जातिस्मरो महान् उष्ट्रः प्राजापत्ययुगोद्भवः ॥
तपः सुमहद् आतिष्ठद् अरण्ये संशितव्रतः ॥
तपसस् तस्य चान्ते वै प्रीतिमान् अभवत् प्रभुः ॥
वरेण छन्दयाम् आस ततश् चैनं पितामहः ॥
उष्ट्र उवाच
भगवंस् त्वत्प्रसादान् मे दीर्घा ग्रीवा भवेद् इयम् ॥
योजनानां शतं साग्रं या गच्छेच् चरितुं विभो ॥
भीष्म उवाच
एवम् अस्त्व् इति चोक्तः स वरदेन महात्मना ॥
प्रतिलभ्य वरं श्रेष्ठं ययाव् उष्ट्रः स्वकं वनम् ॥
स चकार तद् आलस्यं वरदानात् स दुर्मतिः ॥
न चैच्छच् चरितुं गन्तुं दुरात्मा कालमोहितः ॥
स कदा चित् प्रसार्यैवं तां ग्रीवां शतयोजनाम् ॥
चचाराश्रान्तहृदयो वातश् चागात् ततो महान् ॥
स गुहायां शिरोग्रीवं निधाय पशुर् आत्मनः ॥
आस्ताथ वर्षम् अभ्यागात् सुमहत् प्लावयज् जगत् ॥
अथ शीतपरीताङ्गो जम्बुकः क्षुच्छ्रमान्वितः ॥
सदारस् तां गुहाम् आशु प्रविवेश जलार्दितः ॥
स दृष्ट्वा मांसजीवी तु सुभृशं क्षुच्छ्रमान्वितः ॥
अभक्षयत् ततो ग्रीवाम् उष्ट्रस्य भरतर्षभ ॥
यदा त्व् अबुध्यतात्मानं भक्ष्यमाणं स वै पशुः ॥
तदा संकोचने यत्नम् अकरोद् भृशदुःखितः ॥
यावद् ऊर्ध्वम् अधश् चैव ग्रीवां संक्षिपते पशुः ॥
तावत् तेन सदारेण जम्बुकेन स भक्षितः ॥
स हत्वा भक्षयित्वा च जम्बुकोष्ट्रं ततस् तदा ॥
विगते वातवर्षे च निश्चक्राम गुहामुखात् ॥
एवं दुर्बुद्धिना प्राप्तम् उष्ट्रेण निधनं तदा ॥
आलस्यस्य क्रमात् पश्य महद् दोषम् उपागतम् ॥
jātismaro mahān uṣṭraḥ prājāpatyayugodbhavaḥ ||
tapaḥ sumahad ātiṣṭhad araṇye saṃśitavrataḥ ||
tapasas tasya cānte vai prītimān abhavat prabhuḥ ||
vareṇa chandayām āsa tataś cainaṃ pitāmahaḥ ||
uṣṭra uvāca
bhagavaṃs tvatprasādān me dīrghā grīvā bhaved iyam ||
yojanānāṃ śataṃ sāgraṃ yā gacchec carituṃ vibho ||
bhīṣma uvāca
evam astv iti coktaḥ sa varadena mahātmanā ||
pratilabhya varaṃ śreṣṭhaṃ yayāv uṣṭraḥ svakaṃ vanam ||
sa cakāra tad ālasyaṃ varadānāt sa durmatiḥ ||
na caicchac carituṃ gantuṃ durātmā kālamohitaḥ ||
sa kadā cit prasāryaivaṃ tāṃ grīvāṃ śatayojanām ||
cacārāśrāntahṛdayo vātaś cāgāt tato mahān ||
sa guhāyāṃ śirogrīvaṃ nidhāya paśur ātmanaḥ ||
āstātha varṣam abhyāgāt sumahat plāvayaj jagat ||
atha śītaparītāṅgo jambukaḥ kṣucchramānvitaḥ ||
sadāras tāṃ guhām āśu praviveśa jalārditaḥ ||
sa dṛṣṭvā māṃsajīvī tu subhṛśaṃ kṣucchramānvitaḥ ||
abhakṣayat tato grīvām uṣṭrasya bharatarṣabha ||
yadā tv abudhyatātmānaṃ bhakṣyamāṇaṃ sa vai paśuḥ ||
tadā saṃkocane yatnam akarod bhṛśaduḥkhitaḥ ||
yāvad ūrdhvam adhaś caiva grīvāṃ saṃkṣipate paśuḥ ||
tāvat tena sadāreṇa jambukena sa bhakṣitaḥ ||
sa hatvā bhakṣayitvā ca jambukoṣṭraṃ tatas tadā ||
vigate vātavarṣe ca niścakrāma guhāmukhāt ||
evaṃ durbuddhinā prāptam uṣṭreṇa nidhanaṃ tadā ||
ālasyasya kramāt paśya mahad doṣam upāgatam ||
В древнюю эпоху Праджапати жил великий верблюд, помнивший прежнее рождение. В лесу он совершал очень великую аскезу, держа строгий обет. В конце его тапаса владыка Питамаха был доволен и предложил ему дар. Верблюд сказал: «Господин, по твоей милости пусть моя шея станет длинной: пусть она протягивается на сто йоджан с лишним, чтобы доставать пищу, о владыка». Бхишма продолжил: «Великодушный дарующий сказал: “Пусть будет так”. Получив лучший дар, верблюд вернулся в свой лес. Но из-за дара этот дурноразумный впал в леность: ослеплённый временем, он уже не хотел ходить пастись. Однажды он вытянул свою шею на сто йоджан и пасся без устали, но затем пришёл великий ветер. Животное положило голову и шею в пещеру и сидело там; потом пришёл сильный дождь, затопивший мир. Тогда в эту пещеру быстро вошёл шакал с женой, озябший, намокший, измученный голодом и усталостью. Увидев шею, этот мясоед, сильно изнурённый голодом, стал есть шею верблюда, лучший из Бхаратов. Когда животное поняло, что его едят, оно, сильно страдая, попыталось втянуть шею. Но пока верблюд втягивал её вверх и вниз, шакал с женой съели его. Убив и съев верблюда, шакал, когда ветер и дождь прошли, вышел из устья пещеры. Так дурноразумный верблюд тогда пришёл к гибели: смотри, какой великий порок вырос из лености».
2f04413d3bc2 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 20:58:01 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Дар сделал верблюда не сильнее, а беспечнее. Получив возможность добывать пищу без труда, он потерял движение и бдительность, а это стало причиной смерти.