Махабхарата
Бдительный царь и защищённая страна12.57.19-28
10207 / 15823
Махабхарата · 12.57.19-28
Деванагари

अभृतानां भवेद् भर्ता भृतानां चान्ववेक्षकः ॥
नृपतिः सुमुखश् च स्यात् स्मितपूर्वाभिभाषिता ॥
उपासिता च वृद्धानां जिततन्द्रीर् अलोलुपः ॥
सतां वृत्ते स्थितमतिः सन्तो ह्य् आचारदर्शिनः ॥
न चाददीत वित्तानि सतां हस्तात् कदा चन ॥
असद्भ्यस् तु समादद्यात् सद्भ्यः संप्रतिपादयेत् ॥
स्वयं प्रहर्तादाता च वश्यात्मा वश्यसाधनः ॥
काले दाता च भोक्ता च शुद्धाचारस् तथैव च ॥
शूरान् भक्तान् असंहार्यान् कुले जातान् अरोगिणः ॥
शिष्टाञ् शिष्टाभिसंबन्धान् मानिनो नावमानिनः ॥
विद्याविदो लोकविदः परलोकान्ववेक्षकान् ॥
धर्मेषु निरतान् साधून् अचलान् अचलान् इव ॥
सहायान् सततं कुर्याद् राजा भूतिपुरस्कृतः ॥
तैस् तुल्यश् च भवेद् भोगैश् छत्रमात्राज्ञयाधिकः ॥
प्रत्यक्षा च परोक्षा च वृत्तिश् चास्य भवेत् सदा ॥
एवं कृत्वा नरेन्द्रो हि न खेदम् इह विन्दति ॥
सर्वातिशङ्की नृपतिर् यश् च सर्वहरो भवेत् ॥
स क्षिप्रम् अनृजुर् लुब्धः स्वजनेनैव बाध्यते ॥
शुचिस् तु पृथिवीपालो लोकचित्तग्रहे रतः ॥
न पतत्य् अरिभिर् ग्रस्तः पतितश् चावतिष्ठते ॥

Транслитерация (IAST)

