भीष्म उवाच
स श्वा प्रकृतिम् आपन्नः परं दैन्यम् उपागमत् ॥
ऋषिणा हुंकृतः पापस् तपोवनबहिष्कृतः ॥
एवं राज्ञा मतिमता विदित्वा शीलशौचताम् ॥
आर्जवं प्रकृतिं सत्त्वं कुलं वृत्तं श्रुतं दमम् ॥
अनुक्रोशं बलं वीर्यं भावं संप्रशमं क्षमाम् ॥
भृत्या ये यत्र योग्याः स्युस् तत्र स्थाप्याः सुशिक्षिताः ॥
नापरीक्ष्य महीपालः प्रकर्तुं भृत्यम् अर्हति ॥
अकुलीननराकीर्णो न राजा सुखम् एधते ॥
कुलजः प्रकृतो राज्ञा तत्कुलीनतया सदा ॥
न पापे कुरुते बुद्धिं निन्द्यमानो ऽप्य् अनागसि ॥
अकुलीनस् तु पुरुषः प्रकृतः साधुसंक्षयात् ॥
दुर्लभैश्वर्यतां प्राप्तो निन्दितः शत्रुतां व्रजेत् ॥
bhīṣma uvāca
sa śvā prakṛtim āpannaḥ paraṃ dainyam upāgamat ||
ṛṣiṇā huṃkṛtaḥ pāpas tapovanabahiṣkṛtaḥ ||
evaṃ rājñā matimatā viditvā śīlaśaucatām ||
ārjavaṃ prakṛtiṃ sattvaṃ kulaṃ vṛttaṃ śrutaṃ damam ||
anukrośaṃ balaṃ vīryaṃ bhāvaṃ saṃpraśamaṃ kṣamām ||
bhṛtyā ye yatra yogyāḥ syus tatra sthāpyāḥ suśikṣitāḥ ||
nāparīkṣya mahīpālaḥ prakartuṃ bhṛtyam arhati ||
akulīnanarākīrṇo na rājā sukham edhate ||
kulajaḥ prakṛto rājñā tatkulīnatayā sadā ||
na pāpe kurute buddhiṃ nindyamāno 'py anāgasi ||
akulīnas tu puruṣaḥ prakṛtaḥ sādhusaṃkṣayāt ||
durlabhaiśvaryatāṃ prāpto ninditaḥ śatrutāṃ vrajet ||
Бхишма сказал: «Тот пёс, вернувшись к своей природе, пришёл к крайнему унижению; грешный, окрикнутый риши, он был изгнан из леса аскезы. Поэтому разумный царь должен сначала узнать характер, чистоту, прямоту, природу, стойкость, род, поведение, учёность, самообуздание, сострадание, силу, доблесть, намерение, спокойствие и терпение людей, а затем хорошо обученных слуг ставить туда, где они пригодны. Хранитель земли не должен назначать слугу без проверки. Царь, окружённый людьми низкого происхождения, не процветает счастливо. Родовитый человек, назначенный царём, благодаря благородству своего рода не обращает ум к злу, даже если его незаслуженно порицают. А человек низкого происхождения, поставленный из-за недостатка достойных, достигнув редкой власти, при порицании становится врагом».
58f972693bee · publicado 20 jun 2026, 21:12:21 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Вывод из истории прямой: назначение без проверки опасно. Власть усиливает природу человека; если в нём нет благодарности, чистоты и устойчивого характера, возвышение превращает его в угрозу.