शरद्येते पुनः शुभ्रा निवसन्ति स्म देवताः । पर्जन्यश्चैव पूषा च भारद्वाजः सगौतमः
चित्रसेनश्च गन्धर्वस्तथा वसुरुचिश्च यः । विश्वाची च घृताची च ते उभे पुण्यलक्षणे
नागस्त्वैरावतश्चैव विश्रुतश्च धनञ्जयः । सेनजिच्च सुषेणश्च सेनानीर्ग्रामणीस्तथा
आपो वातश्च द्वावेतौ यातुधानौ प्रकीर्तितौ । वसन्त्येते तु वै सूर्ये इषोर्जौ कालपर्ययात्
हेमंतिकौ तु द्वौ मासौ वसन्त्येते दिवाकरे । अंशौ भगश्च द्वावेतौ कश्यपश्च क्रतुस्तथा
भुजङ्गश्च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस्तथा । आपो वातश्च द्वावेतौ यातुधानौ प्रकीर्तितौ
चित्राङ्गदश्च गन्धर्वोरुणायुश्चैव तावुभौ । सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे । .
पूषा जिष्णुर्जमदग्निर्विश्वामित्रस्तथैव च । काद्रवेयौ महानागौ कम्बलाश्वतरावुभौ
गन्धर्वो धृतराष्ट्रश्च सूर्यवार्चाश्च तावुभौ । तिलोत्तमा च रम्भा च सर्वलोके च विश्रुते
ग्रामणीः सेनजिच्चैव सत्यजिच्च महातपाः । ब्रह्मोपेतश्च वै रक्षो यज्ञो यज्ञस्तथैव च ॥ एते तपस्तपस्यै च निवसन्ति दिवाकरे
śaradyete punaḥ śubhrā nivasanti sma devatāḥ | parjanyaścaiva pūṣā ca bhāradvājaḥ sagautamaḥ
citrasenaśca gandharvastathā vasuruciśca yaḥ | viśvācī ca ghṛtācī ca te ubhe puṇyalakṣaṇe
nāgastvairāvataścaiva viśrutaśca dhanañjayaḥ | senajicca suṣeṇaśca senānīrgrāmaṇīstathā
āpo vātaśca dvāvetau yātudhānau prakīrtitau | vasantyete tu vai sūrye iṣorjau kālaparyayāt
hemaṃtikau tu dvau māsau vasantyete divākare | aṃśau bhagaśca dvāvetau kaśyapaśca kratustathā
bhujaṅgaśca mahāpadmaḥ sarpaḥ karkoṭakastathā | āpo vātaśca dvāvetau yātudhānau prakīrtitau
citrāṅgadaśca gandharvoruṇāyuścaiva tāvubhau | sahe caiva sahasye ca vasantyete divākare | .
pūṣā jiṣṇurjamadagnirviśvāmitrastathaiva ca | kādraveyau mahānāgau kambalāśvatarāvubhau
gandharvo dhṛtarāṣṭraśca sūryavārcāśca tāvubhau | tilottamā ca rambhā ca sarvaloke ca viśrute
grāmaṇīḥ senajiccaiva satyajicca mahātapāḥ | brahmopetaśca vai rakṣo yajño yajñastathaiva ca || ete tapastapasyai ca nivasanti divākare
«„А осенью снова обитают эти светлые божества: Парджанья и Пушан, Бхарадваджа с Гаутамой; гандхарв Читрасена и тот, что Васуручи; и Вишвачи, и Гхритачи — обе со святою приметою; наги Айравата и прославленный Дхананджая; Сенаджит и Сушена, старейшины войска; Апа и Вата — эти двое возглашаются ятудханами: они обитают в Солнце в иша и урджа, по обороту времени. А в два зимних месяца обитают в творящем день: Анша и Бхага — эти двое, и Кашьяпа, и Крату; змей Махападма и змей Каркотака; Апа и Вата — эти двое возглашаются ятудханами; гандхарвы Читрангада и Арунаю, оба, — в саха и сахасья обитают они в творящем день. Пушан, Джишну, Джамадагни и Вишвамитра; двое великих нагов, сыновей Кадру, — Камбала и Ашватара; гандхарв Дхритараштра и Сурьяварчас, оба; и Тилоттама, и Рамбха, прославленные во всём мире; старейшины Сенаджит и Сатьяджит, великий подвижник; и ракшас, соединённый с Брахманом, Яджня и Яджня, — эти в тапас и тапасья обитают в творящем день“».
2d822e89eefa · опубликовано 19 авг. 2026 г., 09:00:00 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Шарадйете пунах шубхра — «а осенью снова эти светлые». Осень названа порою светлых божеств. После дождей воздух и правда чист, и небо видно яснее всего. Определение времени года взято из того, каким оно бывает на вид.
Парджаньяш чаива пуша ча — «Парджанья и Пушан». В осеннюю смену поставлен Парджанья, дождевик, — на исходе дождей. Свита подобрана по погоде, как и приношения в прошлой главе. Небесная свита подобрана по временам года.
Айравато вишруташ ча дхананджаях — «Айравата и прославленный Дхананджая». Айравата известен как слон Индры, а здесь он назван нагом. Имена в этих перечнях переходят из разряда в разряд. Одно имя носят существа разных разрядов.
Вишвамитрас татхаива ча — «и Вишвамитра». Тот самый кшатрий, ставший брахманом, о котором шла речь в шестнадцатой и сороковой главах. Он занял место среди семи мудрецов на небе. Герой прежнего спора о касте помещён среди небесных мудрецов.
Тилоттама ча рамбха ча сарва-локе ча вишруте — «Тилоттама и Рамбха, прославленные во всём мире». О двух плясуньях сказано, что их знают повсюду, — единственная в перечне похвала славою. Из всей свиты славою отмечены только две апсары.
Ягьё ягьяс татхаива ча — «Яджня и Яджня». Ракшаса зовут «Жертвою». Имя для людоеда неожиданное, и книга его не оговаривает. Людоеду досталось имя обряда.