Mahātapas
तत्र दाक्षायणीपुत्राः सर्वे देवाः सवासवाः । वसवोऽष्टौ च रुद्राश्च आदित्या मरुतस्तथा
साऽपि दक्षाय सुश्रोणी गौरी दत्ताथ ब्रह्मणा । दुहितृत्वे पुरा या हि रुद्रेणोढा महात्मना
सा च दाक्षायणी देवी पुनर्भूता नृपोत्तम । ततो दक्षः प्रहृष्टात्मा दौहित्रान् स्वान् स वृद्धिकृत् । दृष्ट्वा यज्ञमथारेभे प्रीणनाय प्रजापतिः
तत्र ब्रह्मसुताः सर्वे मरीच्यादय एव च । चक्रुरार्त्त्विज्यकं कर्म्म स्वे स्वे मार्गे व्यवस्थिताः
ब्रह्मा स्वयं मरीच्यस्तु बभूवाऽन्ये तथापरे । अत्रिस्तु यज्ञकर्मस्थ आग्नीध्रस्त्वङ्गिरा भवत्
होता पुलस्त्यस्त्वभवदुद्गाता पुलहोऽभवत् । क्रतौ क्रतुस्तु प्रस्तोता तदा यज्ञे महातपाः
प्रतिहर्ता प्रचेतास्तु तस्मिन् क्रतुवरे बभौ । सुब्रह्मण्यो वसिष्ठस्तु सनकाद्याः सभासदः । तत्र याज्यः स्वयं ब्रह्मा स च इज्यस्तु पूज्यते
पूज्या दक्षस्य दौहित्रा रुद्रादित्याङ्गिरादयः । प्रत्यक्षपितरस्ते हि तैः प्रीतैः प्रीयते जगत्
tatra dākṣāyaṇīputrāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ | vasavo'ṣṭau ca rudrāśca ādityā marutastathā
sā'pi dakṣāya suśroṇī gaurī dattātha brahmaṇā | duhitṛtve purā yā hi rudreṇoḍhā mahātmanā
sā ca dākṣāyaṇī devī punarbhūtā nṛpottama | tato dakṣaḥ prahṛṣṭātmā dauhitrān svān sa vṛddhikṛt | dṛṣṭvā yajñamathārebhe prīṇanāya prajāpatiḥ
tatra brahmasutāḥ sarve marīcyādaya eva ca | cakrurārttvijyakaṃ karmma sve sve mārge vyavasthitāḥ
brahmā svayaṃ marīcyastu babhūvā'nye tathāpare | atristu yajñakarmastha āgnīdhrastvaṅgirā bhavat
hotā pulastyastvabhavadudgātā pulaho'bhavat | kratau kratustu prastotā tadā yajñe mahātapāḥ
pratihartā pracetāstu tasmin kratuvare babhau | subrahmaṇyo vasiṣṭhastu sanakādyāḥ sabhāsadaḥ | tatra yājyaḥ svayaṃ brahmā sa ca ijyastu pūjyate
pūjyā dakṣasya dauhitrā rudrādityāṅgirādayaḥ | pratyakṣapitaraste hi taiḥ prītaiḥ prīyate jagat
«Там сыновья дочери Дакши — все боги с Васавою, восемь Васу, и Рудры, Адитьи и маруты. И она, прекраснобёдрая Гаури, была затем дана Брахмою Дакше в дочерство — та, которая встарь была взята Рудрою, великим духом. Она, богиня, снова стала дочерью Дакши, о лучший из царей. Затем Дакша, Праджапати, умножающий род, возрадовавшийся, увидев своих внуков по дочери, начал жертву ради их ублаготворения. Там все сыновья Брахмы, Маричи и прочие, совершали жреческое дело, каждый утверждённый на своём пути. Сам Брахма и Маричи стали одними, и иные — другими: Атри стоял в жертвенном деле, агнидхрою же стал Ангирас. Хотаром стал Пуластья, удгатаром стал Пулаха; в той жертве прастотаром был тогда Крату, великий подвижник. Пратихартаром явился в той лучшей жертве Прачетас, субрахманьей — Васиштха, а Санака и прочие сидели в собрании. Там сам Брахма — почитаемый, и он же почитается как жертвенный. Почитаемы внуки Дакши по дочери — Рудры, Адитьи, Ангирасы и прочие; они — зримые отцы, и когда они довольны, доволен мир».
f1bd3bc1129b · publicado 3 sept 2026, 21:26:23 UTC
Disponible enRUPasa de verso en verso con
Гаури, жену Рудры, отдают Дакше в дочери, пока Рудра сидит под водой. Сказано об этом ровно и без объяснений, одной строкой, и рядом добавлено, кем она была раньше: «та, которая встарь была взята Рудрою». Книга не прячет неловкости: женщину переписали в чужой род при живом муже, а мужа не спросили.
Затем идёт роспись должностей на жертве Дакши, и она подробна, как протокол: Ангирас — агнидхра, Пуластья — хотар, Пулаха — удгатар, Крату — прастотар, Прачетас — пратихартар, Васиштха — субрахманья, Санака и прочие — в собрании. Каждый на своём месте, всё исполнено правильно. Не хватает ровно одного имени, и его отсутствие в этом безупречном списке и есть завязка.
Замечательна и последняя строка: внуки Дакши названы «зримыми отцами», и от их довольства зависит довольство мира. Жертва задумана как семейное торжество — дед созвал внуков. Именно поэтому её и не считают неполной: родня в сборе, а тот, кто под водой, в родне уже не числится.