कर्हि चित् ॥
नीतिमन्तः परीप्सन्तो वृथा ब्रूयुः परे मयि ॥
एक एकेन संगम्य रहो ब्रूयां हितं तव ॥
न च ते ज्ञातिकार्येषु प्रष्टव्यो ऽहं हिताहिते ॥
मया संमन्त्र्य पश्चाच् च न हिंस्याः सचिवास् त्वया ॥
मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातयेः ॥
taṃ śuciṃ paṇḍitaṃ matvā śārdūlaḥ khyātavikramaḥ ||
kṛtvātmasadṛśāṃ pūjāṃ sācivye 'vardhayat svayam ||
saumya vijñātarūpas tvaṃ gaccha yātrāṃ mayā saha ||
vriyantām īpsitā bhogāḥ parihāryāś ca puṣkalāḥ ||
tīkṣṇā vayam iti khyātā bhavato jñāpayāmahe ||
mṛdupūrvaṃ ghātinas te śreyaś cādhigamiṣyati ||
atha saṃpūjya tad vākyaṃ mṛgendrasya mahātmanaḥ ||
gomāyuḥ praśritaṃ vākyaṃ babhāṣe kiṃ cid ānataḥ ||
sadṛśaṃ mṛgarājaitat tava vākyaṃ madantare ||
yat sahāyān mṛgayase dharmārthakuśalāñ śucīn ||
na śakyam anamātyena mahattvam anuśāsitum ||
duṣṭāmātyena vā vīra śarīraparipanthinā ||
sahāyān anuraktāṃs tu yatetānupasaṃhitān ||
parasparam asaṃghuṣṭān vijigīṣūn alolupān ||
tān atītopadhān prājñān hite yuktān manasvinaḥ ||
pūjayethā mahābhāgān yathācāryān yathā pitṝn ||
na tv evaṃ mama saṃtoṣād rocate 'nyan mṛgādhipa ||
na kāmaye sukhān bhogān aiśvaryaṃ vā tvadāśrayam ||
na yokṣyati hi me śīlaṃ tava bhṛtyaiḥ purātanaiḥ ||
te tvāṃ vibhedayiṣyanti duḥkhaśīlā madantare ||
saṃśrayaḥ ślāghanīyas tvam anyeṣām api bhāsvatām ||
kṛtātmā sumahābhāgaḥ pāpakeṣv apy adāruṇaḥ ||
dīrghadarśī mahotsāhaḥ sthūlalakṣyo mahābalaḥ ||
kṛtī cāmoghakartāsi bhāvyaiś ca samalaṃkṛtaḥ ||
kiṃ tu svenāsmi saṃtuṣṭo duḥkhā vṛttir anuṣṭhitā ||
sevāyāś cāpi nābhijñaḥ svacchandena vanecaraḥ ||
rājopakrośadoṣāś ca sarve saṃśrayavāsinām ||
vanacaryā ca niḥsaṅgā nirbhayā niravagrahā ||
nṛpeṇāhūyamānasya yat tiṣṭhati bhayaṃ hṛdi ||
na tat tiṣṭhati tuṣṭānāṃ vane mūlaphalāśinām ||
pānīyaṃ vā nirāyāsaṃ svādv annaṃ vā bhayottaram ||
vicārya khalu paśyāmi tat sukhaṃ yatra nirvṛtiḥ ||
aparādhair na tāvanto bhṛtyāḥ śiṣṭā narādhipaiḥ ||
upaghātair yathā bhṛtyā dūṣitā nidhanaṃ gatāḥ ||
yadi tv etan mayā kāryaṃ mṛgendro yadi manyate ||
samayaṃ kṛtam icchāmi vartitavyaṃ yathā mayi ||
madīyā mānanīyās te śrotavyaṃ ca hitaṃ vacaḥ ||
kalpitā yā ca te vṛttiḥ sā bhavet tava susthirā ||
na mantrayeyam anyais te sacivaiḥ saha karhi cit ||
nītimantaḥ parīpsanto vṛthā brūyuḥ pare mayi ||
eka ekena saṃgamya raho brūyāṃ hitaṃ tava ||
na ca te jñātikāryeṣu praṣṭavyo 'haṃ hitāhite ||
mayā saṃmantrya paścāc ca na hiṃsyāḥ sacivās tvayā ||
madīyānāṃ ca kupito mā tvaṃ daṇḍaṃ nipātayeḥ ||
Сочтя шакала чистым и мудрым, тигр, славный доблестью, оказал ему почесть, достойную самого себя, и сам возвысил его до советника: «Ты мягок и хорошо распознан. Иди со мной в мои дела; выбирай желанные блага и обильное содержание. Мы известны как резкие, но сообщаю тебе: твои губители сначала будут мягкими, и через тебя будет достигнуто благо». Почтив речь великодушного царя зверей, шакал немного склонился и ответил: «Царь зверей, твоя речь обо мне достойна тебя, ведь ты ищешь помощников, чистых и искусных в дхарме и пользе. Невозможно управлять великой властью без министра, но и с испорченным министром, врагом самого тела, невозможно. Надо искать преданных помощников, не связанных тайным злом, не ссорящихся между собой, стремящихся к победе и свободных от алчности. Мудрых, свободных от уловок, разумных и занятых благом, следует почитать как учителей и отцов. Но, владыка зверей, хотя я доволен твоей речью, другое мне не нравится: я не желаю приятных наслаждений и власти под твоим покровом. Мой нрав не соединится с твоими старыми слугами; они, имея дурной нрав ко мне, посеют раздор между нами. Ты достоин быть прибежищем даже для сияющих великих; ты владеешь собой, великодостоин, не жесток даже к дурным, дальновиден, энергичен, силён и действуешь плодотворно. Но я доволен своим: трудная жизнь мне привычна, служения я не знаю, я лесной житель по своей воле. Все, кто живут под покровом царя, подвержены пороку царского обвинения, а лесная жизнь свободна, бесстрашна и нестеснённа. Страх, который стоит в сердце призванного царём, не стоит в сердце довольных, питающихся корнями и плодами в лесу. Размышляя, я вижу счастье там, где есть покой: лучше простая вода без усилия, чем вкусная пища, за которой следует страх. Не столько за преступления цари казнили слуг, сколько слуги, оклеветанные подрывами и доносами, шли к гибели. Если же царь зверей считает, что мне нужно это делать, я хочу установленного условия, как следует поступать со мной. Мои люди должны быть почтены тобой, а полезное слово — услышано. Назначенный тебе порядок пусть будет твёрдым. Я никогда не буду советоваться с другими твоими министрами: искусные политики, ищущие выгоды, напрасно наговорят обо мне. Один на один, тайно, я буду говорить тебе полезное. В делах твоих родичей меня не следует спрашивать о пользе и вреде. Посоветовавшись со мной, не вреди своим министрам; и если рассердишься на моих людей, не обрушивай на них наказание».
e834e5b463c1 · publicado 20 jun 2026, 20:54:30 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Шакал понимает риск двора: старые слуги не простят нового советника, а царский гнев часто питается слухом. Его условия — попытка защитить правду совета от интриги.