Махабхарата
Убийство Дандадхары и Данды8.13.5-15
8711 / 15823
Махабхарата · 8.13.5-15
Деванагари

स मागधानां प्रवरो ऽङ्कुशग्रहो; ग्रहेष्व् असह्यो विकचो यथा ग्रहः ॥
सपत्नसेनां प्रममाथ दारुणो; महीं समग्रां विकचो यथा ग्रहः ॥
सुकल्पितं दानवनागसंनिभं; महाभ्रसंह्रादम् अमित्रमर्दनम् ॥
रथाश्वमातङ्गगणान् सहस्रशः; समास्थितो हन्ति शरैर् द्विपान् अपि ॥
रथान् अधिष्ठाय सवाजिसारथीन्; रथांश् च पद्भिस् त्वरितो व्यपोथयत् ॥
द्विपांश् च पद्भ्यां चरणैः करेण च; द्विपास्थितो हन्ति स कालचक्रवत् ॥
नरांश् च कार्ष्णायसवर्मभूषणान्; निपात्य साश्वान् अपि पत्तिभिः सह ॥
व्यपोथयद् दन्तिवरेण शुष्मिणा; सशब्दवत् स्थूलनडान् यथा तथा ॥
अथार्जुनो ज्यातलनेमिनिस्वने; मृदङ्गभेरीबहुशङ्खनादिते ॥
नराश्वमातङ्गसहस्रनादितै; रथोत्तमेनाभ्यपतद् द्विपोत्तमम् ॥
ततो ऽर्जुनं द्वादशभिः शरोत्तमैर्; जनार्दनं षोडशभिः समार्दयत् ॥
स दण्डधारस् तुरगांस् त्रिभिस् त्रिभिस्; ततो ननाद प्रजहास चासकृत् ॥
ततो ऽस्य पार्थः सगुणेषुकार्मुकं; चकर्त भल्लैर् ध्वजम् अप्य् अलंकृतम् ॥
पुनर् नियन्तॄन् सह पादगोप्तृभिस्; ततस् तु चुक्रोध गिरिव्रजेश्वरः ॥
ततो ऽर्जुनं भिन्नकटेन दन्तिना; घनाघनेनानिलतुल्यरंहसा ॥
अतीव चुक्षोभयिषुर् जनार्दनं; धनंजयं चाभिजघान तोमरैः ॥
अथास्य बाहू द्विपहस्तसंनिभौ; शिरश् च पूर्णेन्दुनिभाननं त्रिभिः ॥
क्षुरैः प्रचिच्छेद सहैव पाण्डवस्; ततो द्विपं बाणशतैः समार्दयत् ॥
स पार्थबाणैस् तपनीयभूषणैः; समारुचत् काञ्चनवर्मभृद् द्विपः ॥
तथा चकाशे निशि पर्वतो यथा; दवाग्निना प्रज्वलितौषधिद्रुमः ॥
स वेदनार्तो ऽम्बुदनिस्वनो नदंश्; चलन् भ्रमन् प्रस्खलितो ऽऽतुरो द्रवन् ॥
पपात रुग्णः सनियन्तृकस् तथा; यथा गिरिर् वज्रनिपातचूर्णितः ॥

Транслитерация (IAST)

sa māgadhānāṃ pravaro 'ṅkuśagraho; graheṣv asahyo vikaco yathā grahaḥ ||
sapatnasenāṃ pramamātha dāruṇo; mahīṃ samagrāṃ vikaco yathā grahaḥ ||
sukalpitaṃ dānavanāgasaṃnibhaṃ; mahābhrasaṃhrādam amitramardanam ||
rathāśvamātaṅgagaṇān sahasraśaḥ; samāsthito hanti śarair dvipān api ||
rathān adhiṣṭhāya savājisārathīn; rathāṃś ca padbhis tvarito vyapothayat ||
dvipāṃś ca padbhyāṃ caraṇaiḥ kareṇa ca; dvipāsthito hanti sa kālacakravat ||
narāṃś ca kārṣṇāyasavarmabhūṣaṇān; nipātya sāśvān api pattibhiḥ saha ||
vyapothayad dantivareṇa śuṣmiṇā; saśabdavat sthūlanaḍān yathā tathā ||
athārjuno jyātalaneminisvane; mṛdaṅgabherībahuśaṅkhanādite ||
narāśvamātaṅgasahasranāditai; rathottamenābhyapatad dvipottamam ||
tato 'rjunaṃ dvādaśabhiḥ śarottamair; janārdanaṃ ṣoḍaśabhiḥ samārdayat ||
sa daṇḍadhāras turagāṃs tribhis tribhis; tato nanāda prajahāsa cāsakṛt ||
tato 'sya pārthaḥ saguṇeṣukārmukaṃ; cakarta bhallair dhvajam apy alaṃkṛtam ||
punar niyantṝn saha pādagoptṛbhis; tatas tu cukrodha girivrajeśvaraḥ ||
tato 'rjunaṃ bhinnakaṭena dantinā; ghanāghanenānilatulyaraṃhasā ||
atīva cukṣobhayiṣur janārdanaṃ; dhanaṃjayaṃ cābhijaghāna tomaraiḥ ||
athāsya bāhū dvipahastasaṃnibhau; śiraś ca pūrṇendunibhānanaṃ tribhiḥ ||
kṣuraiḥ praciccheda sahaiva pāṇḍavas; tato dvipaṃ bāṇaśataiḥ samārdayat ||
sa pārthabāṇais tapanīyabhūṣaṇaiḥ; samārucat kāñcanavarmabhṛd dvipaḥ ||
tathā cakāśe niśi parvato yathā; davāgninā prajvalitauṣadhidrumaḥ ||
sa vedanārto 'mbudanisvano nadaṃś; calan bhraman praskhalito ''turo dravan ||
papāta rugṇaḥ saniyantṛkas tathā; yathā girir vajranipātacūrṇitaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
स मागधानाम् प्रवरःsa māgadhānām pravaraḥон лучший из магадхцев; тот вождь Магадхи
अङ्कुशग्रहःaṅkuśagrahaḥдержащий стрекало; погонщик со стрекалом
ग्रहेषु असह्यः विकचःgraheṣu asahyaḥ vikacaḥсреди планет неодолимый Викaча; как грозная планета
यथा ग्रहःyathā grahaḥсловно планета; как небесное тело
सपत्नसेनाम् प्रममाथsapatnasenām pramamāthaвражеское войско сокрушал; ломал войско соперников
दारुणःdāruṇaḥужасный; страшный
महीम् समग्राम् विकचःmahīm samagrām vikacaḥземлю всю Викaча; всю землю
यथा ग्रहःyathā grahaḥсловно планета; как губительное светило
सुकल्पितम् दानवनागसंनिभम्sukalpitam dānavanāgasaṃnibhamхорошо снаряжённого, подобного демоническому слону; слона, подобного асурскому
महाभ्रसंह्रादम् अमित्रमर्दनम्mahābhrasaṃhrādam amitramardanamгремящего как туча, сокрушителя врагов; грозного губителя неприятелей
रथाश्वमातङ्गगणान् सहस्रशःrathāśvamātaṅgagaṇān sahasraśaḥколесницы, кони, слоны тысячами; тысячи ратх, коней, слонов
समास्थितः हन्ति शरैःsamāsthitaḥ hanti śaraiḥвосседая, поражает стрелами; сверху бьёт стрелами
द्विपान् अपिdvipān apiдаже слонов; даже боевых слонов
रथान् अधिष्ठाय सवाजिसारथीन्rathān adhiṣṭhāya savājisārathīnколесницы с конями и возницами заняв; стоя над ратхами
रथान् च पद्भिःrathān ca padbhiḥи колесницы ногами; ратхи ногами
त्वरितः व्यपोथयत्tvaritaḥ vyapothayatстремительный разбивал; быстро сокрушал
द्विपान् च पद्भ्याम्dvipān ca padbhyāmи слонов двумя ногами; слонов ногами
चरणैः करेण चcaraṇaiḥ kareṇa caступнями и хоботом; ногами и хоботом
द्विपास्थितः हन्ति सःdvipāsthitaḥ hanti saḥна слоне сидящий он поражает; сидя на слоне, бил
कालचक्रवत्kālacakravatкак колесо времени; словно колесо Калы
नरान् च कार्ष्णायसवर्मभूषणान्narān ca kārṣṇāyasavarmabhūṣaṇānи людей, украшенных железными доспехами; воинов в железной броне
निपात्य साश्वान् अपिnipātya sāśvān apiповергнув даже с конями; сбрасывая вместе с конями
पत्तिभिः सहpattibhiḥ sahaвместе с пехотинцами; с пехотой
व्यपोथयत् दन्तिवरेण शुष्मिणाvyapothayat dantivareṇa śuṣmiṇāразбивал мощным лучшим слоном; сокрушал сильным слоном
सशब्दवत् स्थूलनडान्saśabdavat sthūlanaḍānшумные толстые тростники; гремящие стебли
यथा तथाyathā tathāточно так; подобным образом
अथ अर्जुनः ज्यातलनेमिनिस्वनेatha arjunaḥ jyātalaneminisvaneзатем Арджуна при звуке тетивы и ободов; с грохотом колесницы
मृदङ्गभेरीबहुशङ्खनादितेmṛdaṅgabherībahuśaṅkhanāditeпри звуках мриданг, барабанов, раковин; с барабанами и раковинами
नराश्वमातङ्गसहस्रनादितैःnarāśvamātaṅgasahasranāditaiḥтысячами людей, коней, слонов звучащей; шумящей тысячами существ
रथोत्तमेन अभ्यपतत् द्विपोत्तमम्rathottamena abhyapatat dvipottamamна лучшей колеснице напал на лучшего слона; ринулся на слона
ततः अर्जुनम् द्वादशभिः शरोत्तमैःtataḥ arjunam dvādaśabhiḥ śarottamaiḥзатем Арджуну двенадцатью лучшими стрелами; Арджуну двенадцатью стрелами
जनार्दनम् षोडशभिः समार्दयत्janārdanam ṣoḍaśabhiḥ samārdayatДжанардану шестнадцатью поразил; Кришну шестнадцатью
स दण्डधारः तुरगान् त्रिभिः त्रिभिःsa daṇḍadhāraḥ turagān tribhiḥ tribhiḥтот Дандадхара коней по три; коней поразил по трижды
ततः ननाद प्रजहास च असकृत्tataḥ nanāda prajahāsa ca asakṛtзатем заревел и смеялся неоднократно; много раз кричал и смеялся
ततः अस्य पार्थःtataḥ asya pārthaḥзатем его Партха; потом Арджуна
सगुणेषुकार्मुकम्saguṇeṣukārmukamлук с тетивой и стрелой; готовый лук
चकर्त भल्लैःcakarta bhallaiḥрассек бхаллами; разрубил стрелами
ध्वजम् अपि अलंकृतम्dhvajam api alaṃkṛtamи украшенное знамя; и украшенный флаг
पुनः नियन्तॄन्punaḥ niyantṝnзатем погонщиков; потом управляющих
सह पादगोप्तृभिःsaha pādagoptṛbhiḥвместе с пешими защитниками; с охраной у ног
ततः तु चुक्रोधtataḥ tu cukrodhaтогда же разгневался; после этого разгневался
गिरिव्रजेश्वरःgirivrajeśvaraḥвладыка Гиривраджи; царь Магадхи
ततः अर्जुनम् भिन्नकटेन दन्तिनाtataḥ arjunam bhinnakaṭena dantināзатем Арджуну слоном с текущими висками; на слоне в маде
घनाघनेन अनिलतुल्यरंहसाghanāghanena anilatulyaraṃhasāгромадным, равным ветру скоростью; быстрым как ветер
अतीव चुक्षोभयिषुः जनार्दनम्atīva cukṣobhayiṣuḥ janārdanamочень желая поколебать Джанардану; стремясь смутить Кришну
धनंजयम् च अभिजघान तोमरैःdhanaṃjayam ca abhijaghāna tomaraiḥи Дхананджаю ударил томарами; поразил Арджуну дротиками
अथ अस्य बाहूatha asya bāhūзатем его руки; потом его руки
द्विपहस्तसंनिभौdvipahastasaṃnibhauподобные хоботам слона; как слоновьи хоботы
शिरः च पूर्णेन्दुनिभाननम्śiraḥ ca pūrṇendunibhānanamи голову с лицом полной луны; луноликое лицо
त्रिभिः क्षुरैः प्रचिच्छेदtribhiḥ kṣuraiḥ pracicchedaтремя кшурами отсёк; тремя стрелами срезал
सह एव पाण्डवःsaha eva pāṇḍavaḥсразу же Пандава; Пандава одновременно
ततः द्विपम् बाणशतैःtataḥ dvipam bāṇaśataiḥзатем слона сотнями стрел; потом слона стрелами
समार्दयत्samārdayatизмучил; изранил
स पार्थबाणैःsa pārthabāṇaiḥон стрелами Партхи; тот слон стрелами
तपनीयभूषणैःtapanīyabhūṣaṇaiḥс золотыми украшениями; золотистыми
समारुचत् काञ्चनवर्मभृत् द्विपःsamārucat kāñcanavarmabhṛt dvipaḥзасиял слон в золотой броне; заискрился в броне
तथा चकाशे निशि पर्वतः यथाtathā cakāśe niśi parvataḥ yathāтак сиял, как ночью гора; словно ночная гора
दवाग्निना प्रज्वलितौषधिद्रुमःdavāgninā prajvalitauṣadhidrumaḥлесным огнём с горящими травами и деревьями; охваченная пожаром
स वेदनार्तः अम्बुदनिस्वनःsa vedanārtaḥ ambudanisvanaḥон болью мучимый, тучеголосый; страдая, ревущий как туча
नदन् चलन् भ्रमन्nadan calan bhramanревя, шатаясь, кружась; крича и вертясь
प्रस्खलितः आतुरः द्रवन्praskhalitaḥ āturaḥ dravanспотыкаясь, измученный, бегущий; падая и метаясь
पपात रुग्णः सनियन्तृकः तथाpapāta rugṇaḥ saniyantṛkaḥ tathāупал разбитый с погонщиком так; рухнул с погонщиком
यथा गिरिः वज्रनिपातचूर्णितःyathā giriḥ vajranipātacūrṇitaḥкак гора, раздробленная ударом ваджры; словно разбитая гора
Литературный перевод

Лучший из магадхцев, держа стрекало, был неодолим среди погонщиков, как грозная планета среди планет. Ужасный, он сокрушал вражеское войско, как губительное светило всю землю. Восседая на хорошо снаряжённом слоне, подобном демоническому, гремящем как большая туча и сокрушающем врагов, он тысячами поражал стрелами колесницы, коней, слонов и даже других слонов. Стремительный, сидя на слоне, он ногами, ступнями и хоботом разбивал колесницы с конями и возницами, поражал слонов, как колесо времени. Он повергал людей в железных доспехах вместе с конями и пехотой и мощным лучшим слоном давил их, как толстые шумящие тростники. Тогда Арджуна на лучшей колеснице, гремящей тетивой, ободами, мридангами, барабанами, раковинами и тысячами людей, коней и слонов, бросился на лучшего слона. Дандадхара поразил Арджуну двенадцатью лучшими стрелами, Джанардану шестнадцатью, а коней по три раза, после чего многократно ревел и смеялся. Партха бхаллами рассёк его готовый лук и украшенное знамя, затем поразил погонщиков и пеших защитников; тогда владыка Гиривраджи разгневался. На громадном слоне с текущими висками, быстром как ветер, он, желая поколебать Джанардану, ударил Дхананджаю томарами. Пандава сразу тремя кшурами отсёк его руки, подобные слоновьим хоботам, и голову с лунным лицом, а затем сотнями стрел изранил слона. Слон в золотой броне, покрытый золотистыми стрелами Партхи, сиял, как ночная гора, охваченная лесным пожаром. Мучимый болью, ревущий как туча, шатаясь, кружась, спотыкаясь и метаясь, он рухнул вместе с погонщиком, словно гора, раздробленная ударом ваджры».

Версия

fef2c87cceb7 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 08:45:27 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами