Махабхарата
Бхима исполняет обет над Духшасаной8.61.1-10
8978 / 15823
Махабхарата · 8.61.1-10
Деванагари

संजय उवाच
तत्राकरोद् दुष्करं राजपुत्रो; दुःशासनस् तुमुले युध्यमानः ॥
चिच्छेद भीमस्य धनुः क्षुरेण; षड्भिः शरैः सारथिम् अप्य् अविध्यत् ॥
ततो ऽभिनद् बहुभिः क्षिप्रम् एव; वरेषुभिर् भीमसेनं महात्मा ॥
स विक्षरन् नाग इव प्रभिन्नो; गदाम् अस्मै तुमुले प्राहिणोद् वै ॥
तयाहरद् दश धन्वन्तराणि; दुःशासनं भीमसेनः प्रसह्य ॥
तया हतः पतितो वेपमानो; दुःशासनो गदया वेगवत्या ॥
हयाः ससूताश् च हता नरेन्द्र; चूर्णीकृतश् चास्य रथः पतन्त्या ॥
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्; विचेष्टमानो भृशवेदनार्तः ॥
ततः स्मृत्वा भीमसेनस् तरस्वी; सापत्नकं यत् प्रयुक्तं सुतैस् ते ॥
रथाद् अवप्लुत्य गतः स भूमौ; यत्नेन तस्मिन् प्रणिधाय चक्षुः ॥
असिं समुद्धृत्य शितं सुधारं; कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानम् ॥
उत्कृत्य वक्षः पतितस्य भूमाव्; अथापिबच् छोणितम् अस्य कोष्णम् ॥
आस्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः; क्रुद्धो ऽतिवेलं प्रजगाद वाक्यम् ॥
स्तन्यस्य मातुर् मधुसर्पिषो वा; माध्वीकपानस्य च सत्कृतस्य ॥
दिव्यस्य वा तोयरसस्य पानात्; पयोदधिभ्यां मथिताच् च मुख्यात् ॥
सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसो ऽयं; मतो ममाद्याहितलोहितस्य ॥
एवं ब्रुवाणं पुनर् आद्रवन्तम्; आस्वाद्य वल्गन्तम् अतिप्रहृष्टम् ॥
ये भीमसेनं ददृशुस् तदानीं; भयेन ते ऽपि व्यथिता निपेतुः ॥
ये चापि तत्रापतिता मनुष्यास्; तेषां करेभ्यः पतितं च शस्त्रम् ॥
भयाच् च संचुक्रुशुर् उच्चकैस् ते; निमीलिताक्षा ददृशुश् च तन् न ॥
ये तत्र भीमं ददृशुः समन्ताद्; दौःशासनं तद्रुधिरं पिबन्तम् ॥
सर्वे पलायन्त भयाभिपन्ना; नायं मनुष्य इति भाषमाणाः ॥

Транслитерация (IAST)

saṃjaya uvāca
tatrākarod duṣkaraṃ rājaputro; duḥśāsanas tumule yudhyamānaḥ ||
ciccheda bhīmasya dhanuḥ kṣureṇa; ṣaḍbhiḥ śaraiḥ sārathim apy avidhyat ||
tato 'bhinad bahubhiḥ kṣipram eva; vareṣubhir bhīmasenaṃ mahātmā ||
sa vikṣaran nāga iva prabhinno; gadām asmai tumule prāhiṇod vai ||
tayāharad daśa dhanvantarāṇi; duḥśāsanaṃ bhīmasenaḥ prasahya ||
tayā hataḥ patito vepamāno; duḥśāsano gadayā vegavatyā ||
hayāḥ sasūtāś ca hatā narendra; cūrṇīkṛtaś cāsya rathaḥ patantyā ||
vidhvastavarmābharaṇāmbarasrag; viceṣṭamāno bhṛśavedanārtaḥ ||
tataḥ smṛtvā bhīmasenas tarasvī; sāpatnakaṃ yat prayuktaṃ sutais te ||
rathād avaplutya gataḥ sa bhūmau; yatnena tasmin praṇidhāya cakṣuḥ ||
asiṃ samuddhṛtya śitaṃ sudhāraṃ; kaṇṭhe samākramya ca vepamānam ||
utkṛtya vakṣaḥ patitasya bhūmāv; athāpibac choṇitam asya koṣṇam ||
āsvādya cāsvādya ca vīkṣamāṇaḥ; kruddho 'tivelaṃ prajagāda vākyam ||
stanyasya mātur madhusarpiṣo vā; mādhvīkapānasya ca satkṛtasya ||
divyasya vā toyarasasya pānāt; payodadhibhyāṃ mathitāc ca mukhyāt ||
sarvebhya evābhyadhiko raso 'yaṃ; mato mamādyāhitalohitasya ||
evaṃ bruvāṇaṃ punar ādravantam; āsvādya valgantam atiprahṛṣṭam ||
ye bhīmasenaṃ dadṛśus tadānīṃ; bhayena te 'pi vyathitā nipetuḥ ||
ye cāpi tatrāpatitā manuṣyās; teṣāṃ karebhyaḥ patitaṃ ca śastram ||
bhayāc ca saṃcukruśur uccakais te; nimīlitākṣā dadṛśuś ca tan na ||
ye tatra bhīmaṃ dadṛśuḥ samantād; dauḥśāsanaṃ tadrudhiraṃ pibantam ||
sarve palāyanta bhayābhipannā; nāyaṃ manuṣya iti bhāṣamāṇāḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
संजय उवाचsaṃjaya uvācaСанджая сказал; Санджая произнёс
तत्र अकरोत् दुष्करम्tatra akarot duṣkaramтам совершил трудное; там сделал невозможное
राजपुत्रः दुःशासनःrājaputraḥ duḥśāsanaḥцаревич Духшасана; Духшасана
तुमुले युध्यमानःtumule yudhyamānaḥв смятении сражающийся; в бурном бою
चिच्छेद भीमस्य धनुःciccheda bhīmasya dhanuḥсрезал Бхимы лук; отсёк лук Бхимы
क्षुरेणkṣureṇaкшурой; бритвенной стрелой
षड्भिः शरैःṣaḍbhiḥ śaraiḥшестью стрелами; шестью стрелами
सारथिम् अपि अविध्यत्sārathim api avidhyatи возницу пронзил; пронзил возницу
ततः अभिनत् बहुभिःtataḥ abhinat bahubhiḥзатем поразил многими; после этого ударил
क्षिप्रम् एवkṣipram evaочень быстро; сразу
वरेषुभिः भीमसेनम्vareṣubhiḥ bhīmasenamлучшими стрелами Бхимасену; Бхиму стрелами
महात्माmahātmāвеликодушный; могучий
सः विक्षरन्saḥ vikṣaranон истекающий; истекая кровью
नागः इव प्रभिन्नःnāgaḥ iva prabhinnaḥкак пробитый слон; как раненный слон
गदाम् अस्मैgadām asmaiпалицу в него; палицу ему
तुमुले प्राहिणोत् वैtumule prāhiṇot vaiв смятении послал; в битве метнул
तया अहरत्tayā aharatею унес; ею отбросил
दश धन्वन्तराणिdaśa dhanvantarāṇiдесять расстояний лука; на десять длин лука
दुःशासनम् भीमसेनःduḥśāsanam bhīmasenaḥДухшасану Бхимасена; Бхима Духшасану
प्रसह्यprasahyaсилой; мощно
तया हतःtayā hataḥею поражённый; ударенный ею
पतितः वेपमानःpatitaḥ vepamānaḥупавший, дрожащий; упал дрожа
दुःशासनः गदया वेगवत्याduḥśāsanaḥ gadayā vegavatyāДухшасана быстрой палицей; от стремительной палицы
हयाः ससूताः च हताःhayāḥ sasūtāḥ ca hatāḥкони с возницами убиты; кони и возницы сражены
नरेन्द्रnarendraвладыка людей; о царь
चूर्णीकृतः च अस्य रथःcūrṇīkṛtaḥ ca asya rathaḥи раздроблена его колесница; его ратха разбита
पतन्त्याpatantyāпадающей; падавшей
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रक्vidhvastavarmābharaṇāmbarasrakс разрушенными доспехами, украшениями, одеждой, гирляндами; без доспехов и украшений
विचेष्टमानःviceṣṭamānaḥкорчась; извиваясь
भृशवेदनार्तःbhṛśavedanārtaḥсильно мучимый болью; измученный болью
ततः स्मृत्वा भीमसेनःtataḥ smṛtvā bhīmasenaḥзатем вспомнив Бхимасена; Бхима вспомнил
तरस्वीtarasvīстремительный; могучий
सापत्नकम् यत् प्रयुक्तम्sāpatnakam yat prayuktamвраждебное что устроено; всё зло
सुतैः तेsutaiḥ teсыновьями твоими; твоими сыновьями
रथात् अवप्लुत्यrathāt avaplutyaс колесницы спрыгнув; спрыгнул с ратхи
गतः सः भूमौgataḥ saḥ bhūmauпошёл он по земле; ступил на землю
यत्नेन तस्मिन्yatnena tasminусилием на него; внимательно на него
प्रणिधाय चक्षुःpraṇidhāya cakṣuḥустремив взгляд; направив глаза
असिम् समुद्धृत्यasim samuddhṛtyaмеч вытащив; выхватив меч
शितम् सुधारम्śitam sudhāramострый, хорошо отточенный; острый и крепкий
कण्ठे समाक्रम्यkaṇṭhe samākramyaна горло наступив; придавив горло
च वेपमानम्ca vepamānamи дрожащего; дрожащего
उत्कृत्य वक्षःutkṛtya vakṣaḥрассекши грудь; вскрыв грудь
पतितस्य भूमौpatitasya bhūmauупавшего на землю; лежащего на земле
अथ अपिबत् शोणितम् अस्यatha apibat śoṇitam asyaзатем выпил кровь его; испил его кровь
कोष्णम्koṣṇamтёплую; ещё тёплую
आस्वाद्य च आस्वाद्य चāsvādya ca āsvādya caвкушая и вкушая; снова пробуя
वीक्षमाणःvīkṣamāṇaḥоглядываясь; смотря вокруг
क्रुद्धः अतिवेलंkruddhaḥ ativelaṃгневный чрезмерно; в крайнем гневе
प्रजगाद वाक्यम्prajagāda vākyamпроизнёс речь; сказал слова
स्तन्यस्य मातुःstanyasya mātuḥматеринского молока; молока матери
मधुसर्पिषः वाmadhusarpiṣaḥ vāили мёда с топлёным маслом; мёда и гхи
माध्वीकपानस्य चmādhvīkapānasya caи питья мадхвики; сладкого вина
सत्कृतस्यsatkṛtasyaпочтенного; ценимого
दिव्यस्य वाdivyasya vāили божественного; или небесного
तोयरसस्य पानात्toyarasasya pānātпитья вкуса воды; питья воды
पयोदधिभ्याम् मथितात्payodadhibhyām mathitātиз молока и простокваши взбитого; из молока и творога
च मुख्यात्ca mukhyātи лучшего; лучшего напитка
सर्वेभ्यः एव अभ्यधिकःsarvebhyaḥ eva abhyadhikaḥвсех именно превосходящий; выше всех
रसः अयम्rasaḥ ayamэтот вкус; этот вкус
मतः मम अद्यmataḥ mama adyaсчитается мною сегодня; кажется мне
आहितलोहितस्यāhitalohitasyaкрови врага; вражеской крови
एवम् ब्रुवाणम्evam bruvāṇamтак говорящего; говорящего так
पुनर् आद्रवन्तम्punar ādravantamснова бегущего; снова бросающегося
आस्वाद्य वल्गन्तम्āsvādya valgantamвкусив, скачущего; ликующего после вкуса
अतिप्रहृष्टम्atiprahṛṣṭamочень радостного; восторженного
ये भीमसेनम् ददृशुःye bhīmasenam dadṛśuḥкоторые Бхимасену увидели; кто видел Бхиму
तदानीम्tadānīmтогда; в тот миг
भयेन ते अपिbhayena te apiот страха они даже; они от страха
व्यथिताः निपेतुःvyathitāḥ nipetuḥпотрясённые упали; пали в ужасе
ये च अपि तत्रye ca api tatraи которые там; те же, кто там
अपतिताः मनुष्याःapatitāḥ manuṣyāḥне упали люди; не упали
तेषाम् करेभ्यःteṣām karebhyaḥиз их рук; из рук их
पतितम् च शस्त्रम्patitam ca śastramупало и оружие; оружие выпало
भयात् च संचुक्रुशुःbhayāt ca saṃcukruśuḥи от страха закричали; закричали от ужаса
उच्चकैः तेuccakaiḥ teгромко они; они громко
निमीलिताक्षाःnimīlitākṣāḥс закрытыми глазами; зажмурившись
ददृशुः च तत् नdadṛśuḥ ca tat naи не видели это; не смотрели
ये तत्र भीमम् ददृशुःye tatra bhīmam dadṛśuḥкто там Бхиму увидел; кто видел Бхиму
समन्तात्samantātсо всех сторон; вокруг
दौःशासनम् तत् रुधिरम्dauḥśāsanam tat rudhiramДухшасанову ту кровь; кровь Духшасаны
पिबन्तम्pibantamпьющего; пьющим
सर्वे पलायन्तsarve palāyantaвсе побежали; все бежали
भयाभिपन्नाःbhayābhipannāḥстрахом охваченные; охваченные ужасом
न अयम् मनुष्यः इतिna ayam manuṣyaḥ itiне он человек, так; это не человек
भाषमाणाःbhāṣamāṇāḥговорящие; говоря
Литературный перевод

Санджая сказал: «Там царевич Духшасана, сражаясь в бурном бою, совершил трудное дело: кшурой срезал лук Бхимы и шестью стрелами пронзил его возницу. Затем могучий Духшасана очень быстро поразил Бхимасену множеством лучших стрел. Истекающий кровью, словно пробитый слон, Бхима метнул в него палицу в этой сумятице. Ею Бхимасена силой отбросил Духшасану на десять длин лука; поражённый стремительной палицей, Духшасана упал, дрожа. Кони и возница были убиты, о владыка людей, а его колесница была раздроблена падавшей палицей. Духшасана корчился, лишённый доспехов, украшений, одежды и гирлянд, измученный сильной болью. Тогда стремительный Бхимасена вспомнил всё зло, которое устроили твои сыновья; он спрыгнул с колесницы, ступил на землю и внимательно устремил на него взгляд. Выхватив острый, хорошо отточенный меч, он наступил на горло дрожащего Духшасаны, рассёк грудь лежащего на земле и выпил его ещё тёплую кровь. Снова и снова вкушая её и оглядываясь вокруг, он в крайнем гневе сказал: “Вкус этой крови врага сегодня кажется мне превосходящим материнское молоко, мёд с топлёным маслом, почтенное сладкое питьё, небесную воду и лучший напиток, взбитый из молока и простокваши”. Те, кто тогда увидел Бхимасену, говорящего так, вновь бросающегося, ликующего после вкуса крови и чрезмерно радостного, сами пали, потрясённые страхом. А у тех людей, кто там не упал, оружие выпало из рук; от страха они громко кричали и, зажмурившись, не смотрели на это. Все, кто со всех сторон видел Бхиму, пьющего кровь Духшасаны, бежали, охваченные ужасом, говоря: “Это не человек”».

Версия

21e09838a006 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 08:06:50 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами