धूम्राक्षं प्रेक्ष्य निर्यान्तं राक्षसं भीमनिस्वनम् । विनेदुर् वानराः सर्वे प्रहृष्टा युद्धकाङ्क्षिणः ॥
तेषां तु तुमुलं युद्धं संजज्ञे हरिरक्षसाम् । अन्योन्यं पादपैर् घोरैर् निघ्नतं शूलमुद्गरैः ॥
राक्षसैर् वानरा घोरा विनिकृत्ताः समन्ततः । वानरै राक्षसाश् चापि द्रुमैर् भूमौ समीकृताः ॥
राक्षसाश् चापि संक्रुद्धा वानरान् निशितैः शरैः । विव्यधुर् घोरसंकाशैः कङ्कपत्रैर् अजिह्मगैः ॥
ते गदाभिश् च भीमाभिः पट्टसैः कूटमुद्गरैः । घोरैश् च परिघैश् चित्रैस् त्रिशूलैश् चापि संशितैः ॥
विदार्यमाणा रक्षोभिर् वानरास् ते महाबलाः । अमर्षाज् जनितोद्धर्षाश् चक्रुः कर्माण्य् अभीतवत् ॥
शरनिर्भिन्नगात्रास् ते शूलनिर्भिन्नदेहिनः । जगृहुस् ते द्रुमांस् तत्र शिलाश् च हरियूथपाः ॥
ते भीमवेगा हरयो नर्दमानास् ततस् ततः । ममन्थू राक्षसान् भीमान् नामानि च बभाषिरे ॥
तद् बभूवाद्भुतं घोरं युद्धं वानररक्षसाम् । शिलाभिर् विविधाभिश् च बहुशाखैश् च पादपैः ॥
राक्षसा मथिताः के चिद् वानरैर् जितकाशिभिः । ववर्षू रुधिरं के चिन् मुखै रुधिरभोजनाः ॥
पार्श्वेषु दारिताः के चित् के चिद् राशीकृता द्रुमैः । शिलाभिश् चूर्णिताः के चित् के चिद् दन्तैर् विदारिताः ॥
ध्वजैर् विमथितैर् भग्नैः खरैश् च विनिपातितैः । रथैर् विध्वंसितैश् चापि पतितै रजनीचरैः ॥
वानरैर् भीमविक्रान्तैर् आप्लुत्याप्लुत्य वेगितैः । राक्षसाः करजैस् तीक्ष्णैर् मुखेषु विनिकर्तिताः ॥
विवर्णवदना भूयो विप्रकीर्णशिरोरुहाः । मूढाः शोणितगन्धेन निपेतुर् धरणीतले ॥
नये तु परमक्रुद्धा राक्षसा भीमविक्रमाः । तलैर् एवाभिधावन्ति वज्रस्पर्शसमैर् हरीन् ॥
वनरैर् आपतन्तस् ते वेगिता वेगवत्तरैः । मुष्टिभिश् चरणैर् दन्तैः पादपैश् चापपोथिताः ॥
dhūmrākṣaṃ prekṣya niryāntaṃ rākṣasaṃ bhīmanisvanam | vinedur vānarāḥ sarve prahṛṣṭā yuddhakāṅkṣiṇaḥ ||
teṣāṃ tu tumulaṃ yuddhaṃ saṃjajñe harirakṣasām | anyonyaṃ pādapair ghorair nighnataṃ śūlamudgaraiḥ ||
rākṣasair vānarā ghorā vinikṛttāḥ samantataḥ | vānarai rākṣasāś cāpi drumair bhūmau samīkṛtāḥ ||
rākṣasāś cāpi saṃkruddhā vānarān niśitaiḥ śaraiḥ | vivyadhur ghorasaṃkāśaiḥ kaṅkapatrair ajihmagaiḥ ||
te gadābhiś ca bhīmābhiḥ paṭṭasaiḥ kūṭamudgaraiḥ | ghoraiś ca parighaiś citrais triśūlaiś cāpi saṃśitaiḥ ||
vidāryamāṇā rakṣobhir vānarās te mahābalāḥ | amarṣāj janitoddharṣāś cakruḥ karmāṇy abhītavat ||
śaranirbhinnagātrās te śūlanirbhinnadehinaḥ | jagṛhus te drumāṃs tatra śilāś ca hariyūthapāḥ ||
te bhīmavegā harayo nardamānās tatas tataḥ | mamanthū rākṣasān bhīmān nāmāni ca babhāṣire ||
tad babhūvādbhutaṃ ghoraṃ yuddhaṃ vānararakṣasām | śilābhir vividhābhiś ca bahuśākhaiś ca pādapaiḥ ||
rākṣasā mathitāḥ ke cid vānarair jitakāśibhiḥ | vavarṣū rudhiraṃ ke cin mukhai rudhirabhojanāḥ ||
pārśveṣu dāritāḥ ke cit ke cid rāśīkṛtā drumaiḥ | śilābhiś cūrṇitāḥ ke cit ke cid dantair vidāritāḥ ||
dhvajair vimathitair bhagnaiḥ kharaiś ca vinipātitaiḥ | rathair vidhvaṃsitaiś cāpi patitai rajanīcaraiḥ ||
vānarair bhīmavikrāntair āplutyāplutya vegitaiḥ | rākṣasāḥ karajais tīkṣṇair mukheṣu vinikartitāḥ ||
vivarṇavadanā bhūyo viprakīrṇaśiroruhāḥ | mūḍhāḥ śoṇitagandhena nipetur dharaṇītale ||
naye tu paramakruddhā rākṣasā bhīmavikramāḥ | talair evābhidhāvanti vajrasparśasamair harīn ||
vanarair āpatantas te vegitā vegavattaraiḥ | muṣṭibhiś caraṇair dantaiḥ pādapaiś cāpapothitāḥ ||
Увидев, как выступает Дхумракша, ракшас с грозным грохотом, все ванары радостно заревели, желая битвы. Между ванарами и ракшасами началось бурное сражение: одни поражали других страшными деревьями, копьями и молотами. Ракшасы со всех сторон рассекали грозных ванаров, а ванары деревьями валили ракшасов на землю. Разгневанные ракшасы пронзали ванаров острыми, страшными на вид стрелами с перьями цапли, летящими прямо; они разили их палицами, паттисами, тяжёлыми молотами, паригхами и заострёнными трезубцами. Но могучие ванары, разрываемые ракшасами, от негодования обрели отвагу и действовали бесстрашно. С телами, пробитыми стрелами и копьями, предводители ванаров хватали деревья и камни. Ревя отовсюду, стремительные ванары сокрушали страшных ракшасов и выкрикивали свои имена. Так возникло удивительное и страшное сражение ванаров с ракшасами, среди разных камней и многоветвистых деревьев. Одни ракшасы, сокрушённые сияющими победой ванарами, изрыгали кровь; другие были разодраны в боках, сложены деревьями в кучи, раздроблены камнями или разорваны зубами. На поле лежали разбитые знамёна, сломанные ослы, разрушенные колесницы и павшие ночные скитальцы. Страшно доблестные ванары, прыгая снова и снова, острыми когтями резали ракшасов по лицам; те, с побледневшими лицами и растрёпанными волосами, оглушённые запахом крови, падали на землю. Другие, крайне разгневанные ракшасы страшной доблести, нападали на ванаров одними ладонями, подобными удару молнии, но сами были сбиты ещё более стремительными ванарами кулаками, ногами, зубами и деревьями.
40d60b92c234 · publicado 22 jun 2026, 0:00:00 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Битва описана как столкновение двух миров: оружие ракшасов против стихийной силы ванаров. Раненые слуги Рамы не теряют решимости; боль становится поводом к ещё большей отваге.