Харивамша
Притху доит Землю и распределяет её дарыHV 6.16-32
31 / 607
Харивамша · HV 6.16-32
Деванагари

ऋषिभिः श्रूयते चापि पुनर् दुग्ध्हा वसुंधरा वत्सः सोमो ऽभवत् तेषां दोग्धा चाङ्गिरसः सुतः ॥
बृहस्पतिर् महातेजाः पात्रं छन्दांसि भारत क्षीरम् आसीद् अनुपमं तपो ब्रह्म च शाश्वतम् ॥
ततः पुनर् देवगणैः पुरंदरपुरोगमैः काञ्चनं पात्रम् आदाय दुग्धेयं श्रूयते मही ॥
वत्सस् तु मघवान् आसीद् दोग्धा तु सविता विभुः क्षीरम् ऊर्जस्करं चैव येन वर्तन्ति देवताः ॥
पितृभिः श्रूयते चापि पुनर् दुग्धा वसुंधरा राजतं पात्रम् आदाय स्वधाम् अमितविक्रमैः ॥
यमो वैवस्वतस् तेषाम् आसीद् वत्सः प्रतापवान् अन्तकश् चाभवद् दोग्धा कालो लोकप्रकालनः ॥
नागैश् च श्रूयते दुग्धा वत्सं कृत्वा तु तक्षकम् अलाबुपात्रम् आदाय विषं क्षीरं नरोत्तम ॥
तेषाम् ऐरावतो दोग्धा धृतराष्ट्रः प्रतापवान् नागानां भरतश्रेष्ठ सर्पाणां च महीपते ॥
तेनैव वर्तयन्त्य् उग्रा महाकाया महाबलाः तदाहारास् तदाचारास् तद्वीर्यास् तदपाश्रयाः ॥
असुरैः श्रूयते चापि पुनर् दुग्धा वसुंधरा आयसं पात्रम् आदाय मायाः शत्रुनिबर्हणीः ॥
विरोचनस् तु प्राह्रादिर् वत्सस् तेषाम् अभूत् तदा ऋत्विग् द्विमूर्धा दैत्यानां मधुर् दोग्धा महाबलः ॥
तयैते माययाद्यापि सर्वे मायाविनो ऽसुराः वर्तयन्त्य् अमितप्रज्ञास् तद् एषाम् अमितं बलम् ॥
यक्षैश् च श्रूयते राजन् पुनर् दुग्धा वसुंधरा आमपात्रे महाराज पुरान्तर्धानम् अक्षयम् ॥
वत्सं वैश्रवणं कृत्वा यक्षैः पुण्यजनैस् तथा तेन ते वर्तयन्तीह परमर्षिर् उवाच ह ॥
राक्षसैश् च पिशाचैश् च पुनर् दुग्धा वसुंधरा शावं कपालम् आदाय प्रजा भोक्तुं नरर्षभ ॥
दोग्धा रजतनाभस् तु तेषाम् आसीत् कुरूद्वह वत्सः सुमाली कौरव्य क्षीरं रुधिरम् एव च ॥
तेन क्षीरेण रक्षांसि यक्षाश् चैवामरोपमाः वर्तयन्ति पिशाचाश् च भूतसंघास् तथैव च ॥

Транслитерация (IAST)

ṛṣibhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhhā vasuṃdharā vatsaḥ somo 'bhavat teṣāṃ dogdhā cāṅgirasaḥ sutaḥ ||
bṛhaspatir mahātejāḥ pātraṃ chandāṃsi bhārata kṣīram āsīd anupamaṃ tapo brahma ca śāśvatam ||
tataḥ punar devagaṇaiḥ puraṃdarapurogamaiḥ kāñcanaṃ pātram ādāya dugdheyaṃ śrūyate mahī ||
vatsas tu maghavān āsīd dogdhā tu savitā vibhuḥ kṣīram ūrjaskaraṃ caiva yena vartanti devatāḥ ||
pitṛbhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā rājataṃ pātram ādāya svadhām amitavikramaiḥ ||
yamo vaivasvatas teṣām āsīd vatsaḥ pratāpavān antakaś cābhavad dogdhā kālo lokaprakālanaḥ ||
nāgaiś ca śrūyate dugdhā vatsaṃ kṛtvā tu takṣakam alābupātram ādāya viṣaṃ kṣīraṃ narottama ||
teṣām airāvato dogdhā dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān nāgānāṃ bharataśreṣṭha sarpāṇāṃ ca mahīpate ||
tenaiva vartayanty ugrā mahākāyā mahābalāḥ tadāhārās tadācārās tadvīryās tadapāśrayāḥ ||
asuraiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā āyasaṃ pātram ādāya māyāḥ śatrunibarhaṇīḥ ||
virocanas tu prāhrādir vatsas teṣām abhūt tadā ṛtvig dvimūrdhā daityānāṃ madhur dogdhā mahābalaḥ ||
tayaite māyayādyāpi sarve māyāvino 'surāḥ vartayanty amitaprajñās tad eṣām amitaṃ balam ||
yakṣaiś ca śrūyate rājan punar dugdhā vasuṃdharā āmapātre mahārāja purāntardhānam akṣayam ||