abhṛtānāṃ bhaved bhartā bhṛtānāṃ cānvavekṣakaḥ ||
nṛpatiḥ sumukhaś ca syāt smitapūrvābhibhāṣitā ||
upāsitā ca vṛddhānāṃ jitatandrīr alolupaḥ ||
satāṃ vṛtte sthitamatiḥ santo hy ācāradarśinaḥ ||
na cādadīta vittāni satāṃ hastāt kadā cana ||
asadbhyas tu samādadyāt sadbhyaḥ saṃpratipādayet ||
svayaṃ prahartādātā ca vaśyātmā vaśyasādhanaḥ ||
kāle dātā ca bhoktā ca śuddhācāras tathaiva ca ||
śūrān bhaktān asaṃhāryān kule jātān arogiṇaḥ ||
śiṣṭāñ śiṣṭābhisaṃbandhān mānino nāvamāninaḥ ||
vidyāvido lokavidaḥ paralokānvavekṣakān ||
dharmeṣu niratān sādhūn acalān acalān iva ||
sahāyān satataṃ kuryād rājā bhūtipuraskṛtaḥ ||
tais tulyaś ca bhaved bhogaiś chatramātrājñayādhikaḥ ||
pratyakṣā ca parokṣā ca vṛttiś cāsya bhavet sadā ||
evaṃ kṛtvā narendro hi na khedam iha vindati ||
sarvātiśaṅkī nṛpatir yaś ca sarvaharo bhavet ||
sa kṣipram anṛjur lubdhaḥ svajanenaiva bādhyate ||
śucis tu pṛthivīpālo lokacittagrahe rataḥ ||
na pataty aribhir grastaḥ patitaś cāvatiṣṭhate ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
अभृतानाम् भवेत् भर्ताabhṛtānām bhavet bhartāнеподдержанных пусть будет поддерживающим; кормилец нуждающихся
भृतानाम् च अन्ववेक्षकःbhṛtānām ca anvavekṣakaḥи поддержанных наблюдателем; надзиратель служащих
नृपतिः सुमुखः च स्यात्nṛpatiḥ sumukhaḥ ca syātцарь должен быть приятнолицым; доброжелательным
स्मित पूर्व अभिभाषिताsmita pūrva abhibhāṣitāговорящим сначала с улыбкой; обращающимся приветливо
उपासिता च वृद्धानाम्upāsitā ca vṛddhānāmи служащим старшим; почитающим старших
जित तन्द्रीः अलोलुपःjita tandrīḥ alolupaḥпобедившим сонливость, нежадным; бодрым и неалчным
सताम् वृत्ते स्थित मतिःsatām vṛtte sthita matiḥс мыслью, стоящей в поведении добрых; следующим праведным
सन्तः हि आचार दर्शिनःsantaḥ hi ācāra darśinaḥведь добрые видят правильное поведение; знают обычай
न च आददीत वित्तानिna ca ādadīta vittāniи не должен брать богатства; не забирай имущество
सताम् हस्तात् कदा चनsatām hastāt kadā canaиз рук добрых когда-либо; у достойных
असद्भ्यस् तु समादद्यात्asadbhyas tu samādadyātу недостойных же пусть берёт; с дурных взыскивай
सद्भ्यः संप्रतिपादयेत्sadbhyaḥ saṃpratipādayetдостойным пусть передаёт; благим отдавай
स्वयम् प्रहर्ता आदाता चsvayam prahartā ādātā caсам карающий и берущий; лично действующий
वश्य आत्मा वश्य साधनःvaśya ātmā vaśya sādhanaḥс подвластным собой, с подвластными средствами; самообузданный
काले दाता च भोक्ता चkāle dātā ca bhoktā caвовремя дающий и наслаждающийся; раздающий и пользующийся
शुद्ध आचारः तथा एव चśuddha ācāraḥ tathā eva caс чистым поведением также; чистый нравом
शूरान् भक्तान् असंहार्यान्śūrān bhaktān asaṃhāryānгероев, преданных, неподкупных; стойких
कुले जातान् अरोगिणःkule jātān arogiṇaḥрождённых в роду, здоровых; благородных и крепких
शिष्टान् शिष्ट अभिसंबन्धान्śiṣṭān śiṣṭa abhisaṃbandhānкультурных, связанных с культурными; воспитанных
मानिनः न अवमानिनःmāninaḥ na avamāninaḥуважающих, не презирающих; почтительных
विद्या विदः लोक विदःvidyā vidaḥ loka vidaḥзнающих науку, знающих мир; образованных и опытных
पर लोक अन्ववेक्षकान्para loka anvavekṣakānразмышляющих о другом мире; видящих последствия
धर्मेसु निरतान् साधून्dharmesu niratān sādhūnзанятых в дхармах, благих; преданных долгу
अचलान् अचलान् इवacalān acalān ivaнеподвижных словно горы; стойких как скалы
सहायान् सततम् कुर्यात्sahāyān satatam kuryātпомощниками всегда пусть делает; назначай союзниками
राजा भूति पुरस्कृतःrājā bhūti puraskṛtaḥцарь, ставящий впереди процветание; ищущий благо
तैः तुल्यः च भवेत् भोगैःtaiḥ tulyaḥ ca bhavet bhogaiḥс ними равным пусть будет в наслаждениях; делись благами
छत्र मात्र आज्ञया अधिकःchatra mātra ājñayā adhikaḥтолько зонтом и приказом выше; выше лишь властью
प्रत्यक्षा च परोक्षा चpratyakṣā ca parokṣā caи явная, и скрытая; открытая и тайная
वृत्तिः च अस्य भवेत् सदाvṛttiḥ ca asya bhavet sadāдеятельность его пусть будет всегда; линия поведения
एवम् कृत्वा नर इन्द्रः हिevam kṛtvā nara indraḥ hiтак сделав, владыка людей; поступая так
न खेदम् इह विन्दतिna khedam iha vindatiне находит здесь скорби; не испытывает беды
सर्व अतिशङ्की नृपतिःsarva atiśaṅkī nṛpatiḥцарь, всех чрезмерно подозревающий; слишком подозрительный
यः च सर्व हरः भवेत्yaḥ ca sarva haraḥ bhavetи который всё отнимающий; всех грабящий
सः क्षिप्रम् अनृजुः लुब्धःsaḥ kṣipram anṛjuḥ lubdhaḥон быстро, нечестный, алчный; скоро
स्व जनेन एव बाध्यतेsva janena eva bādhyateсвоими же людьми угнетается; страдает от своих
शुचिः तु पृथिवी पालःśuciḥ tu pṛthivī pālaḥчистый же хранитель земли; праведный царь
लोक चित्त ग्रहे रतःloka citta grahe rataḥзанятый удержанием сердец людей; завоёвывающий сердца
न पतति अरिभिः ग्रस्तःna patati aribhiḥ grastaḥне падает, врагами схваченный; даже окружённый
पतितः च अवतिष्ठतेpatitaḥ ca avatiṣṭhateи упавший встаёт; вновь удерживается
Литературный перевод

«Царь должен быть кормильцем неподдержанных и наблюдателем за теми, кто уже на содержании; пусть он будет приветливым и начинает речь с улыбки. Пусть служит старшим, победит сонливость, будет неалчным и держит мысль в поведении добрых, ибо добрые знают правильный обычай. Никогда не бери богатства из рук достойных; с недостойных взыскивай, а достойным передавай. Царь должен сам карать и брать, владеть собой и своими средствами, вовремя давать и пользоваться благами, быть чистым в поведении. Помощниками царь, ставящий впереди процветание, должен всегда делать героев: преданных, неподкупных, благородных, здоровых, воспитанных, связанных с воспитанными, почтительных, не презирающих, знающих науку и мир, размышляющих о другом мире, преданных дхарме, благих и стойких как горы. С ними он должен быть равен в наслаждениях, превосходя их только зонтом и правом приказа. Его образ действий должен быть и явным, и скрытым; поступая так, владыка людей не находит здесь скорби. Но царь, который чрезмерно всех подозревает и всё отнимает, быстро становится нечестным и алчным и страдает от собственных людей. Чистый же хранитель земли, занятый завоеванием сердец людей, не падает, даже если схвачен врагами, а упав, снова удерживается».

Версия

97ab5766a956 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 17:52:52 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами