विष्णुर् मरीचये प्रादान् मरीचिर् भगवांश् च तम् ॥
महर्षिभ्यो ददौ खड्गम् ऋषयो वासवाय तु ॥
महेन्द्रो लोकपालेभ्यो लोकपालास् तु पुत्रक ॥
मनवे सूर्यपुत्राय ददुः खड्गं सुविस्तरम् ॥
ऊचुश् चैनं तथैवाद्यं मानुषाणां त्वम् ईश्वरः ॥
असिना धर्मगर्भेण पालयस्व प्रजा इति ॥
धर्मसेतुम् अतिक्रान्ताः सूक्ष्मस्थूलार्थकारणात् ॥
विभज्य दण्डं रक्ष्याः स्युर् धर्मतो न यदृच्छया ॥
दुर्वाचा निग्रहो दण्डो हिरण्यबहुलस् तथा ॥
व्यङ्गनं च शरीरस्य वधो वानल्पकारणात् ॥
असेर् एतानि रूपाणि दुर्वाचादीनि निर्दिशेत् ॥
असेर् एव प्रमाणानि परिमाणव्यतिक्रमात् ॥
अधिसृज्याथ पुत्रं स्वं प्रजानाम् अधिपं ततः ॥
मनुः प्रजानां रक्षार्थं क्षुपाय प्रददाव् असिम् ॥
क्षुपाज् जग्राह चेक्ष्वाकुर् इक्ष्वाकोश् च पुरूरवाः ॥
आयुश् च तस्माल् लेभे तं नहुषश् च ततो भुवि ॥
ययातिर् नहुषाच् चापि पूरुस् तस्माच् च लब्धवान् ॥
आमूर्तरयसस् तस्मात् ततो भूमिशयो नृपः ॥
भरतश् चापि दौःषन्तिर् लेभे भूमिशयाद् असिम् ॥
तस्माच् च लेभे धर्मज्ञो राजन्न् ऐडबिडस् तथा ॥
ततश् चैडबिडाल् लेभे धुन्धुमारो जनेश्वरः ॥
धुन्धुमाराच् च काम्बोजो मुचुकुन्दस् ततो ऽलभत् ॥
मुचुकुन्दान् मरुत्तश् च मरुत्ताद् अपि रैवतः ॥
रैवताद् युवनाश्वश् च युवनाश्वात् ततो रघुः ॥
इक्ष्वाकुवंशजस् तस्माद् धरिणाश्वः प्रतापवान् ॥
हरिणाश्वाद् असिं लेभे शुनकः शुनकाद् अपि ॥
उशीनरो वै धर्मात्मा तस्माद् भोजाः सयादवाः ॥
यदुभ्यश् च शिबिर् लेभे शिबेश् चापि प्रतर्दनः ॥
प्रतर्दनाद् अष्टकश् च रुशदश्वो ऽष्टकाद् अपि ॥
रुशदश्वाद् भरद्वाजो द्रोणस् तस्मात् कृपस् ततः ॥
ततस् त्वं भ्रातृभिः सार्धं परमासिम् अवाप्तवान् ॥
viṣṇur marīcaye prādān marīcir bhagavāṃś ca tam ||
maharṣibhyo dadau khaḍgam ṛṣayo vāsavāya tu ||
mahendro lokapālebhyo lokapālās tu putraka ||
manave sūryaputrāya daduḥ khaḍgaṃ suvistaram ||
ūcuś cainaṃ tathaivādyaṃ mānuṣāṇāṃ tvam īśvaraḥ ||
asinā dharmagarbheṇa pālayasva prajā iti ||
dharmasetum atikrāntāḥ sūkṣmasthūlārthakāraṇāt ||
vibhajya daṇḍaṃ rakṣyāḥ syur dharmato na yadṛcchayā ||
durvācā nigraho daṇḍo hiraṇyabahulas tathā ||
vyaṅganaṃ ca śarīrasya vadho vānalpakāraṇāt ||
aser etāni rūpāṇi durvācādīni nirdiśet ||
aser eva pramāṇāni parimāṇavyatikramāt ||
adhisṛjyātha putraṃ svaṃ prajānām adhipaṃ tataḥ ||
manuḥ prajānāṃ rakṣārthaṃ kṣupāya pradadāv asim ||
kṣupāj jagrāha cekṣvākur ikṣvākoś ca purūravāḥ ||
āyuś ca tasmāl lebhe taṃ nahuṣaś ca tato bhuvi ||
yayātir nahuṣāc cāpi pūrus tasmāc ca labdhavān ||
āmūrtarayasas tasmāt tato bhūmiśayo nṛpaḥ ||
bharataś cāpi dauḥṣantir lebhe bhūmiśayād asim ||
tasmāc ca lebhe dharmajño rājann aiḍabiḍas tathā ||
tataś caiḍabiḍāl lebhe dhundhumāro janeśvaraḥ ||
dhundhumārāc ca kāmbojo mucukundas tato 'labhat ||
mucukundān maruttaś ca maruttād api raivataḥ ||
raivatād yuvanāśvaś ca yuvanāśvāt tato raghuḥ ||
ikṣvākuvaṃśajas tasmād dhariṇāśvaḥ pratāpavān ||
hariṇāśvād asiṃ lebhe śunakaḥ śunakād api ||
uśīnaro vai dharmātmā tasmād bhojāḥ sayādavāḥ ||
yadubhyaś ca śibir lebhe śibeś cāpi pratardanaḥ ||
pratardanād aṣṭakaś ca ruśadaśvo 'ṣṭakād api ||
ruśadaśvād bharadvājo droṇas tasmāt kṛpas tataḥ ||
tatas tvaṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ paramāsim avāptavān ||
«Вишну передал меч Маричи, Бхагаван Маричи - великим риши, риши - Индре, Махендра - хранителям миров, а хранители миров дали великий меч Ману, сыну Солнца, и сказали ему: 'Ты первый владыка людей; этим мечом, несущим дхарму, охраняй подданных. Тех, кто переходит границу дхармы по малой или большой причине, следует удерживать наказанием, распределяя его по дхарме, а не произвольно. Дурная речь, удержание, наказание, денежный штраф, телесное увечье и смертная кара по серьёзной причине - всё это формы меча; их нужно понимать как меры меча, когда нарушена мера'. Затем Ману, поставив своего сына владыкой подданных, ради защиты людей передал меч Кшупе. От Кшупы его принял Икшваку, от Икшваку - Пуруравас, от него - Аю, затем Нахуша, Яяти, Пуру, Амуртараяс, Бхумишайя, Бхарата Даухшанти, Айдабида, Дхундхумара, Камбоджа, Мучукунда, Марутта, Райвата, Юванашва, Рагху, Харинашва, Шунака, праведный Ушинара, Бходжи с Ядавами, Шиби, Пратардана, Аштака, Рушадашва, Бхарадваджа, Дрона, Крипа; затем и ты вместе с братьями получил этот высший меч».
dfc85c634fc6 · опубликовано 21 июн. 2026 г., 09:05:45 UTC
Доступно наRUЛистайте стихи клавишами
Линия передачи переводит меч из космической сферы в царскую и педагогическую. Но вместе с мечом передаётся не право на произвол, а принцип соразмерного наказания: даṇḍa должен быть разделён по дхарме.