vatsaṃ vaiśravaṇaṃ kṛtvā yakṣaiḥ puṇyajanais tathā tena te vartayantīha paramarṣir uvāca ha ||
rākṣasaiś ca piśācaiś ca punar dugdhā vasuṃdharā śāvaṃ kapālam ādāya prajā bhoktuṃ nararṣabha ||
dogdhā rajatanābhas tu teṣām āsīt kurūdvaha vatsaḥ sumālī kauravya kṣīraṃ rudhiram eva ca ||
tena kṣīreṇa rakṣāṃsi yakṣāś caivāmaropamāḥ vartayanti piśācāś ca bhūtasaṃghās tathaiva ca ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
ऋषिभिः श्रूयते चापिṛṣibhiḥ śrūyate cāpiи мудрецами, как слышно; также, как слышно, риши
पुनर् दुग्ध्हा वसुंधराpunar dugdhhā vasuṃdharāснова была выдоена Земля; вновь выдоили Васундхару
वत्सः सोमो ऽभवत् तेषांvatsaḥ somo 'bhavat teṣāṃих телёнком стал Сома; для них телёнок был Сома
दोग्धा चाङ्गिरसः सुतःdogdhā cāṅgirasaḥ sutaḥа доильщиком сын Ангираса; доил сын Ангираса
बृहस्पतिर् महातेजाःbṛhaspatir mahātejāḥБрихаспати великосияющий; могучесияющий Брихаспати
पात्रं छन्दांसि भारतpātraṃ chandāṃsi bhārataсосудом были размеры, о Бхарата; ведийские размеры были сосудом, Бхарата
क्षीरम् आसीद् अनुपमंkṣīram āsīd anupamaṃмолоком стало несравненное; получилось молоко без подобия
तपो ब्रह्म च शाश्वतम्tapo brahma ca śāśvatamаскеза и вечный Брахман; подвижничество и непреходящее знание
ततः पुनर् देवगणैःtataḥ punar devagaṇaiḥзатем снова сонмами богов; после этого божественные сонмы
पुरंदरपुरोगमैःpuraṃdarapurogamaiḥс Пурандарой впереди; во главе с Пурандарой
काञ्चनं पात्रम् आदायkāñcanaṃ pātram ādāyaвзяв золотой сосуд; использовав сосуд из золота
दुग्धेयं श्रूयते महीdugdheyaṃ śrūyate mahīэта земля была выдоена, слышно; как слышно, Земля была доена
वत्सस् तु मघवान् आसीद्vatsas tu maghavān āsīdтелёнком же был Магхаван; Индра стал телёнком
दोग्धा तु सविता विभुःdogdhā tu savitā vibhuḥдоильщиком же Савитар всемогущий; доил всепроникающий Савитар
क्षीरम् ऊर्जस्करं चैवkṣīram ūrjaskaraṃ caivaи молоко, дающее силу; питательное молоко
येन वर्तन्ति देवताःyena vartanti devatāḥкоторым живут божества; за счёт которого существуют боги
पितृभिः श्रूयते चापिpitṛbhiḥ śrūyate cāpiи предками, как слышно; также, как слышно, питары
पुनर् दुग्धा वसुंधराpunar dugdhā vasuṃdharāснова была выдоена Земля; вновь выдоили Васундхару
राजतं पात्रम् आदायrājataṃ pātram ādāyaвзяв серебряный сосуд; использовав сосуд из серебра
स्वधाम् अमितविक्रमैःsvadhām amitavikramaiḥсвадху неизмеримо доблестными; поминальную пищу могучими
यमो वैवस्वतस् तेषाम्yamo vaivasvatas teṣāmЯма Вайвасвата для них; их Яма, сын Вивасвата
आसीद् वत्सः प्रतापवान्āsīd vatsaḥ pratāpavānбыл могучим телёнком; стал сияющим телёнком
अन्तकश् चाभवद् दोग्धाantakaś cābhavad dogdhāи Антака стал доильщиком; смерть была доящим
कालो लोकप्रकालनःkālo lokaprakālanaḥКала, очищающий миры; Время, омывающее мир
नागैश् च श्रूयते दुग्धाnāgaiś ca śrūyate dugdhāи нагами, как слышно, была выдоена; как слышно, наги выдоили
वत्सं कृत्वा तु तक्षकम्vatsaṃ kṛtvā tu takṣakamсделав Такшаку телёнком; поставив Такшаку телёнком
अलाबुपात्रम् आदायalābupātram ādāyaвзяв тыквенный сосуд; использовав сосуд из лагенарии
विषं क्षीरं नरोत्तमviṣaṃ kṣīraṃ narottamaяд как молоко, лучший из людей; ядовитое молоко, о превосходный
तेषाम् ऐरावतो दोग्धाteṣām airāvato dogdhāих доильщиком был Айравата; Айравата был их доящим
धृतराष्ट्रः प्रतापवान्dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavānмогучий Дхритараштра; сильный Дхритараштра
नागानां भरतश्रेष्ठnāgānāṃ bharataśreṣṭhaдля нагов, лучший из Бхаратов; нагов, о превосходный Бхарата
सर्पाणां च महीपतेsarpāṇāṃ ca mahīpateи змей, владыка земли; а также змей, государь
तेनैव वर्तयन्त्य् उग्राtenaiva vartayanty ugrāименно этим живут свирепые; за счёт этого существуют грозные
महाकाया महाबलाःmahākāyā mahābalāḥогромнотелые, великосильные; великие телом и силой
तदाहारास् तदाचारास्tadāhārās tadācārāsс такой пищей, с таким поведением; их питание и обычай таковы
तद्वीर्यास् तदपाश्रयाःtadvīryās tadapāśrayāḥс той силой, с той опорой; их мощь и прибежище от этого
असुरैः श्रूयते चापिasuraiḥ śrūyate cāpiи асурами, как слышно; также, как слышно, асуры
पुनर् दुग्धा वसुंधराpunar dugdhā vasuṃdharāснова была выдоена Земля; вновь выдоили Васундхару
आयसं पात्रम् आदायāyasaṃ pātram ādāyaвзяв железный сосуд; использовав сосуд из железа
मायाः शत्रुनिबर्हणीःmāyāḥ śatrunibarhaṇīḥобманы, уничтожающие врагов; майи, сокрушающие неприятелей
विरोचनस् तु प्राह्रादिर्virocanas tu prāhrādirВирочана же, сын Прахлады; Вирочана Прахладович
वत्सस् तेषाम् अभूत् तदाvatsas teṣām abhūt tadāстал их телёнком тогда; тогда был их телёнком
ऋत्विग् द्विमूर्धा दैत्यानांṛtvig dvimūrdhā daityānāṃжрец Двимурдха дайтьев; Двуглавый жрец асуров
मधुर् दोग्धा महाबलःmadhur dogdhā mahābalaḥМадху доильщик великой силы; могучий Мадху был доящим
तयैते माययाद्यापिtayaite māyayādyāpiтой майей они и сегодня; этой майей они доныне
सर्वे मायाविनो ऽसुराःsarve māyāvino 'surāḥвсе искусные в майе асуры; все асуры владеют чарами
वर्तयन्त्य् अमितप्रज्ञास्vartayanty amitaprajñāsживут безмерно разумные; поддерживают жизнь мудрые
तद् एषाम् अमितं बलम्tad eṣām amitaṃ balamэто их неизмеримая сила; отсюда их безмерная мощь
यक्षैश् च श्रूयते राजन्yakṣaiś ca śrūyate rājanи якшами, как слышно, царь; как слышно, якши, о царь
पुनर् दुग्धा वसुंधराpunar dugdhā vasuṃdharāснова была выдоена Земля; вновь выдоили Васундхару
आमपात्रे महाराजāmapātre mahārājaв необожжённом сосуде, великий царь; в сыром глиняном сосуде
पुरान्तर्धानम् अक्षयम्purāntardhānam akṣayamдревнее неистощимое исчезновение; нетленную способность скрываться
वत्सं वैश्रवणं कृत्वाvatsaṃ vaiśravaṇaṃ kṛtvāсделав Вайшравану телёнком; поставив Куберу телёнком
यक्षैः पुण्यजनैस् तथाyakṣaiḥ puṇyajanais tathāякшами и пуньяджанами также; якшами, а также благими народами
तेन ते वर्तयन्तीहtena te vartayantīhaэтим они здесь живут; за счёт этого они существуют
परमर्षिर् उवाच हparamarṣir uvāca haвысший риши сказал; великий мудрец произнёс
राक्षसैश् च पिशाचैश् चrākṣasaiś ca piśācaiś caи ракшасами, и пишачами; ракшасы и пишачи
पुनर् दुग्धा वसुंधराpunar dugdhā vasuṃdharāснова была выдоена Земля; вновь выдоили Васундхару
शावं कपालम् आदायśāvaṃ kapālam ādāyaвзяв череп трупа; использовав мёртвый череп
प्रजा भोक्तुं नरर्षभprajā bhoktuṃ nararṣabhaчтобы пожирать существ, бык среди людей; для поедания созданий
दोग्धा रजतनाभस् तुdogdhā rajatanābhas tuдоильщиком же Раджатанабха; Раджатанабха был доящим
तेषाम् आसीत् कुरूद्वहteṣām āsīt kurūdvahaдля них был, продолжатель Куру; стал для них, о потомок Куру
वत्सः सुमाली कौरव्यvatsaḥ sumālī kauravyaтелёнком был Сумали, Каурава; Сумали стал телёнком
क्षीरं रुधिरम् एव चkṣīraṃ rudhiram eva caа молоком именно кровь; молоко было кровью
तेन क्षीरेण रक्षांसिtena kṣīreṇa rakṣāṃsiэтим молоком ракшасы; этим молоком демоны-ракшасы
यक्षाश् चैवामरोपमाःyakṣāś caivāmaropamāḥи якши, подобные бессмертным; а также якши, подобные богам
वर्तयन्ति पिशाचाश् चvartayanti piśācāś caи пишачи живут; пишачи поддерживают себя
भूतसंघास् तथैव चbhūtasaṃghās tathaiva caи сонмы бхутов также; так же группы духов
Литературный перевод

«Как слышно, риши снова выдоили Землю: их телёнком стал Сома, доильщиком — сын Ангираса, великосияющий Брихаспати, а сосудом, о Бхарата, стали ведийские размеры. Их несравненным молоком были аскеза и вечное знание Брахмана. Затем сонмы богов во главе с Пурандарой взяли золотой сосуд и, как повествуется, выдоили эту Землю. Магхаван стал их телёнком, всепроникающий Савитар — доильщиком, а молоком была питающая сила, за счёт которой живут божества. Как слышно, предки тоже снова выдоили Васундхару: могучие питары взяли серебряный сосуд и получили свадху; их телёнком был сияющий Яма Вайвасвата, а доильщиком — Антака, Кала, очищающий миры. О лучший из людей, наги, поставив Такшаку телёнком и взяв тыквенный сосуд, выдоили яд как молоко; их доильщиком был Айравата, могучий Дхритараштра, для нагов и змей, о лучший Бхарата. Этим и живут грозные, огромнотелые и великосильные существа: такова их пища, таков их обычай, такова их мощь и опора. Асуры, как слышно, снова выдоили Землю: взяв железный сосуд, они получили майи, сокрушающие врагов. Вирочана, сын Прахлады, был тогда их телёнком; жрецом дайтьев был Двимурдха, а могучий Мадху стал доильщиком. Этой майей все асуры владеют чарами и доныне; так живут они, безмерно разумные, и в этом их безмерная сила. О царь, якши и благие народы, поставив Вайшравану телёнком, снова выдоили Васундхару в необожжённый сосуд и получили древнюю, неистощимую способность скрываться; этим они живут здесь, сказал великий риши. О бык среди людей, ракшасы и пишачи снова выдоили Землю: взяв череп мертвеца ради пожирания существ, они поставили телёнком Сумали, о Каурава; Раджатанабха был их доильщиком, а молоком стала сама кровь. Этим молоком поддерживают себя ракшасы, якши, подобные бессмертным, пишачи и сонмы бхутов».

Версия

c5cf712b436d · опубликовано 22 июн. 2026 г., 03:30:32 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами