Махабхарата
Суть царской защиты12.58.13-18
10212 / 15823
Махабхарата · 12.58.13-18
Деванагари

उत्थानं हि नरेन्द्राणां बृहस्पतिर् अभाषत ॥
राजधर्मस्य यन् मूलं श्लोकांश् चात्र निबोध मे ॥
उत्थानेनामृतं लब्धम् उत्थानेनासुरा हताः ॥
उत्थानेन महेन्द्रेण श्रैष्ठ्यं प्राप्तं दिवीह च ॥
उत्थानधीरः पुरुषो वाग्धीरान् अधितिष्ठति ॥
उत्थानधीरं वाग्धीरा रमयन्त उपासते ॥
उत्थानहीनो राजा हि बुद्धिमान् अपि नित्यशः ॥
धर्षणीयो रिपूणां स्याद् भुजंग इव निर्विषः ॥
न च शत्रुर् अवज्ञेयो दुर्बलो ऽपि बलीयसा ॥
अल्पो ऽपि हि दहत्य् अग्निर् विषम् अल्पं हिनस्ति च ॥
एकाश्वेनापि संभूतः शत्रुर् दुर्गसमाश्रितः ॥
तं तं तापयते देशम् अपि राज्ञः समृद्धिनः ॥

Транслитерация (IAST)

utthānaṃ hi narendrāṇāṃ bṛhaspatir abhāṣata ||
rājadharmasya yan mūlaṃ ślokāṃś cātra nibodha me ||
utthānenāmṛtaṃ labdham utthānenāsurā hatāḥ ||
utthānena mahendreṇa śraiṣṭhyaṃ prāptaṃ divīha ca ||
utthānadhīraḥ puruṣo vāgdhīrān adhitiṣṭhati ||
utthānadhīraṃ vāgdhīrā ramayanta upāsate ||
utthānahīno rājā hi buddhimān api nityaśaḥ ||
dharṣaṇīyo ripūṇāṃ syād bhujaṃga iva nirviṣaḥ ||
na ca śatrur avajñeyo durbalo 'pi balīyasā ||
alpo 'pi hi dahaty agnir viṣam alpaṃ hinasti ca ||
ekāśvenāpi saṃbhūtaḥ śatrur durgasamāśritaḥ ||
taṃ taṃ tāpayate deśam api rājñaḥ samṛddhinaḥ ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
उत्थानम् हि नर इन्द्राणाम्utthānam hi nara indrāṇāmусилие ведь владык людей; деятельность царей
बृहस्पतिः अभाषतbṛhaspatiḥ abhāṣataБрихаспати провозгласил; сказал Брихаспати
राज धर्मस्य यत् मूलम्rāja dharmasya yat mūlamчто корень царской дхармы; основание правления
श्लोकान् च अत्र निबोध मेślokān ca atra nibodha meи стихи здесь узнай от меня; выслушай строфы
उत्थानेन अमृतम् लब्धम्utthānena amṛtam labdhamусилием бессмертие получено; амрита добыта
उत्थानेन असुराः हताःutthānena asurāḥ hatāḥусилием асуры убиты; демоны поражены
उत्थानेन महेन्द्रेणutthānena mahendreṇaусилием Махендрой; Индрой через деятельность
श्रैष्ठ्यम् प्राप्तम् दिवि इह चśraiṣṭhyam prāptam divi iha caпервенство достигнуто в небе и здесь; высшее положение
उत्थान धीरः पुरुषःutthāna dhīraḥ puruṣaḥтвёрдый в усилии человек; стойкий деятель
वाक् धीरान् अधितिष्ठतिvāk dhīrān adhitiṣṭhatiнад твёрдыми в слове стоит; превосходит красноречивых
उत्थान धीरम् वाक् धीराःutthāna dhīram vāk dhīrāḥтвёрдого в усилии красноречивые; люди слова
रमयन्तः उपासतेramayantaḥ upāsateрадуя, почитают; служат ему
उत्थान हीनः राजा हिutthāna hīnaḥ rājā hiведь царь, лишённый усилия; бездеятельный правитель
बुद्धिमान् अपि नित्यशःbuddhimān api nityaśaḥдаже мудрый постоянно; хотя разумный
धर्षणीयः रिपूणाम् स्यात्dharṣaṇīyaḥ ripūṇām syātуязвимым для врагов будет; может быть побеждён
भुजंगः इव निर्विषःbhujaṃgaḥ iva nirviṣaḥкак змея без яда; словно безвредная змея
न च शत्रुः अवज्ञेयःna ca śatruḥ avajñeyaḥи враг не должен презираться; не недооценивай врага
दुर्बलः अपि बलीयसाdurbalaḥ api balīyasāдаже слабый сильным; сильному человеком
अल्पः अपि हि दहति अग्निःalpaḥ api hi dahati agniḥведь малый огонь жжёт; искра сжигает
विषम् अल्पम् हिनस्ति चviṣam alpam hinasti caи малый яд убивает; капля яда губит
एक अश्वेन अपि संभूतःeka aśvena api saṃbhūtaḥдаже с одним конём возникший; имеющий одну лошадь
शत्रुः दुर्ग समाश्रितःśatruḥ durga samāśritaḥвраг, прибегший к крепости; укрывшийся в твердыне
तम् तम् तापयते देशम्tam tam tāpayate deśamту ту страну мучит; терзает область
अपि राज्ञः समृद्धिनःapi rājñaḥ samṛddhinaḥдаже царя процветающего; богатого правителя
Литературный перевод

«Брихаспати провозгласил, что усилие — корень царской дхармы владык людей. Выслушай от меня строфы об этом. Усилием была добыта амрита, усилием были убиты асуры, усилием Махендра достиг первенства на небе и здесь. Человек, твёрдый в усилии, превосходит тех, кто твёрд только в слове; красноречивые служат твёрдому в усилии, радуя его. Даже мудрый царь, если он лишён усилия, постоянно уязвим для врагов, как змея без яда. И врага не следует презирать, даже если он слабее сильного: малый огонь сжигает, и малый яд убивает. Даже враг с одним конём, укрывшись в крепости, может терзать область процветающего царя».

Версия

f14d68551d8b · опубликовано 20 июн. 2026 г., 17:55:57 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами