एवम् एष महाभागो बभूवाश्वशिरा हरिः ॥
पौराणम् एतद् आख्यातं रूपं वरदम् ऐश्वरम् ॥
यो ह्य् एतद् ब्राह्मणो नित्यं शृणुयाद् धारयेत वा ॥
न तस्याध्ययनं नाशम् उपगच्छेत् कदा चन ॥
आराध्य तपसोग्रेण देवं हयशिरोधरम् ॥
पाञ्चालेन क्रमः प्राप्तो रामेण पथि देशिते ॥
एतद् धयशिरो राजन्न् आख्यानं तव कीर्तितम् ॥
पुराणं वेदसमितं यन् मां त्वं परिपृच्छसि ॥
यां याम् इच्छेत् तनुं देवः कर्तुं कार्यविधौ क्व चित् ॥
तां तां कुर्याद् विकुर्वाणः स्वयम् आत्मानम् आत्मना ॥
एष वेदनिधिः श्रीमान् एष वै तपसो निधिः ॥
एष योगश् च सांख्यं च ब्रह्म चाग्र्यं हरिर् विभुः ॥
नारायणपरा वेदा यज्ञा नारायणात्मकाः ॥
तपो नारायणपरं नारायणपरा गतिः ॥
नारायणपरं सत्यम् ऋतं नारायणात्मकम् ॥
नारायणपरो धर्मः पुनरावृत्तिदुर्लभः ॥
प्रवृत्तिलक्षणश् चैव धर्मो नारायणात्मकः ॥
नारायणात्मको गन्धो भूमौ श्रेष्ठतमः स्मृतः ॥
अपां चैव गुणो राजन् रसो नारायणात्मकः ॥
ज्योतिषां च गुणो रूपं स्मृतं नारायणात्मकम् ॥
नारायणात्मकश् चापि स्पर्शो वायुगुणः स्मृतः ॥
नारायणात्मकश् चापि शब्द आकाशसंभवः ॥
मनश् चापि ततो भूतम् अव्यक्तगुणलक्षणम् ॥
नारायणपरः कालो ज्योतिषाम् अयनं च यत् ॥
नारायणपरा कीर्तिः श्रीश् च लक्ष्मीश् च देवताः ॥
नारायणपरं सांख्यं योगो नारायणात्मकः ॥
कारणं पुरुषो येषां प्रधानं चापि कारणम् ॥
स्वभावश् चैव कर्माणि दैवं येषां च कारणम् ॥
पञ्चकारणसंख्यातो निष्ठा सर्वत्र वै हरिः ॥
तत्त्वं जिज्ञासमानानां हेतुभिः सर्वतोमुखैः ॥
तत्त्वम् एको महायोगी हरिर् नारायणः प्रभुः ॥
सब्रह्मकानां लोकानाम् ऋषीणां च महात्मनाम् ॥
सांख्यानां योगिनां चापि यतीनाम् आत्मवेदिनाम् ॥
मनीषितं विजानाति केशवो न तु तस्य ते ॥
ये के चित् सर्वलोकेषु दैवं पित्र्यं च कुर्वते ॥
दानानि च प्रयच्छन्ति तप्यन्ति च तपो महत् ॥
सर्वेषाम् आश्रयो विष्णुर् ऐश्वरं विधिम् आस्थितः ॥
सर्वभूतकृतावासो वासुदेवेति चोच्यते ॥
अयं हि नित्यः परमो महर्षिर्; महाविभूतिर् गुणवान् निर्गुणाख्यः ॥
गुणैश् च संयोगम् उपैति शीघ्रं; कालो यथर्ताव् ऋतुसंप्रयुक्तः ॥
नैवास्य विन्दन्ति गतिं महात्मनो; न चागतिं कश् चिद् इहानुपस्यति ॥
ज्ञानात्मकाः संयमिनो महर्षयः; पश्यन्ति नित्यं पुरुषं गुणाधिकम् ॥
evam eṣa mahābhāgo babhūvāśvaśirā hariḥ ||
paurāṇam etad ākhyātaṃ rūpaṃ varadam aiśvaram ||
yo hy etad brāhmaṇo nityaṃ śṛṇuyād dhārayeta vā ||
na tasyādhyayanaṃ nāśam upagacchet kadā cana ||
ārādhya tapasogreṇa devaṃ hayaśirodharam ||
pāñcālena kramaḥ prāpto rāmeṇa pathi deśite ||
etad dhayaśiro rājann ākhyānaṃ tava kīrtitam ||
purāṇaṃ vedasamitaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
yāṃ yām icchet tanuṃ devaḥ kartuṃ kāryavidhau kva cit ||
tāṃ tāṃ kuryād vikurvāṇaḥ svayam ātmānam ātmanā ||
eṣa vedanidhiḥ śrīmān eṣa vai tapaso nidhiḥ ||
eṣa yogaś ca sāṃkhyaṃ ca brahma cāgryaṃ harir vibhuḥ ||
nārāyaṇaparā vedā yajñā nārāyaṇātmakāḥ ||
tapo nārāyaṇaparaṃ nārāyaṇaparā gatiḥ ||
nārāyaṇaparaṃ satyam ṛtaṃ nārāyaṇātmakam ||
nārāyaṇaparo dharmaḥ punarāvṛttidurlabhaḥ ||
pravṛttilakṣaṇaś caiva dharmo nārāyaṇātmakaḥ ||
nārāyaṇātmako gandho bhūmau śreṣṭhatamaḥ smṛtaḥ ||
apāṃ caiva guṇo rājan raso nārāyaṇātmakaḥ ||
jyotiṣāṃ ca guṇo rūpaṃ smṛtaṃ nārāyaṇātmakam ||
nārāyaṇātmakaś cāpi sparśo vāyuguṇaḥ smṛtaḥ ||
nārāyaṇātmakaś cāpi śabda ākāśasaṃbhavaḥ ||
manaś cāpi tato bhūtam avyaktaguṇalakṣaṇam ||
nārāyaṇaparaḥ kālo jyotiṣām ayanaṃ ca yat ||
nārāyaṇaparā kīrtiḥ śrīś ca lakṣmīś ca devatāḥ ||
nārāyaṇaparaṃ sāṃkhyaṃ yogo nārāyaṇātmakaḥ ||
kāraṇaṃ puruṣo yeṣāṃ pradhānaṃ cāpi kāraṇam ||
svabhāvaś caiva karmāṇi daivaṃ yeṣāṃ ca kāraṇam ||
pañcakāraṇasaṃkhyāto niṣṭhā sarvatra vai hariḥ ||
tattvaṃ jijñāsamānānāṃ hetubhiḥ sarvatomukhaiḥ ||
tattvam eko mahāyogī harir nārāyaṇaḥ prabhuḥ ||
sabrahmakānāṃ lokānām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām ||
sāṃkhyānāṃ yogināṃ cāpi yatīnām ātmavedinām ||
manīṣitaṃ vijānāti keśavo na tu tasya te ||
ye ke cit sarvalokeṣu daivaṃ pitryaṃ ca kurvate ||
dānāni ca prayacchanti tapyanti ca tapo mahat ||
sarveṣām āśrayo viṣṇur aiśvaraṃ vidhim āsthitaḥ ||
sarvabhūtakṛtāvāso vāsudeveti cocyate ||
ayaṃ hi nityaḥ paramo maharṣir; mahāvibhūtir guṇavān nirguṇākhyaḥ ||
guṇaiś ca saṃyogam upaiti śīghraṃ; kālo yathartāv ṛtusaṃprayuktaḥ ||
naivāsya vindanti gatiṃ mahātmano; na cāgatiṃ kaś cid ihānupasyati ||
jñānātmakāḥ saṃyamino maharṣayaḥ; paśyanti nityaṃ puruṣaṃ guṇādhikam ||
«Так великосчастный Хари стал Конеглавым. Я рассказал этот древний, владычный и дарующий блага образ. Брахман, который постоянно слушает или удерживает это повествование, никогда не потеряет плод своего изучения. Суровым тапасом почтив Бога с конской головой, Панчала получил порядок на пути, указанном Рамой. Так, о царь, тебе рассказано древнее, согласное с Ведой повествование о Хаяшире, о котором ты спрашивал. Какое бы тело Бог ни пожелал принять ради какого-либо дела, Он Сам Собой принимает именно такой образ. Он - славная сокровищница Вед, сокровищница тапаса; Он - йога, санкхья, высший Брахман, Хари Вибху. Веды имеют Нараяну своей высшей целью, жертвы имеют природу Нараяны, тапас направлен к Нараяне, и путь имеет Нараяну высшей целью. Истина имеет Нараяну высшим основанием, космический порядок имеет природу Нараяны, дхарма направлена к Нараяне и ведёт к состоянию, где возвращение трудно. Дхарма правритти также имеет природу Нараяны. Лучший запах земли, вкус воды, форма света, прикосновение ветра и звук, рождённый из пространства, имеют природу Нараяны. Ум, отмеченный качеством непроявленного, время, движение светил, слава, Шри, Лакшми, божества, санкхья и йога - всё это направлено к Нараяне или имеет Его природу. Кто ищет истину через Пурушу, прадхану, собственную природу, карму, дайву и пять причин, везде приходит к завершению в Хари. Истина - один великий Йогин, Хари Нараяна, Владыка. Кешава знает замысел миров вместе с Брахмой, великих риши, санкхьяиков, йогинов и яти, знающих Атман, но они не знают Его. Все, кто во всех мирах совершает божественные и отеческие обряды, даёт дары и совершает великий тапас, имеют своим прибежищем Вишну, принявшего владычный порядок. Он создал обитель всех существ и потому называется Васудевой. Он вечный, высший, великий риши, великое могущество; Он обладает гунами и называется безгунным, быстро соединяясь с гунами, как время соединяется с сезоном. Никто здесь не находит пути этого великого Атмана и никто не усматривает Его бездвижности; только великие обузданные риши, чья природа - знание, вечно видят Пурушу, превосходящего гуны».
60a3b8cf3446 · publicado 21 jun 2026, 9:11:23 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Итог главы формулирует центр Нараянии: все пути знания, действия, жертвы, тапаса, санкхьи и йоги имеют смысл, когда завершаются в Нараяне. Хаяшира показывает, что Господь принимает форму не по необходимости, а по милости, чтобы восстановить Веды и направить творение к дхарме.