धर्म उवाच
द्विजाते पश्य मां धर्मम् अहं त्वां द्रष्टुम् आगतः ॥
जप्यस्य च फलं यत् ते संप्राप्तं तच् च मे शृणु ॥
जिता लोकास् त्वया सर्वे ये दिव्या ये च मानुषाः ॥
देवानां निरयान् साधो सर्वान् उत्क्रम्य यास्यसि ॥
प्राणत्यागं कुरु मुने गच्छ लोकान् यथेप्सितान् ॥
त्यक्त्वात्मनः शरीरं च ततो लोकान् अवाप्स्यसि ॥
ब्राह्मण उवाच
कृतं लोकैर् हि मे धर्म गच्छ च त्वं यथासुखम् ॥
बहुदुःखसुखं देहं नोत्सृजेयम् अहं विभो ॥
धर्म उवाच
अवश्यं भोः शरीरं ते त्यक्तव्यं मुनिपुंगव ॥
स्वर्ग आरोह्यतां विप्र किं वा ते रोचते ऽनघ ॥
ब्राह्मण उवाच
न रोचये स्वर्गवासं विना देहाद् अहं विभो ॥
गच्छ धर्म न मे श्रद्धा स्वर्गं गन्तुं विनात्मना ॥
धर्म उवाच
अलं देहे मनः कृत्वा त्यक्त्वा देहं सुखी भव ॥
गच्छ लोकान् अरजसो यत्र गत्वा न शोचसि ॥
ब्राह्मण उवाच
रमे जपन् महाभाग कृतं लोकैः सनातनैः ॥
सशरीरेण गन्तव्यो मया स्वर्गो न वा विभो ॥
धर्म उवाच
यदि त्वं नेच्छसि त्यक्तुं शरीरं पश्य वै द्विज ॥
एष कालस् तथा मृत्युर् यमश् च त्वाम् उपागताः ॥
भीष्म उवाच
अथ वैवस्वतः कालो मृत्युश् च त्रितयं विभो ॥
ब्राह्मणं तं महाभागम् उपागम्येदम् अब्रुवन् ॥
तपसो ऽस्य सुतप्तस्य तथा सुचरितस्य च ॥
फलप्राप्तिस् तव श्रेष्ठा यमो ऽहं त्वाम् उपब्रुवे ॥
यथावद् अस्य जप्यस्य फलं प्राप्तस् त्वम् उत्तमम् ॥
कालस् ते स्वर्गम् आरोढुं कालो ऽहं त्वाम् उपागतः ॥
मृत्युं मा विद्धि धर्मज्ञ रूपिणं स्वयम् आगतम् ॥
कालेन चोदितं विप्र त्वाम् इतो नेतुम् अद्य वै ॥
ब्राह्मण उवाच
स्वागतं सूर्यपुत्राय कालाय च महात्मने ॥
मृत्यवे चाथ धर्माय किं कार्यं करवाणि वः ॥
भीष्म उवाच
अर्घ्यं पाद्यं च दत्त्वा स तेभ्यस् तत्र समागमे ॥
अब्रवीत् परमप्रीतः स्वशक्त्या किं करोमि वः ॥
dharma uvāca
dvijāte paśya māṃ dharmam ahaṃ tvāṃ draṣṭum āgataḥ ||
japyasya ca phalaṃ yat te saṃprāptaṃ tac ca me śṛṇu ||
jitā lokās tvayā sarve ye divyā ye ca mānuṣāḥ ||
devānāṃ nirayān sādho sarvān utkramya yāsyasi ||
prāṇatyāgaṃ kuru mune gaccha lokān yathepsitān ||
tyaktvātmanaḥ śarīraṃ ca tato lokān avāpsyasi ||
brāhmaṇa uvāca
kṛtaṃ lokair hi me dharma gaccha ca tvaṃ yathāsukham ||
bahuduḥkhasukhaṃ dehaṃ notsṛjeyam ahaṃ vibho ||
dharma uvāca
avaśyaṃ bhoḥ śarīraṃ te tyaktavyaṃ munipuṃgava ||
svarga ārohyatāṃ vipra kiṃ vā te rocate 'nagha ||
brāhmaṇa uvāca
na rocaye svargavāsaṃ vinā dehād ahaṃ vibho ||
gaccha dharma na me śraddhā svargaṃ gantuṃ vinātmanā ||
dharma uvāca
alaṃ dehe manaḥ kṛtvā tyaktvā dehaṃ sukhī bhava ||
gaccha lokān arajaso yatra gatvā na śocasi ||
brāhmaṇa uvāca
rame japan mahābhāga kṛtaṃ lokaiḥ sanātanaiḥ ||
saśarīreṇa gantavyo mayā svargo na vā vibho ||
dharma uvāca
yadi tvaṃ necchasi tyaktuṃ śarīraṃ paśya vai dvija ||
eṣa kālas tathā mṛtyur yamaś ca tvām upāgatāḥ ||
bhīṣma uvāca
atha vaivasvataḥ kālo mṛtyuś ca tritayaṃ vibho ||
brāhmaṇaṃ taṃ mahābhāgam upāgamyedam abruvan ||
tapaso 'sya sutaptasya tathā sucaritasya ca ||
phalaprāptis tava śreṣṭhā yamo 'haṃ tvām upabruve ||
yathāvad asya japyasya phalaṃ prāptas tvam uttamam ||
kālas te svargam āroḍhuṃ kālo 'haṃ tvām upāgataḥ ||
mṛtyuṃ mā viddhi dharmajña rūpiṇaṃ svayam āgatam ||
kālena coditaṃ vipra tvām ito netum adya vai ||
brāhmaṇa uvāca
svāgataṃ sūryaputrāya kālāya ca mahātmane ||
mṛtyave cātha dharmāya kiṃ kāryaṃ karavāṇi vaḥ ||
bhīṣma uvāca
arghyaṃ pādyaṃ ca dattvā sa tebhyas tatra samāgame ||
abravīt paramaprītaḥ svaśaktyā kiṃ karomi vaḥ ||
Дхарма сказал: «Дваждырождённый, посмотри на меня: я Дхарма и пришёл увидеть тебя. Услышь от меня, какой плод твоей джапы достигнут. Ты завоевал все миры, божественные и человеческие, и, миновав даже адские уделы богов, пойдёшь выше. Оставь жизненное дыхание, муни, иди в желанные миры; оставив тело, ты их обретёшь». Брахман ответил: «Довольно мне миров, Дхарма. Иди с миром. Это тело, в котором много горя и счастья, я не оставлю, владыка». Дхарма сказал: «Тело неизбежно должно быть оставлено, лучший муни. Восходи на небо, брахман, или скажи, что тебе угодно». Брахман ответил: «Я не желаю небесной жизни без тела. Иди, Дхарма: у меня нет веры в путь на небо без самого себя». Дхарма сказал: «Довольно держать ум на теле. Оставь тело и будь счастлив; иди в миры, свободные от раджаса, куда придя не скорбят». Брахман ответил: «Я радуюсь джапе, благой; вечных миров мне достаточно. Если небесный мир должен быть достигнут, то только с телом, иначе нет». Дхарма сказал: «Если ты не желаешь оставить тело, взгляни: к тебе пришли Кала, Мритью и Яма». Тогда эти трое подошли к великодушному брахману и сказали: «Твой тапас и праведная жизнь принесли высший плод. Я Яма, я сообщаю тебе это. Ты получил высший плод своей джапы; пришло время восходить на небо, и я, Кала, пришёл к тебе. А меня знай как Мритью, Смерть, лично пришедшую в образе, побуждённую временем, чтобы сегодня увести тебя отсюда». Брахман ответил: «Добро пожаловать сыну Солнца, великому Кале, Мритью и Дхарме. Что мне сделать для вас?» Почтив их аргхьей и водой для ног, он радостно спросил, что может сделать по мере своей силы».
acddfb907598 · publicado 21 jun 2026, 10:25:17 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Диалог показывает тонкое различие между освобождением от тела и привязанностью к телу. Брахман не просит чувственных наслаждений; он просто не видит смысла оставлять живую практику ради плода, даже небесного.