ततः सैन्येन महता जरासंधो ऽभिसंवृतः रामकृष्णाग्रगान् भोजान् आससाद महाबलः ॥
ततः प्रक्षुभितस्येव सागरस्य महास्वनः प्रादुर् बभूव तुमुलः सेनयोर् उभयोस् तयोः ॥
वेणुभेरीमृदङ्गानां शङ्खानां च सहस्रशः उभयोः सेनयो राजन् प्रादुर् आसीन् महास्वनः ॥
क्ष्वेडितास्फोटितोत्क्रुष्टैस् तुमुलः सर्वतो ऽभवत् उत्पपात रजश् चापि खुरनेमिसमुद्धतम् ॥
समुद्यतमहाशस्त्राः प्रगृहीतशरासनाः अन्योन्यम् अभिगर्जन्तः शूरास् तत्रावतस्थिरे ॥
रथिनः सादिनश् चैव पत्तयश् च सहस्रशः गजाश् चातिबलास् तत्र संनिपेतुर् अभीतवत् ॥
स संप्रहारस् तुमुलस् त्यक्त्वा प्राणान् अवर्तत वृष्णीभिः सह योधानां जरासंधस्य दारुणः ॥
ततः शिनिर् अनाधृष्टिर् बभ्रुर् विपृथुर् आहुकः बलदेवं पुरस्कृत्य सैन्यस्यार्धेन दंशिताः ॥
दक्षिणं पक्षम् आसेदुः शत्रुसैन्यस्य भारत पालितं चेदिराजेन जरासंधेन चाभिभो ॥
उदीच्यैश् च महावीर्यैः शल्यसाल्वादिभिर् नृपैः सृजन्तः शरवर्षाणि समभित्यक्तजीविताः ॥
आगावहः पृथुः कह्वः शतद्युम्नो विदूरथः हृषीकेशं पुरस्कृत्य सैन्यस्यार्धेन दंशिताः ॥
भीष्मकेणाभिगुप्तस्य रुक्मिणा च महात्मना प्राच्यैश् च दाक्षिणात्यैश् च गुप्तवीर्यबलान्वितैः ॥
तेषां युद्धं समभवत् समभित्यक्तजीवितम् शक्त्यृष्टिप्रासबाणौघान् सृजतां तुमुलं महत् ॥
सात्यकिश् चित्रकः श्यामो युयुधानश् च वीर्यवान् राजाधिदेवो मृदुरः श्वफल्कश् च महाबलः ॥
सत्राजिच् च प्रसेनश् च बलेन महता वृताः व्यूहस्य पक्षं ते सव्यं प्रतीयुर् द्विषतां मृधे ॥
व्यूहस्यार्धं समासेदुर् मृदुरेणाभिरक्षितम् राजभिश् चापि बहुभिर् वेणुदारिमुखैः सह ॥
tataḥ sainyena mahatā jarāsaṃdho 'bhisaṃvṛtaḥ rāmakṛṣṇāgragān bhojān āsasāda mahābalaḥ ||
tataḥ prakṣubhitasyeva sāgarasya mahāsvanaḥ prādur babhūva tumulaḥ senayor ubhayos tayoḥ ||
veṇubherīmṛdaṅgānāṃ śaṅkhānāṃ ca sahasraśaḥ ubhayoḥ senayo rājan prādur āsīn mahāsvanaḥ ||
kṣveḍitāsphoṭitotkruṣṭais tumulaḥ sarvato 'bhavat utpapāta rajaś cāpi khuranemisamuddhatam ||
samudyatamahāśastrāḥ pragṛhītaśarāsanāḥ anyonyam abhigarjantaḥ śūrās tatrāvatasthire ||
rathinaḥ sādinaś caiva pattayaś ca sahasraśaḥ gajāś cātibalās tatra saṃnipetur abhītavat ||
sa saṃprahāras tumulas tyaktvā prāṇān avartata vṛṣṇībhiḥ saha yodhānāṃ jarāsaṃdhasya dāruṇaḥ ||
tataḥ śinir anādhṛṣṭir babhrur vipṛthur āhukaḥ baladevaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ ||
dakṣiṇaṃ pakṣam āseduḥ śatrusainyasya bhārata pālitaṃ cedirājena jarāsaṃdhena cābhibho ||
udīcyaiś ca mahāvīryaiḥ śalyasālvādibhir nṛpaiḥ sṛjantaḥ śaravarṣāṇi samabhityaktajīvitāḥ ||
āgāvahaḥ pṛthuḥ kahvaḥ śatadyumno vidūrathaḥ hṛṣīkeśaṃ puraskṛtya sainyasyārdhena daṃśitāḥ ||
bhīṣmakeṇābhiguptasya rukmiṇā ca mahātmanā prācyaiś ca dākṣiṇātyaiś ca guptavīryabalānvitaiḥ ||
teṣāṃ yuddhaṃ samabhavat samabhityaktajīvitam śaktyṛṣṭiprāsabāṇaughān sṛjatāṃ tumulaṃ mahat ||
sātyakiś citrakaḥ śyāmo yuyudhānaś ca vīryavān rājādhidevo mṛduraḥ śvaphalkaś ca mahābalaḥ ||
satrājic ca prasenaś ca balena mahatā vṛtāḥ vyūhasya pakṣaṃ te savyaṃ pratīyur dviṣatāṃ mṛdhe ||
vyūhasyārdhaṃ samāsedur mṛdureṇābhirakṣitam rājabhiś cāpi bahubhir veṇudārimukhaiḥ saha ||
Затем великосильный Джарасандха, окружённый огромным войском, достиг Бходжей, шедших во главе с Рамой и Кришной. Поднялся оглушительный гул двух армий, словно рёв взволнованного океана. Тысячами зазвучали флейты, бхери, мриданги и раковины; со всех сторон шумели крики, хлопки и возгласы, а пыль, поднятая копытами и ободами колёс, взлетела в воздух. Герои с поднятым великим оружием и крепко взятыми луками стояли, рыча друг на друга. Колесничие, всадники, тысячи пехотинцев и могучие слоны сошлись там без страха. Страшная бурная схватка воинов Джарасандхи с Вришни шла так, будто все уже отдали свои жизни. Затем Шини, Анадхришти, Бабхру, Випритху и Ахука, поставив впереди Баладеву, с половиной войска заняли правое крыло вражеской армии, которое охраняли царь Чеди, Джарасандха и северные цари во главе с Шальей и Шальвой, выпускавшие дожди стрел и готовые умереть. Агаваха, Притху, Кахва, Шатадьюмна и Видурадха, поставив впереди Хришикешу, с другой половиной войска выступили против части, защищённой Бхишмакой, великодушным Рукми, восточными и южными царями, наделёнными силой и доблестью. Между ними началась огромная бурная битва, в которой все были готовы расстаться с жизнью и выпускали потоки шакти, ришти, копий и стрел. Сатьяки, Читрака, Шьяма, доблестный Ююдхана, Раджадхидева, Мридура, великосильный Швапхалка, Сатраджит и Прасена, окружённые большим войском, заняли левое крыло строя против врагов; другая часть построения, защищённая Мридурой и многими царями во главе с Венудари, тоже вступила в бой.
0a7656ac1226 · опубликовано 22 июн. 2026 г., 04:22:32 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Глава заканчивается не развязкой, а полным разворотом битвы. Ядавы малы числом, но их строй держится вокруг Баларамы и Хришикеши; против них стоит вся собранная земная мощь.