Махабхарата
Васухома о происхождении daṇḍa12.122.26-39
10496 / 15823
Махабхарата · 12.122.26-39
Деванагари

भूयः स भगवान् ध्यात्वा चिरं शूलवरायुधः ॥
तस्य तस्य निकायस्य चकारैकैकम् ईशरम् ॥
देवानाम् ईश्वरं चक्रे देवं दशशतेक्षणम् ॥
यमं वैवस्वतं चापि पितॄणाम् अकरोत् पतिम् ॥
धनानां रक्षसां चापि कुबेरम् अपि चेश्वरम् ॥
पर्वतानां पतिं मेरुं सरितां च महोदधिम् ॥
अपां राज्ये सुराणां च विदधे वरुणं प्रभुम् ॥
मृत्युं प्राणेश्वरम् अथो तेजसां च हुताशनम् ॥
रुद्राणाम् अपि चेशानं गोप्तारं विदधे प्रभुः ॥
महात्मानं महादेवं विशालाक्षं सनातनम् ॥
वसिष्ठम् ईशं विप्राणां वसूनां जातवेदसम् ॥
तेजसां भास्करं चक्रे नक्षत्राणां निशाकरम् ॥
वीरुधाम् अंशुमन्तं च भूतानां च प्रभुं वरम् ॥
कुमारं द्वादशभुजं स्कन्दं राजानम् आदिशत् ॥
कालं सर्वेशम् अकरोत् संहारविनयात्मकम् ॥
मृत्योश् चतुर्विभागस्य दुःखस्य च सुखस्य च ॥
ईश्वरः सर्वदेहस् तु राजराजो धनाधिपः ॥
सर्वेषाम् एव रुद्राणां शूलपाणिर् इति श्रुतिः ॥
तम् एकं ब्रह्मणः पुत्रम् अनुजातं क्षुपं ददौ ॥
प्रजानाम् अधिपं श्रेष्ठं सर्वधर्मभृताम् अपि ॥
महादेवस् ततस् तस्मिन् वृत्ते यज्ञे यथाविधि ॥
दण्डं धर्मस्य गोप्तारं विष्णवे सत्कृतं ददौ ॥
विष्णुर् अङ्गिरसे प्रादाद् अङ्गिरा मुनिसत्तमः ॥
प्रादाद् इन्द्रमरीचिभ्यां मरीचिर् भृगवे ददौ ॥
भृगुर् ददाव् ऋषिभ्यस् तु तं दण्डं धर्मसंहितम् ॥
ऋषयो लोकपालेभ्यो लोकपालाः क्षुपाय च ॥
क्षुपस् तु मनवे प्रादाद् आदित्यतनयाय च ॥
पुत्रेभ्यः श्राद्धदेवस् तु सूक्ष्मधर्मार्थकारणात् ॥
तं ददौ सूर्यपुत्रस् तु मनुर् वै रक्षणात्मकम् ॥

Транслитерация (IAST)

bhūyaḥ sa bhagavān dhyātvā ciraṃ śūlavarāyudhaḥ ||
tasya tasya nikāyasya cakāraikaikam īśaram ||
devānām īśvaraṃ cakre devaṃ daśaśatekṣaṇam ||
yamaṃ vaivasvataṃ cāpi pitṝṇām akarot patim ||
dhanānāṃ rakṣasāṃ cāpi kuberam api ceśvaram ||
parvatānāṃ patiṃ meruṃ saritāṃ ca mahodadhim ||
apāṃ rājye surāṇāṃ ca vidadhe varuṇaṃ prabhum ||
mṛtyuṃ prāṇeśvaram atho tejasāṃ ca hutāśanam ||
rudrāṇām api ceśānaṃ goptāraṃ vidadhe prabhuḥ ||
mahātmānaṃ mahādevaṃ viśālākṣaṃ sanātanam ||
vasiṣṭham īśaṃ viprāṇāṃ vasūnāṃ jātavedasam ||
tejasāṃ bhāskaraṃ cakre nakṣatrāṇāṃ niśākaram ||
vīrudhām aṃśumantaṃ ca bhūtānāṃ ca prabhuṃ varam ||
kumāraṃ dvādaśabhujaṃ skandaṃ rājānam ādiśat ||
kālaṃ sarveśam akarot saṃhāravinayātmakam ||
mṛtyoś caturvibhāgasya duḥkhasya ca sukhasya ca ||
īśvaraḥ sarvadehas tu rājarājo dhanādhipaḥ ||
sarveṣām eva rudrāṇāṃ śūlapāṇir iti śrutiḥ ||
tam ekaṃ brahmaṇaḥ putram anujātaṃ kṣupaṃ dadau ||
prajānām adhipaṃ śreṣṭhaṃ sarvadharmabhṛtām api ||
mahādevas tatas tasmin vṛtte yajñe yathāvidhi ||
daṇḍaṃ dharmasya goptāraṃ viṣṇave satkṛtaṃ dadau ||
viṣṇur aṅgirase prādād aṅgirā munisattamaḥ ||
prādād indramarīcibhyāṃ marīcir bhṛgave dadau ||
bhṛgur dadāv ṛṣibhyas tu taṃ daṇḍaṃ dharmasaṃhitam ||
ṛṣayo lokapālebhyo lokapālāḥ kṣupāya ca ||
kṣupas tu manave prādād ādityatanayāya ca ||
putrebhyaḥ śrāddhadevas tu sūkṣmadharmārthakāraṇāt ||
taṃ dadau sūryaputras tu manur vai rakṣaṇātmakam ||

Пословный перевод
СанскритIASTЗначение
भूयः सः भगवान् ध्यात्वाbhūyaḥ saḥ bhagavān dhyātvāснова тот Бхагаван, помедитировав; созерцая
चिरम् शूल वर आयुधःciram śūla vara āyudhaḥдолго, с превосходным трезубцем-оружием; Шива
तस्य तस्य निकायस्यtasya tasya nikāyasyaкаждой той группы; сообщества
चकार एकम् एकम् ईशरम्cakāra ekam ekam īśaramсделал по одному владыке; правителю
देवानाम् ईश्वरम् चक्रेdevānām īśvaram cakreвладыкой богов сделал; поставил
देवम् दश शत ईक्षणम्devam daśa śata īkṣaṇamбога с десятью сотнями глаз; Индру
यमम् वैवस्वतम् च अपिyamam vaivasvatam ca apiи Яму Вайвасвату также; сына Вивасвата
पितॄणाम् अकरोत् पतिम्pitṝṇām akarot patimсделал владыкой предков; питри
धनानाम् रक्षसाम् च अपिdhanānām rakṣasām ca apiбогатств и ракшасов также; сокровищ
कुबेरम् अपि च ईश्वरम्kuberam api ca īśvaramи Куберу владыкой; господином
पर्वतानाम् पतिम् मेरुम्parvatānām patim merumвладыкой гор — Меру; царь
सरिताम् च महा उदधिम्saritām ca mahā udadhimи рек — великий океан; море
अपाम् राज्ये सुराणाम् चapām rājye surāṇām caнад водами и сурами; богами
विदधे वरुणम् प्रभुम्vidadhe varuṇam prabhumназначил Варуну владыкой; господином
मृत्युम् प्राण ईश्वरम् अथोmṛtyum prāṇa īśvaram athoи Смерть владыкой жизней; дыханий
तेजसाम् च हुताशनम्tejasām ca hutāśanamи огонь владыкой сияний; пламен
रुद्राणाम् अपि च ईशानम्rudrāṇām api ca īśānamи Ишану владыкой Рудр; господином
गोप्तारम् विदधे प्रभुःgoptāram vidadhe prabhuḥгосподь назначил защитником; хранителем
महा आत्मानम् महा देवम्mahā ātmānam mahā devamвеликодушного Махадеву; Великого Бога
विशाल अक्षम् सनातनम्viśāla akṣam sanātanamширокоокого вечного; древнего
वसिष्ठम् ईशम् विप्राणाम्vasiṣṭham īśam viprāṇāmВасиштху владыкой брахманов; мудрецов
वसूनाम् जातवेदसम्vasūnām jātavedasamДжатаведаса владыкой Васу; огня
तेजसाम् भास्करम् चक्रेtejasām bhāskaram cakreсолнце сделал владыкой сияний; светов
नक्षत्राणाम् निशाकरम्nakṣatrāṇām niśākaramлуну владыкой созвездий; ночного светила
वीरुधाम् अंशुमन्तम् चvīrudhām aṃśumantam caи лучистого владыкой растений; трав
भूतानाम् च प्रभुम् वरम्bhūtānām ca prabhum varamи лучшего владыку существ; живых
कुमारम् द्वादश भुजम्kumāram dvādaśa bhujamКумару с двенадцатью руками; Сканду
स्कन्दम् राजानम् आदिशत्skandam rājānam ādiśatСканду назначил царём; правителем
कालम् सर्व ईशम् अकरोत्kālam sarva īśam akarotКалу сделал владыкой всего; времени
संहार विनय आत्मकम्saṃhāra vinaya ātmakamимеющим природу разрушения и сдерживания; наказания
मृत्योः चतुर् विभागस्यmṛtyoḥ catur vibhāgasyaчетырёхчастной смерти; разделённой
दुःखस्य च सुखस्य चduḥkhasya ca sukhasya caи страдания, и счастья; блаженства
ईश्वरः सर्व देहः तुīśvaraḥ sarva dehaḥ tuвладыка, имеющий все тела; всевоплощённый
राज राजः धन अधिपःrāja rājaḥ dhana adhipaḥцарь царей, владыка богатства; Кубера
सर्वेषाम् एव रुद्राणाम्sarveṣām eva rudrāṇāmвсех именно Рудр; владыка
शूल पाणिः इति श्रुतिःśūla pāṇiḥ iti śrutiḥШулапани — таково предание; слышание
तम् एकम् ब्रह्मणः पुत्रम्tam ekam brahmaṇaḥ putramтого единственного сына Брахмы; Кшупу
अनुजातम् क्षुपम् ददौanujātam kṣupam dadauрождённого после, Кшупу, дал; передал
प्रजानाम् अधिपम् श्रेष्ठम्prajānām adhipam śreṣṭhamлучшего владыку подданных; существ
सर्व धर्म भृताम् अपिsarva dharma bhṛtām apiи всех несущих дхарму; хранителей
महा देवः ततःmahā devaḥ tataḥМахадева затем; Шива
तस्मिन् वृत्ते यज्ञेtasmin vṛtte yajñeкогда та жертва была завершена; исполнена
यथा विधिyathā vidhiпо правилу; должно
दण्डम् धर्मस्य गोप्तारम्daṇḍam dharmasya goptāramdaṇḍa, защитника дхармы; хранителя
विष्णवे सत्कृतम् ददौviṣṇave satkṛtam dadauпочтённо дал Вишну; передал
विष्णुः अङ्गिरसे प्रादात्viṣṇuḥ aṅgirase prādātВишну передал Ангирасу; дал
अङ्गिरा मुनि सत्तमःaṅgirā muni sattamaḥАнгирас, лучший муни; мудрец
प्रादात् इन्द्र मरीचिभ्याम्prādāt indra marīcibhyāmпередал Индре и Маричи; дал
मरीचिः भृगवे ददौmarīciḥ bhṛgave dadauМаричи дал Бхригу; передал
भृगुः ददौ ऋषिभ्यः तुbhṛguḥ dadau ṛṣibhyaḥ tuБхригу же дал риши; мудрецам
तम् दण्डम् धर्म संहितम्tam daṇḍam dharma saṃhitamтот daṇḍa, соединённый с дхармой; законный
ऋषयः लोक पालेभ्यःṛṣayaḥ loka pālebhyaḥриши — хранителям миров; локапалам
लोक पालाः क्षुपाय चloka pālāḥ kṣupāya caхранители миров — Кшупе; также
क्षुपः तु मनवे प्रादात्kṣupaḥ tu manave prādātКшупа же передал Ману; дал
आदित्य तनयाय चāditya tanayāya caсыну Адитьи; Солнца
पुत्रेभ्यः श्राद्ध देवः तुputrebhyaḥ śrāddha devaḥ tuШраддхадева же сыновьям; Ману
सूक्ष्म धर्म अर्थ कारणात्sūkṣma dharma artha kāraṇātради тонкой причины дхармы и артхи; смысла
तम् ददौ सूर्य पुत्रः तुtam dadau sūrya putraḥ tuтот сын Солнца передал его; дал
मनुः वै रक्षण आत्मकम्manuḥ vai rakṣaṇa ātmakamМану, имеющий природу защиты; охранения
Литературный перевод

«Снова Бхагаван, держащий превосходный трезубец, долго созерцал и поставил по одному владыке для каждой группы существ. Владыкой богов он сделал тысячеглазого Индру, владыкой предков — Яму Вайвасвату; владыкой богатств и ракшасов — Куберу; владыкой гор — Меру, рек — великий океан; над водами и сурами поставил Варуну; владыкой жизней — Смерть, владыкой сияний — огонь. Владыкой Рудр и защитником он назначил широкоокого вечного Махадеву, Ишану; владыкой брахманов — Васиштху, Васу — Джатаведаса, сияний — солнце, созвездий — луну; над растениями и существами поставил лучистого владыку, а двенадцатирукого Кумару-Сканду назначил царём. Калу он сделал владыкой всего, имеющим природу разрушения и сдерживания, причастным к четырёхчастной смерти, страданию и счастью. Предание говорит, что всевоплощённый владыка, царь царей и владыка богатства, Шулапани, стоит над всеми Рудрами. Затем он дал Кшупе, единственному сыну Брахмы, лучшую власть над подданными и над всеми хранителями дхармы. Когда жертва была завершена по правилу, Махадева почтительно передал Вишну daṇḍa, защитника дхармы. Вишну передал его Ангирасу; лучший муни Ангирас — Индре и Маричи; Маричи дал Бхригу; Бхригу — риши; риши — хранителям миров; хранители миров — Кшупе; Кшупа — Ману, сыну Адитьи; Шраддхадева передал его сыновьям ради тонкой причины дхармы и артхи, и сын Солнца Ману передал этот daṇḍa, имеющий природу защиты».

Версия

7ca46136d1a8 · опубликовано 20 июн. 2026 г., 21:36:58 UTC

Доступно наRU

Листайте стихи клавишами