Махабхарата
Видура учит о времени и скорби11.2.1-8
9857 / 15823
Махабхарата · 11.2.1-8
Деванагари

वैशंपायन उवाच
ततो ऽमृतसमैर् वाक्यैर् ह्लादयन् पुरुषर्षभम् ॥
वैचित्रवीर्यं विदुरो यद् उवाच निबोध तत् ॥
विदुर उवाच
उत्तिष्ठ राजन् किं शेषे धारयात्मानम् आत्मना ॥
स्थिरजङ्गममर्त्यानां सर्वेषाम् एष निर्णयः ॥
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ॥
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् ॥
यदा शूरं च भीरुं च यमः कर्षति भारत ॥
तत् किं न योत्स्यन्ति हि ते क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभ ॥
अयुध्यमानो म्रियते युध्यमानश् च जीवति ॥
कालं प्राप्य महाराज न कश् चिद् अतिवर्तते ॥
न चाप्य् एतान् हतान् युद्धे राजञ् शोचितुम् अर्हसि ॥
प्रमाणं यदि शास्त्राणि गतास् ते परमां गतिम् ॥
सर्वे स्वाध्यायवन्तो हि सर्वे च चरितव्रताः ॥
सर्वे चाभिमुखाः क्षीणास् तत्र का परिदेवना ॥
अदर्शनाद् आपतिताः पुनश् चादर्शनं गताः ॥
न ते तव न तेषां त्वं तत्र का परिदेवना ॥

Транслитерация (IAST)

vaiśaṃpāyana uvāca
tato 'mṛtasamair vākyair hlādayan puruṣarṣabham ||
vaicitravīryaṃ viduro yad uvāca nibodha tat ||
vidura uvāca
uttiṣṭha rājan kiṃ śeṣe dhārayātmānam ātmanā ||
sthirajaṅgamamartyānāṃ sarveṣām eṣa nirṇayaḥ ||
sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ ||
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam ||
yadā śūraṃ ca bhīruṃ ca yamaḥ karṣati bhārata ||
tat kiṃ na yotsyanti hi te kṣatriyāḥ kṣatriyarṣabha ||
ayudhyamāno mriyate yudhyamānaś ca jīvati ||
kālaṃ prāpya mahārāja na kaś cid ativartate ||
na cāpy etān hatān yuddhe rājañ śocitum arhasi ||
pramāṇaṃ yadi śāstrāṇi gatās te paramāṃ gatim ||
sarve svādhyāyavanto hi sarve ca caritavratāḥ ||
sarve cābhimukhāḥ kṣīṇās tatra kā paridevanā ||
adarśanād āpatitāḥ punaś cādarśanaṃ gatāḥ ||
na te tava na teṣāṃ tvaṃ tatra kā paridevanā ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
वैशंपायन उवाचvaiśaṃpāyana uvācaВайшампаяна сказал; Вайшампаяна произнёс
ततः अमृतसमैः वाक्यैःtataḥ amṛtasamaiḥ vākyaiḥзатем бессмертию подобными словами; словами как нектар
ह्लादयन् पुरुषर्षभम्hlādayan puruṣarṣabhamутешая лучшего людей; ободряя царя
वैचित्रवीर्यम् विदुरःvaicitravīryam viduraḥВайчитравирью Видура; Дхритараштру Видура
यत् उवाच निबोध तत्yat uvāca nibodha tatчто сказал, узнай то; слушай это
विदुर उवाचvidura uvācaВидура сказал; Видура произнёс
उत्तिष्ठ राजन् किम् शेषेuttiṣṭha rājan kim śeṣeвстань, царь, зачем лежишь; поднимись
धारय आत्मानम् आत्मनाdhāraya ātmānam ātmanāудержи себя собой; поддержи себя
स्थिरजङ्गम मर्त्यानाम्sthirajaṅgama martyānāmнеподвижных и движущихся смертных; всех живых
सर्वेषाम् एष निर्णयःsarveṣām eṣa nirṇayaḥдля всех это решение; таков удел всех
सर्वे क्षयान्ताः निचयाःsarve kṣayāntāḥ nicayāḥвсе накопления кончаются разрушением; собранное гибнет
पतनान्ताः समुच्छ्रयाःpatanāntāḥ samucchrayāḥподъёмы кончаются падением; высота падает
संयोगाः विप्रयोगान्ताःsaṃyogāḥ viprayogāntāḥсоединения кончаются разлукой; встречи завершаются разрывом
मरणान्तम् हि जीवितम्maraṇāntam hi jīvitamжизнь ведь кончается смертью; смерть — конец жизни
यदा शूरम् च भीरुम् चyadā śūram ca bhīrum caкогда героя и труса; храброго и боязливого
यमः कर्षति भारतyamaḥ karṣati bhārataЯма тащит, Бхарата; смерть увлекает
तत् किम् न योत्स्यन्तिtat kim na yotsyantiто почему не будут сражаться; почему им не биться
हि तेhi teведь они; эти воины
क्षत्रियाः क्षत्रियर्षभkṣatriyāḥ kṣatriyarṣabhaкшатрии, бык кшатриев; воины
अयुध्यमानः म्रियतेayudhyamānaḥ mriyateне сражаясь, умирает; умирает без боя
युध्यमानः च जीवतिyudhyamānaḥ ca jīvatiи сражаясь живёт; может жить в бою
कालम् प्राप्य महाराजkālam prāpya mahārājaвремя достигнув, великий царь; когда приходит срок
न कः चित् अतिवर्ततेna kaḥ cit ativartateникто не переходит за него; никто не избегает
न च अपि एतान् हतान्na ca api etān hatānи также этих убитых; этих павших
युद्धे राजन् शोचितुम् अर्हसिyuddhe rājan śocitum arhasiв бою, царь, оплакивать должен; не следует оплакивать
प्रमाणम् यदि शास्त्राणिpramāṇam yadi śāstrāṇiесли шастры авторитет; если верны писания
गताः ते परमाम् गतिम्gatāḥ te paramām gatimони достигли высшей участи; получили лучший путь
सर्वे स्वाध्यायवन्तः हिsarve svādhyāyavantaḥ hiвсе ведь изучали Веды; все имели священное учение
सर्वे च चरितव्रताःsarve ca caritavratāḥи все соблюдали обеты; исполняли vows
सर्वे च अभिमुखाः क्षीणाःsarve ca abhimukhāḥ kṣīṇāḥи все лицом к лицу погибли; пали в бою
तत्र का परिदेवनाtatra kā paridevanāо чём тут причитание; какая жалоба
अदर्शनात् आपतिताःadarśanāt āpatitāḥиз невидимого пришли; появились незримыми
पुनः च अदर्शनम् गताःpunaḥ ca adarśanam gatāḥи снова в невидимое ушли; снова скрылись
न ते तवna te tavaони не твои; не принадлежат тебе
न तेषाम् त्वम्na teṣām tvamты не их; ты им не принадлежишь
तत्र का परिदेवनाtatra kā paridevanāо чём тут причитание; зачем плач
Литературный перевод

Вайшампаяна сказал: «Затем Видура, утешая сына Вичитравирьи словами, подобными нектару, сказал ему; слушай это. Видура сказал: “Встань, царь. Зачем ты лежишь? Удержи себя собой. Таков удел всех смертных, неподвижных и движущихся: все накопления кончаются разрушением, все возвышения — падением, все соединения — разлукой, а жизнь — смертью. Когда Яма увлекает и героя, и труса, о Бхарата, почему же кшатриям не сражаться, о бык кшатриев? Не сражаясь, человек умирает; сражаясь, он может жить. Когда приходит срок, великий царь, никто не может его избежать. Поэтому этих убитых в бою тебе не следует оплакивать, царь. Если шастры — авторитет, они достигли высшей участи. Все они изучали священные тексты, все соблюдали обеты, все погибли лицом к лицу в битве: о чём тут причитание? Они пришли из невидимого и снова ушли в невидимое. Они не твои, и ты не их: зачем же плач?”»

Версия

1f8151af2247 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 13:30:37 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами