मम त्व् अश्वा निवृत्तस्य न प्रावर्तन्त वर्त्मनि । उष्णम् अश्रु विमुञ्चन्तो रामे संप्रस्थिते वनम् ॥
उभाभ्यां राजपुत्राभ्याम् अथ कृत्वाहम् अज्ञलिम् । प्रस्थितो रथम् आस्थाय तद् दुःखम् अपि धारयन् ॥
गुहेव सार्धं तत्रैव स्थितो ऽस्मि दिवसान् बहून् । आशया यदि मां रामः पुनः शब्दापयेद् इति ॥
विषये ते महाराज रामव्यसनकर्शिताः । अपि वृक्षाः परिम्लानः सपुष्पाङ्कुरकोरकाः ॥
न च सर्पन्ति सत्त्वानि व्याला न प्रसरन्ति च । रामशोकाभिभूतं तन् निष्कूजम् अभवद् वनम् ॥
लीनपुष्करपत्राश् च नरेन्द्र कलुषोदकाः । संतप्तपद्माः पद्मिन्यो लीनमीनविहंगमाः ॥
जलजानि च पुष्पाणि माल्यानि स्थलजानि च । नाद्य भान्त्य् अल्पगन्धीनि फलानि च यथा पुरम् ॥
प्रविशन्तम् अयोध्यां मां न कश् चिद् अभिनन्दति । नरा रामम् अपश्यन्तो निःश्वसन्ति मुहुर् मुहुः ॥
हर्म्यैर् विमानैः प्रासादैर् अवेक्ष्य रथम् आगतम् । हाहाकारकृता नार्यो रामादर्शनकर्शिताः ॥
आयतैर् विमलैर् नेत्रैर् अश्रुवेगपरिप्लुतैः । अन्योन्यम् अभिवीक्षन्ते व्यक्तम् आर्ततराः स्त्रियः ॥
नामित्राणां न मित्राणाम् उदासीनजनस्य च । अहम् आर्ततया कं चिद् विशेषं नोपलक्षये ॥
अप्रहृष्टमनुष्या च दीननागतुरंगमा । आर्तस्वरपरिम्लाना विनिःश्वसितनिःस्वना ॥
निरानन्दा महाराज रामप्रव्राजनातुला । कौसल्या पुत्र हीनेव अयोध्या प्रतिभाति मा ॥
mama tv aśvā nivṛttasya na prāvartanta vartmani | uṣṇam aśru vimuñcanto rāme saṃprasthite vanam ||
ubhābhyāṃ rājaputrābhyām atha kṛtvāham ajñalim | prasthito ratham āsthāya tad duḥkham api dhārayan ||
guheva sārdhaṃ tatraiva sthito 'smi divasān bahūn | āśayā yadi māṃ rāmaḥ punaḥ śabdāpayed iti ||
viṣaye te mahārāja rāmavyasanakarśitāḥ | api vṛkṣāḥ parimlānaḥ sapuṣpāṅkurakorakāḥ ||
na ca sarpanti sattvāni vyālā na prasaranti ca | rāmaśokābhibhūtaṃ tan niṣkūjam abhavad vanam ||
līnapuṣkarapatrāś ca narendra kaluṣodakāḥ | saṃtaptapadmāḥ padminyo līnamīnavihaṃgamāḥ ||
jalajāni ca puṣpāṇi mālyāni sthalajāni ca | nādya bhānty alpagandhīni phalāni ca yathā puram ||
praviśantam ayodhyāṃ māṃ na kaś cid abhinandati | narā rāmam apaśyanto niḥśvasanti muhur muhuḥ ||
harmyair vimānaiḥ prāsādair avekṣya ratham āgatam | hāhākārakṛtā nāryo rāmādarśanakarśitāḥ ||
āyatair vimalair netrair aśruvegapariplutaiḥ | anyonyam abhivīkṣante vyaktam ārtatarāḥ striyaḥ ||
nāmitrāṇāṃ na mitrāṇām udāsīnajanasya ca | aham ārtatayā kaṃ cid viśeṣaṃ nopalakṣaye ||
aprahṛṣṭamanuṣyā ca dīnanāgaturaṃgamā | ārtasvaraparimlānā viniḥśvasitaniḥsvanā ||
nirānandā mahārāja rāmapravrājanātulā | kausalyā putra hīneva ayodhyā pratibhāti mā ||
Сумантра сказал: «Когда Рама отправился в лес, мои кони, уже повернув назад, не хотели идти по дороге и проливали горячие слёзы. Сложив ладони перед обоими царевичами, я взошёл на колесницу и отправился, неся в себе эту боль. Вместе с Гухой я оставался там много дней в надежде: вдруг Рама снова позовёт меня. В твоих владениях, о великий царь, даже деревья, истомлённые несчастьем Рамы, увяли вместе с цветами, побегами и бутонами. Существа не ползут, хищники не бродят; лес, подавленный скорбью по Раме, стал беззвучным. О владыка людей, лотосовые пруды помутнели, листья лотосов сжались, цветы увяли, рыбы и птицы укрылись. Водные и земные цветы, гирлянды и плоды сегодня уже не сияют и почти не благоухают, как прежде. Когда я въезжал в Айодхью, никто не приветствовал меня; люди, не видя Рамы, снова и снова вздыхали. Женщины, измученные тем, что не увидели Раму, из домов, башен и дворцов смотрели на прибывшую колесницу и поднимали вопль: “Увы!” Чистыми широкими глазами, залитыми потоком слёз, они смотрят друг на друга, явно становясь ещё несчастнее. От скорби я не вижу никакого различия ни среди врагов, ни среди друзей, ни среди равнодушных. Безрадостная Айодхья, потрясённая изгнанием Рамы, с невесёлыми людьми, унылыми слонами и конями, поблекшая от скорбных криков и звучащая тяжёлыми вздохами, кажется мне, о великий царь, словно Каусалья, лишённая сына».
3d3c46b1ccf7 · publicado 22 jun 2026, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Сумантра описывает не только людей, но и коней, деревья, водоёмы и весь город как участников разлуки. В его рассказе Айодхья становится единым телом, из которого ушла жизненная сила Рамы.