भीष्म उवाच
य एव तु सतो रक्षेद् असतश् च निबर्हयेत् ॥
स एव राज्ञा कर्तव्यो राजन् राजपुरोहितः ॥
अत्राप्य् उदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् ॥
पुरूरवस ऐलस्य संवादं मातरिश्वनः ॥
ऐल उवाच
कुतः स्विद् ब्राह्मणो जातो वर्णाश् चापि कुतस् त्रयः ॥
कस्माच् च भवति श्रेयान् एतद् वायो विचक्ष्व मे ॥
वायुर् उवाच
ब्रह्मणो मुखतः सृष्टो ब्राह्मणो राजसत्तम ॥
बाहुभ्यां क्षत्रियः सृष्ट ऊरुभ्यां वैश्य उच्यते ॥
वर्णानां परिचर्यार्थं त्रयाणां पुरुषर्षभ ॥
वर्णश् चतुर्थः पश्चात् तु पद्भ्यां शूद्रो विनिर्मितः ॥
ब्राह्मणो जातमात्रस् तु पृथिवीम् अन्वजायत ॥
ईश्वरः सर्वभूतानां धर्मकोशस्य गुप्तये ॥
ततः पृथिव्या गोप्तारं क्षत्रियं दण्डधारिणम् ॥
द्वितीयं वर्णम् अकरोत् प्रजानाम् अनुगुप्तये ॥
वैश्यस् तु धनधान्येन त्रीन् वर्णान् बिभृयाद् इमान् ॥
शूद्रो ह्य् एनान् परिचरेद् इति ब्रह्मानुशासनम् ॥
bhīṣma uvāca
ya eva tu sato rakṣed asataś ca nibarhayet ||
sa eva rājñā kartavyo rājan rājapurohitaḥ ||
atrāpy udāharantīmam itihāsaṃ purātanam ||
purūravasa ailasya saṃvādaṃ mātariśvanaḥ ||
aila uvāca
kutaḥ svid brāhmaṇo jāto varṇāś cāpi kutas trayaḥ ||
kasmāc ca bhavati śreyān etad vāyo vicakṣva me ||
vāyur uvāca
brahmaṇo mukhataḥ sṛṣṭo brāhmaṇo rājasattama ||
bāhubhyāṃ kṣatriyaḥ sṛṣṭa ūrubhyāṃ vaiśya ucyate ||
varṇānāṃ paricaryārthaṃ trayāṇāṃ puruṣarṣabha ||
varṇaś caturthaḥ paścāt tu padbhyāṃ śūdro vinirmitaḥ ||
brāhmaṇo jātamātras tu pṛthivīm anvajāyata ||
īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ dharmakośasya guptaye ||
tataḥ pṛthivyā goptāraṃ kṣatriyaṃ daṇḍadhāriṇam ||
dvitīyaṃ varṇam akarot prajānām anuguptaye ||
vaiśyas tu dhanadhānyena trīn varṇān bibhṛyād imān ||
śūdro hy enān paricared iti brahmānuśāsanam ||
Бхишма сказал: «Царь, того, кто защищает добрых и подавляет дурных, царь должен сделать своим царским пурохитой. И здесь приводят древний рассказ: беседу Пурураваса Айлы с Матаришваном. Айла сказал: “Откуда рождён брахман и откуда три другие варны? Почему он становится лучшим? Ваю, объясни мне это”. Ваю сказал: “Лучший из царей, брахман создан из уст Брахмы, кшатрий создан из его рук, вайшья называется рождённым из бёдер. Ради служения трём варнам, бык среди людей, затем из стоп был произведён шудра, четвёртая варна. Брахман, едва родившись, возник вслед за землёй как владыка всех существ ради охраны сокровищницы дхармы. Затем Брахма создал вторую варну, кшатрия, защитника земли и держателя жезла, для охраны подданных. Вайшья богатством и зерном должен поддерживать эти три варны, а шудра должен служить им: таково наставление Брахмы”».
c78fb71d7472 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 18:39:21 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Пурохита нужен не как придворное украшение, а как тот, кто различает праведное и неправедное. В описании варн брахман связан с хранением дхармы, а кшатрий — с её защитой в мире через жезл власти.