मनुर् उवाच
यद् इन्द्रियैस् तूपकृतान् पुरस्तात्; प्राप्तान् गुणान् संस्मरते चिराय ॥
तेष्व् इन्द्रियेषूपहतेषु पश्चात्; स बुद्धिरूपः परमः स्वभावः ॥
यथेन्द्रियार्थान् युगपत् समस्तान्; नावेक्षते कृत्स्नम् अतुल्यकालम् ॥
यथाबलं संचरते स विद्वांस्; तस्मात् स एकः परमः शरीरी ॥
रजस् तमः सत्त्वम् अथो तृतीयं; गच्छत्य् असौ ज्ञानगुणान् विरूपान् ॥
तथेन्द्रियाण्य् आविशते शरीरी; हुताशनं वायुर् इवेन्धनस्थम् ॥
न चक्षुषा पश्यति रूपम् आत्मनो; न पश्यति स्पर्शम् इन्द्रियेन्द्रियम् ॥
न श्रोत्रलिङ्गं श्रवणे निदर्शनं; तथागतं पश्यति तद् विनश्यति ॥
श्रोत्रादीनि न पश्यन्ति स्वं स्वम् आत्मानम् आत्मना ॥
सर्वज्ञः सर्वदर्शी च क्षेत्रज्ञस् तानि पश्यति ॥
manur uvāca
yad indriyais tūpakṛtān purastāt; prāptān guṇān saṃsmarate cirāya ||
teṣv indriyeṣūpahateṣu paścāt; sa buddhirūpaḥ paramaḥ svabhāvaḥ ||
yathendriyārthān yugapat samastān; nāvekṣate kṛtsnam atulyakālam ||
yathābalaṃ saṃcarate sa vidvāṃs; tasmāt sa ekaḥ paramaḥ śarīrī ||
rajas tamaḥ sattvam atho tṛtīyaṃ; gacchaty asau jñānaguṇān virūpān ||
tathendriyāṇy āviśate śarīrī; hutāśanaṃ vāyur ivendhanastham ||
na cakṣuṣā paśyati rūpam ātmano; na paśyati sparśam indriyendriyam ||
na śrotraliṅgaṃ śravaṇe nidarśanaṃ; tathāgataṃ paśyati tad vinaśyati ||
śrotrādīni na paśyanti svaṃ svam ātmānam ātmanā ||
sarvajñaḥ sarvadarśī ca kṣetrajñas tāni paśyati ||
Ману сказал: «Даже когда чувства затем повреждены, тот, кто долго помнит прежде воспринятые через них качества, есть высшая природа, проявленная как буддхи. Он не охватывает все предметы чувств сразу и целиком, потому что они приходят не одновременно; знающий движется среди них по мере их силы, и потому он один — высший носитель тела. Он проходит через раджас, тамас и саттву, принимает разные качества знания и входит в чувства, как ветер входит в огонь, пребывающий в топливе. Глазом он не видит форму атмана, не воспринимает касание как орган органа, не находит в слушании самого признака слуха: видимое является и исчезает. Слух и другие чувства не видят сами себя; знаток поля, всезнающий и всевидящий, видит их».
b1df6ed4d1e7 · publicado 21 jun 2026, 0:29:09 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Сознающий принцип не сводится к органам чувств. Чувства дают отдельные данные, но память, различение и свидетельствование указывают на присутствие кшетраджни, который видит работу самих чувств.