गयम् आमूर्तरयसं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
यः स वर्षशतं राजा हुतशिष्टाशनो ऽभवत् ॥
यस्मै वह्निर् वरान् प्रादात् ततो वव्रे वरान् गयः ॥
ददतो मे ऽक्षया चास्तु धर्मे श्रद्धा च वर्धताम् ॥
मनो मे रमतां सत्ये त्वत्प्रसादाद् धुताशन ॥
लेभे च कामांस् तान् सर्वान् पावकाद् इति नः श्रुतम् ॥
दर्शेन पौर्णमासेन चातुर्मास्यैः पुनः पुनः ॥
अयजत् स महातेजाः सहस्रं परिवत्सरान् ॥
शतं गवां सहस्राणि शतम् अश्वशतानि च ॥
उत्थायोत्थाय वै प्रादात् सहस्रं परिवत्सरान् ॥
तर्पयाम् आस सोमेन देवान् वित्तैर् द्विजान् अपि ॥
पितॄन् स्वधाभिः कामैश् च स्त्रियः स्वाः पुरुषर्षभ ॥
सौवर्णां पृथिवीं कृत्वा दशव्यामां द्विरायताम् ॥
दक्षिणाम् अददद् राजा वाजिमेधमहामखे ॥
यावत्यः सिकता राजन् गङ्गायाः पुरुषर्षभ ॥
तावतीर् एव गाः प्रादाद् आमूर्तरयसो गयः ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
रन्तिदेवं च साङ्कृत्यं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
सम्यग् आराध्य यः शक्रं वरं लेभे महायशाः ॥
अन्नं च नो बहु भवेद् अतिथींश् च लभेमहि ॥
श्रद्धा च नो मा व्यगमन् मा च याचिष्म कं चन ॥
उपातिष्ठन्त पशवः स्वयं तं संशितव्रतम् ॥
ग्राम्यारण्या महात्मानं रन्तिदेवं यशस्विनम् ॥
महानदी चर्मराशेर् उत्क्लेदात् सुस्रुवे यतः ॥
ततश् चर्मण्वतीत्य् एवं विख्याता सा महानदी ॥
ब्राह्मणेभ्यो ददौ निष्कान् सदसि प्रतते नृपः ॥
तुभ्यं तुभ्यं निष्कम् इति यत्राक्रोशन्ति वै द्विजाः ॥
सहस्रं तुभ्यम् इत्य् उक्त्वा ब्राह्मणान् स्म प्रपद्यते ॥
अन्वाहार्योपकरणं द्रव्योपकरणं च यत् ॥
घटाः स्थाल्यः कटाहाश् च पात्र्यश् च पिठरा अपि ॥
न तत् किं चिद् असौवर्णं रन्तिदेवस्य धीमतः ॥
साङ्कृते रन्तिदेवस्य यां रात्रिम् अवसद् गृहे ॥
आलभ्यन्त शतं गावः सहस्राणि च विंशतिः ॥
तत्र स्म सूदाः क्रोशन्ति सुमृष्टमणिकुण्डलाः ॥
सूपभूयिष्ठम् अश्नीध्वं नाद्य मांसं यथा पुरा ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
सगरं च महात्मानं मृतं शुश्रुम सृञ्जय ॥
ऐक्ष्वाकं पुरुषव्याघ्रम् अतिमानुषविक्रमम् ॥
षष्टिः पुत्रसहस्राणि यं यान्तं पृष्ठतो ऽन्वयुः ॥
नक्षत्रराजं वर्षान्ते व्यभ्रे ज्योतिर्गणा इव ॥
एकच्छत्रा मही यस्य प्रणता ह्य् अभवत् पुरा ॥
यो ऽश्वमेधसहस्रेण तर्पयाम् आस देवताः ॥
यः प्रादात् काञ्चनस्तम्भं प्रासादं सर्वकाञ्चनम् ॥
पूर्णं पद्मदलाक्षीणां स्त्रीणां शयनसंकुलम् ॥
द्विजातिभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कामान् उच्चावचांस् तथा ॥
यस्यादेशेन तद् वित्तं व्यभजन्त द्विजातयः ॥
खानयाम् आस यः कोपात् पृथिवीं सागराङ्किताम् ॥
यस्य नाम्ना समुद्रश् च सागरत्वम् उपागतः ॥
स चेन् ममार सृञ्जय चतुर्भद्रतरस् त्वया ॥
पुत्रात् पुण्यतरश् चैव मा पुत्रम् अनुतप्यथाः ॥
gayam āmūrtarayasaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
yaḥ sa varṣaśataṃ rājā hutaśiṣṭāśano 'bhavat ||
yasmai vahnir varān prādāt tato vavre varān gayaḥ ||
dadato me 'kṣayā cāstu dharme śraddhā ca vardhatām ||
mano me ramatāṃ satye tvatprasādād dhutāśana ||
lebhe ca kāmāṃs tān sarvān pāvakād iti naḥ śrutam ||
darśena paurṇamāsena cāturmāsyaiḥ punaḥ punaḥ ||
ayajat sa mahātejāḥ sahasraṃ parivatsarān ||
śataṃ gavāṃ sahasrāṇi śatam aśvaśatāni ca ||
utthāyotthāya vai prādāt sahasraṃ parivatsarān ||
tarpayām āsa somena devān vittair dvijān api ||
pitṝn svadhābhiḥ kāmaiś ca striyaḥ svāḥ puruṣarṣabha ||
sauvarṇāṃ pṛthivīṃ kṛtvā daśavyāmāṃ dvirāyatām ||
dakṣiṇām adadad rājā vājimedhamahāmakhe ||
yāvatyaḥ sikatā rājan gaṅgāyāḥ puruṣarṣabha ||
tāvatīr eva gāḥ prādād āmūrtarayaso gayaḥ ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
rantidevaṃ ca sāṅkṛtyaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
samyag ārādhya yaḥ śakraṃ varaṃ lebhe mahāyaśāḥ ||
annaṃ ca no bahu bhaved atithīṃś ca labhemahi ||
śraddhā ca no mā vyagaman mā ca yāciṣma kaṃ cana ||
upātiṣṭhanta paśavaḥ svayaṃ taṃ saṃśitavratam ||
grāmyāraṇyā mahātmānaṃ rantidevaṃ yaśasvinam ||
mahānadī carmarāśer utkledāt susruve yataḥ ||
tataś carmaṇvatīty evaṃ vikhyātā sā mahānadī ||
brāhmaṇebhyo dadau niṣkān sadasi pratate nṛpaḥ ||
tubhyaṃ tubhyaṃ niṣkam iti yatrākrośanti vai dvijāḥ ||
sahasraṃ tubhyam ity uktvā brāhmaṇān sma prapadyate ||
anvāhāryopakaraṇaṃ dravyopakaraṇaṃ ca yat ||
ghaṭāḥ sthālyaḥ kaṭāhāś ca pātryaś ca piṭharā api ||
na tat kiṃ cid asauvarṇaṃ rantidevasya dhīmataḥ ||
sāṅkṛte rantidevasya yāṃ rātrim avasad gṛhe ||
ālabhyanta śataṃ gāvaḥ sahasrāṇi ca viṃśatiḥ ||
tatra sma sūdāḥ krośanti sumṛṣṭamaṇikuṇḍalāḥ ||
sūpabhūyiṣṭham aśnīdhvaṃ nādya māṃsaṃ yathā purā ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
sagaraṃ ca mahātmānaṃ mṛtaṃ śuśruma sṛñjaya ||
aikṣvākaṃ puruṣavyāghram atimānuṣavikramam ||
ṣaṣṭiḥ putrasahasrāṇi yaṃ yāntaṃ pṛṣṭhato 'nvayuḥ ||
nakṣatrarājaṃ varṣānte vyabhre jyotirgaṇā iva ||
ekacchatrā mahī yasya praṇatā hy abhavat purā ||
yo 'śvamedhasahasreṇa tarpayām āsa devatāḥ ||
yaḥ prādāt kāñcanastambhaṃ prāsādaṃ sarvakāñcanam ||
pūrṇaṃ padmadalākṣīṇāṃ strīṇāṃ śayanasaṃkulam ||
dvijātibhyo 'nurūpebhyaḥ kāmān uccāvacāṃs tathā ||
yasyādeśena tad vittaṃ vyabhajanta dvijātayaḥ ||
khānayām āsa yaḥ kopāt pṛthivīṃ sāgarāṅkitām ||
yasya nāmnā samudraś ca sāgaratvam upāgataḥ ||
sa cen mamāra sṛñjaya caturbhadrataras tvayā ||
putrāt puṇyataraś caiva mā putram anutapyathāḥ ||
«Мы слышали, что умер Гая Амуртараяса, который сто лет питался остатками жертвы. Агни даровал ему блага, и Гая попросил, чтобы его дарение было неиссякаемым, вера в дхарму возрастала, а ум радовался истине. Тысячу лет он совершал новолунные, полнолунные и сезонные жертвы, ежедневно дарил коров и коней, удовлетворял богов сомой, брахманов богатством, предков свадхой, а своих женщин — желанными дарами. На великой ашвамедхе он дал золотую землю и столько коров, сколько песчинок у Ганги. Мы слышали, что умер Рантидева Санкритья: он получил от Индры дар, чтобы пищи было много, гости приходили, вера не уходила и ему не приходилось просить. Домашние и лесные животные сами являлись к нему; от влаги груды кож потекла великая река, известная как Чарманвати. Он раздавал брахманам золотые нишки, и вся его утварь была золотой; в его доме за ночь закалывались тысячи коров, а повара кричали гостям, чтобы они ели больше похлёбки, ибо мяса сегодня не так много, как прежде. Мы слышали, что умер и Сагара, великодушный Айкшваку, тигр среди людей, сверхчеловеческой доблести. За ним следовали шестьдесят тысяч сыновей, как звёзды за луной в безоблачном небе. Земля некогда была покорна его единой власти; тысячей ашвамедх он удовлетворил богов, давал золотые дворцы и разнообразные дары достойным брахманам. По его имени океан получил имя Сагара. Если и он умер, о Шринджая, не скорби о сыне».
e490b8b2a9c0 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 16:17:45 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Гая, Рантидева и Сагара показывают религиозную щедрость, гостеприимство и царскую мощь. Но даже те, чьи имена стали частью священной географии, не остались в теле.