संजय उवाच
गत्वा तु तावका राजन् नातिदूरम् अवस्थिताः ॥
अपश्यन्त वनं घोरं नानाद्रुमलताकुलम् ॥
ते मुहूर्तं तु विश्रम्य लब्धतोयैर् हयोत्तमैः ॥
सूर्यास्तमयवेलायाम् आसेदुः सुमहद् वनम् ॥
नानामृगगणैर् जुष्टं नानापक्षिसमाकुलम् ॥
नानाद्रुमलताच्छन्नं नानाव्यालनिषेवितम् ॥
नानातोयसमाकीर्णं तडागैर् उपशोभितम् ॥
पद्मिनीशतसंछन्नं नीलोत्पलसमायुतम् ॥
प्रविश्य तद् वनं घोरं वीक्षमाणाः समन्ततः ॥
शाखासहस्रसंछन्नं न्यग्रोधं ददृशुस् ततः ॥
उपेत्य तु तदा राजन् न्यग्रोधं ते महारथाः ॥
ददृशुर् द्विपदां श्रेष्ठाः श्रेष्ठं तं वै वनस्पतिम् ॥
ते ऽवतीर्य रथेभ्यस् तु विप्रमुच्य च वाजिनः ॥
उपस्पृश्य यथान्यायं संध्याम् अन्वासत प्रभो ॥
ततो ऽस्तं पर्वतश्रेष्ठम् अनुप्राप्ते दिवाकरे ॥
सर्वस्य जगतो धात्री शर्वरी समपद्यत ॥
ग्रहनक्षत्रताराभिः प्रकीर्णाभिर् अलंकृतम् ॥
नभो ऽंशुकम् इवाभाति प्रेक्षणीयं समन्ततः ॥
ईषच् चापि प्रवल्गन्ति ये सत्त्वा रात्रिचारिणः ॥
दिवाचराश् च ये सत्त्वास् ते निद्रावशम् आगताः ॥
रात्रिंचराणां सत्त्वानां निनादो ऽभूत् सुदारुणः ॥
क्रव्यादाश् च प्रमुदिता घोरा प्राप्ता च शर्वरी ॥
तस्मिन् रात्रिमुखे घोरे दुःखशोकसमन्विताः ॥
कृतवर्मा कृपो द्रौणिर् उपोपविविशुः समम् ॥
तत्रोपविष्टाः शोचन्तो न्यग्रोधस्य समन्ततः ॥
तम् एवार्थम् अतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयोः क्षयम् ॥
निद्रया च परीताङ्गा निषेदुर् धरणीतले ॥
श्रमेण सुदृढं युक्ता विक्षता विविधैः शरैः ॥
ततो निद्रावशं प्राप्तौ कृपभोजौ महारथौ ॥
सुखोचिताव् अदुःखार्हौ निषण्णौ धरणीतले ॥
तौ तु सुप्तौ महाराज श्रमशोकसमन्वितौ ॥
saṃjaya uvāca
gatvā tu tāvakā rājan nātidūram avasthitāḥ ||
apaśyanta vanaṃ ghoraṃ nānādrumalatākulam ||
te muhūrtaṃ tu viśramya labdhatoyair hayottamaiḥ ||
sūryāstamayavelāyām āseduḥ sumahad vanam ||
nānāmṛgagaṇair juṣṭaṃ nānāpakṣisamākulam ||
nānādrumalatācchannaṃ nānāvyālaniṣevitam ||
nānātoyasamākīrṇaṃ taḍāgair upaśobhitam ||
padminīśatasaṃchannaṃ nīlotpalasamāyutam ||
praviśya tad vanaṃ ghoraṃ vīkṣamāṇāḥ samantataḥ ||
śākhāsahasrasaṃchannaṃ nyagrodhaṃ dadṛśus tataḥ ||
upetya tu tadā rājan nyagrodhaṃ te mahārathāḥ ||
dadṛśur dvipadāṃ śreṣṭhāḥ śreṣṭhaṃ taṃ vai vanaspatim ||
te 'vatīrya rathebhyas tu vipramucya ca vājinaḥ ||
upaspṛśya yathānyāyaṃ saṃdhyām anvāsata prabho ||
tato 'staṃ parvataśreṣṭham anuprāpte divākare ||
sarvasya jagato dhātrī śarvarī samapadyata ||
grahanakṣatratārābhiḥ prakīrṇābhir alaṃkṛtam ||
nabho 'ṃśukam ivābhāti prekṣaṇīyaṃ samantataḥ ||
īṣac cāpi pravalganti ye sattvā rātricāriṇaḥ ||
divācarāś ca ye sattvās te nidrāvaśam āgatāḥ ||
rātriṃcarāṇāṃ sattvānāṃ ninādo 'bhūt sudāruṇaḥ ||
kravyādāś ca pramuditā ghorā prāptā ca śarvarī ||
tasmin rātrimukhe ghore duḥkhaśokasamanvitāḥ ||
kṛtavarmā kṛpo drauṇir upopaviviśuḥ samam ||
tatropaviṣṭāḥ śocanto nyagrodhasya samantataḥ ||
tam evārtham atikrāntaṃ kurupāṇḍavayoḥ kṣayam ||
nidrayā ca parītāṅgā niṣedur dharaṇītale ||
śrameṇa sudṛḍhaṃ yuktā vikṣatā vividhaiḥ śaraiḥ ||
tato nidrāvaśaṃ prāptau kṛpabhojau mahārathau ||
sukhocitāv aduḥkhārhau niṣaṇṇau dharaṇītale ||
tau tu suptau mahārāja śramaśokasamanvitau ||
Санджая сказал: «Уйдя, твои воины, о царь, остановились недалеко и увидели страшный лес, полный разных деревьев и лиан. Немного отдохнув и напоив лучших коней, они на закате вошли в огромный лес, населённый стадами зверей, наполненный разными птицами, покрытый деревьями и лианами, посещаемый хищниками, богатый водоёмами, украшенный прудами, сотнями лотосовых озёр и синими лотосами. Войдя в эту страшную чащу и оглядываясь вокруг, они увидели баньян, покрытый тысячами ветвей. Подойдя к нему, эти махаратхи, лучшие из людей, увидели в нём лучшее дерево леса. Сойдя с колесниц, распрягая коней, совершив омовение по правилу, они исполнили вечернюю сандхью. Когда солнце достигло западной горы, наступила ночь, кормительница всего мира. Небо, украшенное рассыпанными планетами, накшатрами и звёздами, повсюду сияло, словно прекрасная ткань. Ночные существа начали оживать, а дневные погрузились во власть сна. Раздался страшный шум ночных тварей, плотоядные обрадовались, и пришла грозная ночь. В это страшное начало ночи Критаварман, Крипа и Драуни, полные боли и скорби, сели вместе. Сидя вокруг баньяна, они скорбели о минувшей катастрофе — гибели Куру и Пандавов. Сон овладел их телами; изнурённые усталостью и раненные разными стрелами, они опустились на землю. Затем Крипа и Бходжа, великие воины, привыкшие к счастью и не достойные страданий, уснули на земле, измученные усталостью и скорбью».
452adbca4294 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 11:55:59 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Лес и ночь становятся внешним образом их внутреннего состояния. После дневной войны начинается другая тьма: в ней дневные существа спят, а плотоядные силы пробуждаются.